Оюутолгой компанид монгол хүнийг илт дээрэлхэж харьцдаг болон тэднийг үндэслэлгүйгээр ажлаас нь халж, эрх ашгийг хохироож байгаа талаар тус компанийн төслийн менежментийн мэргэжилтэнээр ажиллаж байсан С.Гантуяа олон нийтэд ил болгож ярьсан. Энэ талаар бид өмнө нь мэдээлж байсан билээ. Тэрбээр компанийнхаа удирдлагуудад “Монгол ажилчдын цалин гадаад ажилчны цалингаас эрс муу байна, цалинг адил тэнцүү болгомоор байна” гэх шаардлага хүргүүлжээ. Харин  удирдах ажилтнууд нь  түүнийг “Чи ийм зүйл ярих ёсгүй. Хэн болоод ийм зарга хийгээд яваа юм" хэмээн дарамталж ажлаас нь халсан юм. "Оюутолгой" компанид мэргэжил, мэдлэггүй гадаад ажилчид дунджаар 1200 ам.доллараар цалинждаг бол дээд боловсролтой монгол залуус сард ердөө дунжаар нэг сая хоёр зуун мянган төгрөг авдаг байна. Энэ нь тус компанийн цалингийн хэмжээний 10 хүрэхгүй хувийг авч байна гэсэн үг. Зөвхөн “Монгол” гэдгээр нь ялгаварлан харьцаж, дээрэлхдэг энэ байдлыг өөрчлөхийг хүссэн С.Гантуяа "Оюутолгой" компанийг шүүхэд өгчихөөд байгаа. Мөн Хөдөлмөрийн яамнаас "Оюутолгой"-д хяналт шалгалт хийхээр мэргэжилтнүүд очиход тус компани шалгуулахгүй гэж буцаасан байгаа юм. Дээрх нөхцөл байдлын талаар С.Гантуяатай ярилцлаа.    

-    Санжмятав сайдын тушаалаар хөдөлмөрийн яамнаас "Оюутолгой" компанийг шалгахаар болсон. Шалгалтын үр дүн ямар гарсан бэ?

-    12 дугаар сарын 14-нд Мэргэжлийн хяналт, Нийгмийн даатгал, Хөдөлмөрийн яамнаас ажлын хэсэг гараад "Оюутолгой"-д хяналт шалгалт хийхээр очсон. Монгол улсад бүрэн эрх нь баталгаажсан газар дээр нь шалгалт хийгээд буруу зөвийг нь тогтоож торгууль тавьдаг байгууллага маань "Оюутолгой"-н өмнө хүчгүйдсэн үү яасан юм бүү мэд үүднээсээ буцсан байна. "Оюутолгой" компани нөгөө л  алдарт шалтгаанаа хэлээд буцаасан байна лээ. Компанийн эрх, ажилчдын эрхийг яриад буцаасан байна. Ажилчдаа айлган сүрдүүлж халах болохоор хүний эрхийг ярих битгий хэл боддог ч үгүй компани өөрсдөө хянаж шалгуулах болохоор хүний эрхийг ярьдаг юм байна. Тэгэнгүүт ажлын хэсгийхэн дайраад оролтой нь биш буцаад явсан байгаа юм. Урьдчилж мэдэгдэх ёстой бид мэдээ материалаа бэлдэх ёстой гэсэн шалтгааныг хэлсэн байна. Тэгэхээр Мэргэжлийн хяналтаас ч юм уу Нийгмийн даатгалаас, монгол улсад үйл ажиллагаа явуулдаг аль ч компанид хяналт шалгалт хийх гээд очиход “Та нар урьдчилж мэдэгдэх ёстой. Бид нар урьдаас бэлдэнэ” гэсэн шаардлагыг компани болгон тавих ёстой болчихоод байгаа юм. "Оюутолгой"-н жишгээр шүү дээ. Бид дээд, доодгүй "Оюутолгой"-г жишиг төсөл, жишиг компани гэж яриад байгаа шүү дээ. Хаанахын ийм жишиг байдаг юм бүү мэд. Олон улсын практик байдаг юм уу. Илт манай төрийн байгууллагыг дээрэлхсэн ааш авир гаргасан байна. Ингээд шалгалт хойшилсон явж байна. Хоёрдугаарт урьдаас сайтар бэлдээд өгсөн мэдээ материал, үнэн бодит зөв байж чадах уу гэдэг маш эргэлзээтэй болчихоод байж байна.

