Дэлхийн шатахууны зах зээлд үүсээд буй хямрал зөвхөн импортлогч орнуудад бус, газрын тосны томоохон үйлдвэрлэгч Орос, хамгийн том хэрэглэгчдийн нэг Хятадад ч хүчтэй нөлөөлж эхэллээ. Сүүлийн өдрүүдэд гарсан мэдээллүүдээс харахад хоёр улс хоёулаа шатахууны дотоод зах зээлээ хамгаалахын тулд онцгой арга хэмжээ авч, экспортдоо хүртэл хязгаарлалт тогтоож байна.

Орост үүссэн нөхцөл байдал хамгийн ноцтойд тооцогдож байна. Украины дроны цохилтуудын улмаас олон нефть боловсруулах үйлдвэр ажиллагаагаа хэсэгчлэн зогсоож, улсын хэмжээнд бензин, дизель түлшний үйлдвэрлэл зуны улирлын дундаж хэрэглээний ердөө 65 хувийг хангах хэмжээнд хүрч буурсан байна. Үүний улмаас Москва бензин, дизель, онгоцны түлшний экспортоо хориглож, Беларусь, Казахстан, Энэтхэгээс шатахуун импортлохын зэрэгцээ саяхан Мароккогоос 30 мянган тонн АИ-92 бензин хүртэл худалдан авчээ.

Оросын олон бүс нутагт шатахуун түгээх станцууд урт дараалал үүсгэж, зарим газарт хэрэглэгчдэд борлуулах хэмжээг хязгаарласан байна. Reuters агентлагийн мэдээлснээр шатахууны хомсдолыг намжаахын тулд Сибирийн бүсээс Москва руу түлшийг их хэмжээгээр дахин хуваарилж эхэлсэн бөгөөд Крым болон алслагдсан бүсүүд хамгийн их хүндрэлтэй хэвээр байгаа аж.

Харин Хятадад нөхцөл байдал өөр хэлбэрээр өрнөж байна. Ирантай холбоотой мөргөлдөөн болон Ормузын хоолойн тээврийн эрсдэлээс шалтгаалан олон улсын газрын тосны үнэ өссөнөөр Бээжин шатахууны жижиглэнгийн үнийн дээд хязгаарыг дахин нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргажээ. Бензиний үнийн дээд хязгаар 14, дизелийнх 15 орчим хувиар өссөн нь энэ оны долдугаар сард хийсэн хоёр дахь үнийн өсөлт болж байна.

Үүний зэрэгцээ Хятад дотоодын хэрэгцээгээ хамгаалахын тулд шатахууны экспортод хатуу хязгаарлалт тогтоож, зарим боловсруулах үйлдвэрүүдэд шинэ экспортын гэрээ байгуулахгүй байх чиглэл өгсөн байна. Хэдийгээр Хятад асар их стратегийн газрын тосны нөөцтэй ч өндөр үнэ, сул эрэлтийн улмаас боловсруулах үйлдвэрүүдийн үйлдвэрлэл буурч, шатахууны хэрэглээ өмнөх оноос мэдэгдэхүйц агшжээ.

Л.Баяр