SpaceX компанийн ашиглалтаас гарсан Falcon 9 пуужингийн хэсэг өнөөдөр сарыг санамсаргүйгээр мөргөхөөр байна. Дөрвөн тонн орчим жинтэй пуужингийн хэсэг нь 2025 онд Firefly Aerospace компанийн сарны нислэгийг хөөргөсний дараа сансарт үлдсэн бөгөөд дэлхийн агаар мандалд буцан шаталгүй, таталцлын хүчний нөлөөгөөр Сартай мөргөлдөх замд оржээ.
Эрдэмтдийн тооцоолсноор пуужингийн хэсэг Сарны баруун захын Эйнштейний тогоо (Einstein Crater) орчимд цагт ойролцоогоор 8,700 км (5,400 миль) хурдтай унах юм байна. Уг ослын улмаас сарны хөрс, тоос асар өндөрт цацагдах боловч энэ үзэгдэл Дэлхийгээс энгийн нүдээр харагдахгүй байх магадлалтай. Харин тусгай дуран, сансрын ажиглалтын төхөөрөмжөөр судлах боломжтой гэж үзэж байна.
Хэдийгээр энэ үйл явдал хүн төрөлхтөнд ямар нэгэн аюул учруулахгүй ч сансрын хог хаягдлын асуудлыг дахин хөндлөө. Falcon 9 пуужингийн хоёрдугаар шат хөөргөлтийн дараа дэлхийн агаар мандалд дахин орж шатдах ёстой байсан. Гэвч энэ удаагийн нислэг Сар руу чиглэсэн тул түлшний ихэнхи нь шатаж дууссан тул буцаан авчрах боломжгүй болжээ.
Мөргөлдөөний улмаас үүсэх тогооны хэмжээ, хөрсний тархалт, сарны гадаргын шинж чанарыг судалснаар ирээдүйн сарны нислэгүүдийн аюулгүй байдлыг сайжруулахад чухал туршлага хуримтлуулах боломжтой гэж эрдэмтэд үзэж байна.
Ийм төрлийн тохиолдол өмнө нь ч гарч байжээ. 2022 онд Хятадын Long March пуужингийн нэг хэсэг мөн сартай мөргөлдсөн бол АНУ-ын NASA өмнө нь шинжлэх ухааны туршилтын зорилгоор хэд хэдэн сансрын төхөөрөмжөө зориудаар саран дээр унагаж байсан түүхтэй. Харин энэ удаагийн мөргөлдөөн бол төлөвлөгдөөгүй осол юм.
NASA болон SpaceX компаниуд цаашид ийм санамсаргүй зүйлсийг багасгахын тулд алс сансрын нислэгүүдийн дараах пуужингийн хэсгүүдийг хэрхэн аюулгүй устгах талаар шинэ арга зам боловсруулж байгаа юм.
Л.Баяр