 
-    Мэдээл материалаа хуурамчаар бэлдэж өгнө гэж үзэж байна уу?

-   Шалгалтыг он гаргаад дахин хийнэ. Тэгсэн ч сар гарангийн өмнөөс бэлдчихсэн материал үнэн зөв байх уу. Хамгийн гол нь бид тэдний гаргаж өгсөн материал дээр үндэслэлээ гаргах гээд байгаа юм. Тэгэхээр тэнд хөдөлмөрийн эрх нь зөрчигдөөд байгаа хүмүүсийн талаар мөн Оюутолгой компани хууль дүрмээ хэрхэн дагаж мөрдөөд байгаа талаар яг үнэн бодит мэдээлэл гаргаж чадах уу гэдэг эргэлзээтэй болчихоод байна.


-  Хөдөлмөрийн яам болон бусад албан байгууллагуудад шууд шалгах эрхийг нь яг юу гэж зааж өгсөн байдаг юм бэ?

-    Хуулиараа эрх нь баталгаажсан байгаа.  Дээрх байгууллагууд Хятад хоолны ресторан ч юм уу, аль нэгэн уул уурхайн компани дээр шууд очоод шалгалтаа хийгээд л буруу зөвийг нь тогтоодог. Хэрвээ "Оюутолгой" компани ямар ч “Но”-гүй шударгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байсан бол айгаад байх шаардлага байхгүй. Яагаад шалгалт хийх гэж очсон хүмүүсийг үүднээсээ буцааж байгаа юм. Яагаад урьдчилан бэлдэх шаардлагатай байгаа юм. Яагаад газар дээр нь архивласан материалаа үзүүлээгүй юм. Тэгэж чадахгүй байна гэхээр хамгийн “Но”-той аюултай байгаа нь батлагдаж байгаа юм.

-    Хэрвээ "Оюутолгой" компани ямар нэгэн асуудалтай гэдэг нь батлагдвал ямар арга хэмжээ авах вэ?

-    Оюутолгой компанийн Улаанбаатар дахь төвд 700 монгол ажилчин ажиллаж байна. 700 монгол хүнтэй бүгдтэй нь нэг бүрчлэн уулзаж үнэн бодит нөхцөл байдлыг тодруулж нэгэнт чадахгүйгээс хойш яг тухайн судалгааны үеэр уулзсан хэдэн  хүн дээр л дүгнэлт шинжилгээ хийнэ. Жишээ нь Дорж гэдэг хүний эрх нь зөрчигдсөн байна Дулмаагийн хөдөлмөрийн харилцаа нь гэмтсэн байна гэх мэт түүвэр байдлаар дүгнэлт гаргана шүү дээ. 700 хүний далан хүн дээр нь судалгаа хийж дүгнэлт гаргая гэж бодъё. Хуулиараа тэр далан хүн дээрээ л акт гаргах ёстой юм байна. Мөнгө төгрөгөөр торгуулах асуудал бол үнэхээр жижигхэн асуудал. Арваас хорин хүнд хөдөлмөрийн маргаантай асуудал гарсан байна. Хууль дүрмээ зөрчсөн байна гэдэг нь тогтоогдоод торгууль ноогдууллаа гэхэд "Оюутолгой"-д бол тэр мөнгө юу ч биш. Тэр мөнгийг "Оюутолгой" инээгээд л төлнө. Тэгээд "Бид нар хянуулсан шалгуулсан, бүх зүйл сайхан болсон" гэж хэлнэ. Хичнээн төгрөгөөр торгосон гэдэг гол нь биш. Хамгийн гол нь нөхцөл байдал дээр хяналт шалгалт хийгээд үнэн мөнийг тогтоох нь чухал. Тогтоосон тохиолдолд хөдөлмөрийн сайд шийдвэр гаргах гээд байгаа юм. Хөдөлмөрийн сайд шийдвэрээ гаргавал бүх ажилчидтай уулзаж шалгалтаа үргэлжлүүлнэ. Тэгэхээр бүх хүн дээр урт хугацаатайгаар хяналт шалгалтаа үргэлжлүүлнэ гэсэн үг. Одоо бол С.Гантуяагийн яриад байгаа үнэн үү, худал уу гэдгийг л тогтоох түүвэр шалгалт хийж байгаа.

