Хятадад ген засварлах шинэ технологид суурилсан эмчилгээний туршилтын үеэр 6 настай охин нас барсан хэрэг олон улсын шинжлэх ухааны салбарт анхаарал татаж байна. Охины үхэл нь хүний генийн эмчилгээний аюулгүй байдал, ёс зүйн хяналт, туршилтын ил тод байдлын талаар томоохон асуулт дагуулжээ.

Охиныг хэвлэлүүдэд нууц нэрээр “Мэй” хэмээн дурдсан бөгөөд тэрбээр ховор тохиолддог удамшлын эмгэгтэй байсан байна. Уг өвчин нь хүүхдийн тархины хөгжил, мэдрэлийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлдөг байжээ. Эмч нар өвчнийг үүсгэж буй генийн алдааг засах зорилгоор ген засварлах дэвшилтэт технологид суурилсан туршилтын эмчилгээг санал болгосон байна.

Эмчилгээ нь ДНХ-ийн тодорхой хэсгийг өөрчлөх боломжтой “base editing” буюу генийн суурь засварлах технологийг ашигласан бөгөөд өвчтэй генийг хэвийн ажиллагаатай болгох зорилготой байв. Эрдэмтэд ген засварлагч бодисыг хүний биед хүргэхийн тулд вирусийн гаралтай дамжуулагч систем ашигласан байна.

Гэвч эмчилгээ хийлгэсний дараа охины биеийн байдал огцом муудаж, халуурах, эрхтний үйл ажиллагаа алдагдах зэрэг хүндрэл гарчээ. Улмаар хэдхэн хоногийн дараа нас барсан байна. Мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар дархлааны хүчтэй урвал болон эмчилгээнд ашигласан вирусийн дамжуулагчтай холбоотой хүндрэл нас баралтад нөлөөлсөн байж болзошгүй аж.

Хамгийн их шүүмжлэл дагуулсан асуудал нь энэхүү нас баралтын талаар туршилтын үр дүнг нийтэлсэн эрдэм шинжилгээний бүтээлд бүрэн мэдээлээгүй гэх асуудал юм. Судалгааны багийн нийтлэлд эмчилгээний үр дүнг онцолсон боловч ноцтой сөрөг үр дагаврыг орхигдуулсан байж болзошгүй гэж зарим эрдэмтэн шүүмжилжээ.

Мөн туршилтын өмнөх амьтдад хийсэн судалгааны үеэр тодорхой эрсдэл ажиглагдсан ч хүний биед туршилтыг эхлүүлсэн нь эргэлзээ төрүүлж байна. Охины гэр бүл уг эмчилгээнд их хэмжээний мөнгө төлсөн гэх мэдээлэл ч гарсан бөгөөд туршилтын эмчилгээний хариуцлага, хяналтын тогтолцоог дахин хэлэлцэхэд хүргэжээ.

Л.Баяр