Дэлхийн хамгийн баян хүн Элон Маск ердөө хэдхэн хоногийн өмнө дэлхийн түүхэн дэх анхны “их наядтан” болсон энэ статус нь богино настай байв. Технологийн зах зээлд үүссэн хүчтэй савлагаа, хиймэл оюун ухааны эргэн тойрны эргэлзээ, мөн түүний эзэмшлийн компаниудын огцом уналт түүний статус өөрчлөгдөх гол шалтгаан болов.

Санхүүгийн "Bloomberg" индексийн мэдээллээр, Маскийн хөрөнгө 1.11 их наяд ам.доллараас огцом буурч, 957 тэрбум ам.доллар орчимд хүрсэн байна. Ингэснээр тэр дахин “их наядтан” ангиллаас доош унажээ. Бүх зүйл "SpaceX"-ийн олон нийтэд нээлттэй болсон IPO-оос эхлэлтэй. Анх 135 ам.доллараар үнэлэгдсэн хувьцаа богино хугацаанд 225 ам.доллар давж, компанийн үнэлгээ 1.7 их наяд ам.доллараас давсан нь зах зээлийг шууд “шаталсан” юм.

Маск компанийн ойролцоогоор 42 хувийг эзэмшдэг тул түүний хөрөнгө хэдхэн хоногийн дотор 1.3 их наяд ам.долларт хүрч, түүхэн оргил цэгтээ тулсан. Гэвч энэ өсөлт нь бодит эдийн засгийн суурь гэхээс илүү ирээдүйн хэт өөдрөг төсөөлөл дээр тулгуурласан “хөрөнгийн хөөс” байсан гэж шинжээчид үзэж байна.

Удалгүй АНУ-ын технологийн салбар бүхэлдээ уналтад орсон нь эргэлтийг эхлүүлэв. Хиймэл оюун ухааны дэд бүтцийн асар өндөр зардал, хүүгийн түвшин өндөр хэвээр байгаа нөхцөл, ашигт ажиллагааны эргэлзээ зэрэг нь хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сулруулсан байна. Nvidia, AMD, Intel зэрэг аваргууд ч хамт уналтад орсон нь зах зээлийн “өргөн цар хүрээтэй засвар”-ыг илтгэв.

Зах зээлийн уналтын хамгийн том хохирогч нь SpaceX байлаа. Хувьцаа нь оргил үеэсээ 30 гаруй хувиар унаж, нэг өдрийн дотор 16 хувийн огцом уналт бүртгэгдсэн нь Маскийн хувийн хөрөнгөөс 240 тэрбум ам.доллар арчигдахад хүргэсэн гэж Bloomberg мэдээлжээ. Үүний дараа Tesla-ийн хувьцаа ч бараг 6 хувиар унаж, алдагдлыг улам гүнзгийрүүлэв. Маск тус компанийн 12 хувийг эзэмшдэг.

Шинжээчдийн онцолж буйгаар Маскийн баялгийн бүтэц ер бусын эмзэг. Түүний хөрөнгийн 80 орчим хувь нь SpaceX, үлдсэн нь Tesla гэнэ. Ийм төвлөрөл нь зах зээлийн жижиг хөдөлгөөнд ч асар их савлагаа үүсгэдэг бөгөөд нэг өдрийн дотор “их наядтан” болоод маргааш нь тэр статусаа алдах нөхцөлийг бүрдүүлдэг гэж тайлбарлаж байна. Сонирхолтой нь, "SpaceX"-ийн хувьцаа ердөө 6 хувиар өсөхөд л Маск дахин 1 их наяд ам.долларын босгыг давах боломжтой. Энэ нь түүнийг дэлхийн санхүүгийн түүхэнд “давтагддаг их наядтан” болох хамгийн өндөр магадлалтай хүн болгож байна. 

Л.Баяр