-    Таны ажлаас халагдсан тушаал гарсан уу?

-    Би тушаалаа шаардаж байж 12 дугаар сарын 17-нд авсан. 10 сарын 29-оос хойш маш их удааж байж өгсөн байгаа биз дээ.

-    Оюутолгойн эсрэг дуугараад байгаа тань УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар ахтай чинь холбоотой юу?

-  С.Ганбаатар гэдэг хүн "Оюутолгой"-н эсрэг энэ жилээс дуугараад байгаа юм биш. 2006 оноос хойш "Оюутолгой"-н эсрэг дуугарч эхэлсэн. Талбай дээр жагсаал цуглаан хийж засгийн газарт шаардлага хүргүүлж байсан. Анх Монголын эзэмшилд байсан хоёр хувийг одоогийн Г.Уянга гишүүн болон бусад хүмүүс жагсаал цуглаан хийж байж 34 хувь болгож байсан шүү дээ. Тэгэхээр аль 2005 оноос эхэлсэн үйл ажиллагааг би өнөөдөр дэмжиж дуугараад байгаа юм биш.

-    Шүүхээс таньд ямар хариу хэлсэн бэ? Таныг нэхэмжлэлээ буцааж ав гэж хэлсэн гэсэн?

-   Нэг удаа нэхэмжлэлээ буцааж ав гэснээс өөр асуудал үүсээгүй. "Оюутолгой" компани энгийн ажилчин миний эсрэг  Монгол улсдаа номер нэг гэж хэлэгддэгхөдөлмөрийн харилцааны чиглэлээр мэргэшсэн өмгөөлөгч авсан байна лээ. Бодвол их ач холбогдол өгч байх шиг байна. Удирдлагын академийн Уранцэцэг гэдэг багшийг авсан байна лээ. Уранцэцэг өмгөөлөгч хэрэгтэйгээ танилцаагүй гэдэг үүднээс шүүх хурлыг хойшлуулсан байгаа. Яг үнэнийг хэлэхэд надад өмгөөлөгч алга. Ганц хоёр хүн дээр очоод “Та намайг өмгөөлөөд өгөөч” гэж гуйхад Уранцэцэг гэдэг нэрийг сонсоод л “Өө би чадахгүй. Тэр хүн монголдоо хөдөлмөрийн маргааныг мэддэг номер нэг хүн” гэж хэлээд татгалзсан. Уранцэцэг хөдөлмөрийн хуулийг бичилцэж байсан хүн юм байна лээ. Тэгэхээр "Оюутолгой" компани хуулиа бичээд, батлалцаж байсан хүнтэй л намайг тулуулж байна. Монголчуудыг монголчуудаар нь гэсэн үг. Би гайхаад л байж байна. Яагаад өөрсдийнхөө өмгөөлөгчдийг ажиллуулаагүй юм. Хамгийн гол нь үнэн зүйл ярьж байгаа болохоор айгаад мундаг өмгөөлөгчийг авч миний өөдөөс тавьж байна. Ямар ч байсан шүүх хурал болох үед миний өмнөөс бөөн мөнгөтэй "Оюутолгой" компани, нэртэй сүртэй мэдлэгтэй хууль хяналтын өмгөөлөгч хоёр зогсож байх юм байна.

-    Тантай санал бодол нэгтэй Оюутолгойн эсрэг зогсож байгаа монголчууд байна уу?

-    Хүмүүс надад хандаж байгаа. Миний хамгийн ихээр баярлаж хүлээж авсан зүйл юу гэхээр "Оюутолгой"-д ажилладаг гурван хүн над руу залгаж “Гантуяа чи энэ талаар сөхөөд ярьсан чинь өөрчлөлт их гарч байгаа. Бид нартай тоож харьцдаггүй гадаадууд одоо харьцдаг ярьдаг, сонсдог, ажилдаа татаж оролцуулдаг болсон. Эерэг үр дүн гарч байгаа шүү” гэж хэлсэн. Бусад хүмүүс бол ийм үр дүнгийн талаар ярихгүй ерөнхийдөө дэмжиж байгаа шүү гэж хэлж байгаа.


