Иран улс дэлхийн эрчим хүчний худалдааны хамгийн чухал гарцуудын нэг болох Ормузын хоолойд үзүүлэх хяналтаа ихээхэн хэмжээгээр алдсан талаар CNN мэдээлжээ. Ормузын хоолой нь Персийн булан болон Оманы буланг холбодог стратегийн усан зам бөгөөд дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн томоохон хэсэг тус хоолойгоор дамжин өнгөрдөг. Тиймээс тус бүсэд үүссэн аливаа мөргөлдөөн, тээврийн саатал нь газрын тосны үнэ болон дэлхийн эдийн засагт шууд нөлөөлөх эрсдэлтэй.

Сүүлийн саруудад Иран улс тус хоолойгоор дамжин өнгөрөх хөлөг онгоцны хөдөлгөөнд хүчтэй нөлөөлж, дайсагнагч гэж үзсэн улс орнуудын хөлөг онгоцыг нэвтрүүлэхгүй байх бодлого баримталж ирсэн. Үүний улмаас худалдааны хөлөг онгоцны хөдөлгөөн эрс буурсан байна. Зарим мэдээллээр дайн эхлэхээс өмнө долоо хоногт ойролцоогоор 100 орчим хөлөг дамжин өнгөрдөг байсан бол энэ үзүүлэлт долоо орчим болж буурчээ.

Гэвч одоо Ираны цэргийн хүчин болон тэнгисийн цэргийн чадавхид учирсан хохирол нь Хормузын хоолойг бүрэн хянах боломжийг нь сулруулж байна. АНУ-ын талаас Ираны олон тооны цэргийн бай, тэр дундаа усан онгоц, цэргийн дэд бүтцийг устгасан гэж мэдэгдсэн байна. Энэ нөхцөл байдал нь Ормузын хоолойг хэн бодитоор хянах вэ гэсэн асуудлыг бүс нутгийн мөргөлдөөний гол зангилааны нэг болгож байна.

Хэрэв Иран хоолойг бүрэн хааж чадахгүй болсон ч тээврийн хөдөлгөөнд саад учруулсаар байвал газрын тосны нийлүүлэлтэд тодорхой бус байдал үргэлжилж, улмаар дэлхийн зах зээл дээрх үнэ өндөр хэвээр байх эрсдэлтэй. АНУ-ын хөрөнгө оруулагчид ч Ормузын хоолой удаан хугацаагаар хаалттай байх эрсдэлийг газрын тосны үнэ болон инфляцын хүлээлтдээ тусгаж эхэлсэн байна.

Иран Хормузын хоолойг хаах, хөлөг онгоцны хөдөлгөөнийг хязгаарлах замаар стратегийн давуу тал бий болгосон ч цэргийн хүч нь суларснаар тус усан замд үзүүлэх бодит хяналт нь өмнөхөөсөө багасаж байна. Энэ нь зөвхөн Иран, АНУ-ын асуудал биш бөгөөд дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлт, үнэ, худалдааны урсгалд нөлөөлөх хэмжээний геополитикийн томоохон асуудал болоод байна.

Л.Баяр