Хятад улс Арктикийн далайгаар дамжин Европт хүрэх шинэ худалдааны замыг идэвхтэй ашиглаж эхэллээ. Энэ нь дэлхийн худалдааны уламжлалт гол замуудыг өөрчлөхүйц стратегийн ач холбогдолтой алхам болж магадгүй байна. Хятадын “Sea Legend” тээврийн компани Нинбо хотоос Их Британийн Феликстоу боомт хүртэл Оросын хойд эргийг даган тогтмол контейнерийн тээвэр хийхээр болжээ. Тус компани энэ замыг “Мөсөн Торгоны зам” (Ice Silk Road) хэмээн нэрлэж байна.

Энэхүү чиглэл нь Арктикийн Хойд тэнгисийн замыг ашигладаг. Уг зам Оросын Арктикийн эргээр дайран Берингийн хоолойгоор дамждаг бөгөөд Ази, Европыг холбох уламжлалт Суэцийн сувгийн маршрутаас хамаагүй богино юм. Жишээлбэл, Нинбо–Феликстоу чиглэлийн уламжлалт далайн тээвэр ойролцоогоор 40 хоног үргэлжилдэг бол Хойд тэнгисийн замаар энэ хугацааг 18–20 хоног хүртэл богиносгох боломжтой байна.

Хятадын хувьд энэ нь зөвхөн хугацаа хэмнэх асуудал биш. Улаан тэнгис, Баб-эль-Мандебийн хоолой зэрэг уламжлалт худалдааны замууд геополитикийн зөрчил мөргөлдөөний улмаас эрсдэлтэй болсон. Харин Арктикийн зам нь эдгээр “нарийн хоолой”-г тойрон гарах боломж олгож байна. Үүний зэрэгцээ Орос улс Хятадын Арктикийн тээврийн төлөвлөгөөнд чухал үүрэгтэй. Хойд тэнгисийн замын ихэнх хэсэг Оросын эргийн дагуу байрладаг бөгөөд Москва мөс зүсэгч хөлөг онгоц, боомт, навигацийн дэд бүтцэд ихээхэн хөрөнгө оруулсан байна.

Оросын хувьд энэ зам нь Европын зах зээлээс хасагдсан эрчим хүчний экспортоо Хятад болон Азийн бусад оронд хүргэх шинэ гарц болж байна. 2026 онд Оросын нефтийн Азид чиглэсэн тээвэрлэлтийн хэмжээ Хойд тэнгисийн замаар эрчимтэй нэмэгдэж, Хятад гол худалдан авагч хэвээр байгаа юм. Гэвч шинэ замд томоохон эрсдэл бий. Арктикийн цаг агаар эрс тэс, мөсний нөхцөл тогтворгүй, аврах болон боомтын дэд бүтэц харьцангуй сул. Мөн осол гарсан тохиолдолд эмзэг экосистемд учруулах хохирол асар их байж болзошгүй.

Нөгөө талаас, уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас Арктикийн мөс хурдан хайлж байгаа нь далайн тээврийн шинэ боломжийг бий болгож байна. Ийнхүү дэлхийн дулаарал Арктикийн газрын зураг төдийгүй дэлхийн худалдааны маршрутын зураглалыг өөрчилж эхэлж байна. Хятад улс үүнийг “Туйлын Торгоны зам” хэмээн нэрлэж, Арктикт эдийн засаг, худалдааны байр сууриа бэхжүүлэхийг зорьж байгаа бол Орос улс өөрийн хойд эргийн стратегийн ач холбогдлыг улам нэмэгдүүлж байна.

Л.Баяр