-    Оюутолгойгоос таньд хандаж ямар нэгэн санал тавьсан уу?

-   Оюутолгойгоос цаагуураа л мөнгө төгрөгөөр зодсон арга хэмжээ авна уу гэхээс шууд надтай харьцахгүй байгаа. Саяхан тагнуул маягийн хүн над руу явуулсан. Над руу явуулсан хүн нь “Оюутолгой" чамд мөнгө өгвөл чи яаж хүлээж авах вэ? менежерийн ажлын албан тушаал өгвөл чи яах вэ” гэж асууж байсан. Тэгэхэд нь би “Надад мөнгө өгвөл би цаашаа хараад л "Оюутолгой"-г мөнгө өглөө гэж хэлнэ. Би тийм нүгэлтэй, монгол хүмүүсийг дээрэлхэж байгаа, монгол улсын хуулийг уландаа гишгэсэн компанид ажиллаж  нүглийн нэг хэсэг болоод яахав” гэж хэлсэн.

-    Оюутолгойд ажилладаг монгол ажилчдын цалинд өөрчлөлт орсон болов уу?

-   Өөрчлөлт ороогүй гэсэн. Ер нь бол Гантуяа, Катрина хоёр адилхан ажил хийдэг бол адилхан л үнэлэх ёстой. "Оюутолгой" бол дэлхийн түвшний уул уурхайн компани гэж өөрсдийгөө сурталчилдаг. Дэлхийн түвшний компани л юм бол хөрөнгө оруулалтын гэрээн дээр хүлээсэн үүрэг, Монгол улсын үндсэн хуулийн заалтуудыг мөрдөх хэрэгтэй. Мөн манай улсын олон улсын хөдөлмөрийн конвенцид нэгдэж орсон заалтууд байгаа. Энэ мэтээр ийм олон зүйл байхад биднийг зөвхөн монгол хүн гэдгээр нь дээрэлхэж болохгүй. Жорж надаас 10 дахин илүү туршлагатай, мэдлэгтэй, чадвартай бол би тэр хүнтэй барьцахгүй. Өндөр цалинг нь өг л гэж хэлсэн. Харин тэдний эхнэр, нөхөр хүүхдүүд нь менежерээр орж ирээд Гантуяа, Дорж, Дулмаагийн хийж чадах ажлыг адилхан хийж л байгаа бол бидэнд ижил тэнцүү цалинг өгөх хэрэгтэй.  Өмнө нь "Оюутолгой"-оос шудрага бусаар халагдсан хүн надтай холбоо барьсан. Тэр хүн ажил мэргэжлийн хувьд өндөр түвшний ажил хийдэггүй байсан. Ямар ч ажлын хариуцлага алдаагүй байхад нь зүгээр нэг гадаад даргын үзэмжээр ажлаас нь халчихсан байгаа юм. Тэр хүн гомдолтой байгаагаа хүний нөөөцийнхөө ажилтнуудад хэлэхэд “Хэрвээ чи дээшээ доошоо хэл ам хийж явах юм бол бид чиний зургийг мэдээлэлтэй нь интернетэд тавиад Монгол улсад үйл ажиллагаа явуулдаг бүх уул уурхайн компанид ажиллуулахгүй байх хаалтыг хийнэ шүү. Чи шүүхээр явах юм бол  ялахгүй. Бид нар чамайг гомо энэ тэр гээд янз янзаар хэлнэ” гэж хэлсэн байгаа юм. Тэгээд тэр хүн айгаад шүүхэд хандаагүй. Түүнээс болж бараг хагас жил ажилгүй, цалингүй хохироод явж байна. Энэ хугацаанд тэр хүн сэтгэл санаа, хувийн амьдралаараа хохирч байна. "Оюутолгой"-д ажиллаж байсан цалингаараа тооцоолоод байрны зээлэнд хамрагдчихсан байсан. "Оюутолгой"-д ажиллаад монгол хүмүүсийн нийгмийн байдал сайжраад байр орон гэртэй болоод байгаа чинь эсрэгээрээ болчихоод байгаа биз дээ.  Энэ мэт асуудал нэг гэлтгүй цаашаа үржигдээд явж байгаа.
 
Бид шүүх ажиллаагааны талаар дахин мэдээлэх болно.