Засгийн газраас цахим сайтуудын мэдээлэл доор бичдэг сэтгэгдлийг бүртгэх тухай тогтоол гаргасан билээ. Энэ нь иргэдийн үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөнд халдаж, хяналт тавих гэж байна хэмээн зарим хэсэг нь үзэж байгаа. Тэгвэл сэтгэгдлийг хэн бичснийг илрүүлэх боломжтой болсноор бусдын нэр төрд халдах, гүтгэн доромжлох нь гэмт хэрэг багасна гэж үзэх нь ч байна. Засгийн газрын зүгээс иргэд мэдээллийн доор сэтгэгдэл бичихдээ регистрийн дугаар болон утасны дугаараа бүртгүүлсэн байх шаардлагатай, энэ нь цахим гэмт хэргийг илрүүлэх нөлөөтэй болохоос хяналт тавих зорилгогүй гэж мэдээлж байгаа. Харин мэдээллийн сайтын удирдлагууд төр хувь хүний бизнест халдаж, хянах гэж байна хэмээн буруутгаж байна. Ямартаа ч Цахим хуудас дахь сэтгэгдлийн нэгдсэн систем бий болгох тухай Засгийн газрын тогтоолын дагуу ямар өөрчлөлт хийх гэж буй талаар Үндэсний ДАТА төвийн захирал Д.Энхцогоос тодрууллаа.

- Цахим сайтуудын мэдээллийн доор бичих сэтгэгдлийг яг яаж бүртгэх юм бэ?
-Засгийн газраас нэгдсэн бүртгэлийн системтэй болох шийдвэр гаргасан. Иргэд мэдээллийн доор сэтгэгдэл бичихдээ Цахим мэдээллийн нэгдсэн системд бүртгүүлсэн байх ёстой юм. Ингэхдээ дурын нэг сайтын доор сэтгэгдэл бичихэд системд бүртгүүлээгүй тохиолдолд нэвтрэх боломжгүй, бүртгүүлнэ үү гэсэн цонх гарч ирнэ. Тэр цонхонд иргэд овог нэр, регистрийн дугаар, утасны дугаар гэх зэрэг энгийн мэдээллээ оруулах юм. Таны регистрийн дугаар овог нэртэй чинь таарч байгаа эсэхийг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын програмаас шүүнэ. Мөн утасны дугаар чинь таных мөн эсэхийг үүрэн телефоны газруудаас тодруулна. Ингээд таны мэдээлэл таарч байвал таны бөглөсөн утасны дугаараар код бүхий мессеж ирнэ. Та Мобикомын хэрэглэгч байвал Мобикомоос шалгаад нэгдсэн системээс танд код өгнө гэсэн үг.  Гэхдээ байнга ингэж бүртгүүлэх шаардлагагүй. Нэг л удаа регистрийн дугаар, утасны дугаараа бүртгүүлсэн байхад дараа сэтгэгдэл бичихдээ гар утсанд ирсэн кодоор log in хийж нэвтэрч орно. Тийм болохоор нэг их төвөгтэй асуудал биш. Иргэд энийг хянах гэхээсээ илүү бүртгэлжүүлж байна гэж ойлгоосой. Комментийг хэн бичсэн бэ гэдэг эзэнтэй болгох зорилготой.

- Иргэд өөрийн регистрийн дугаар, утсаа бүртгүүлсний дараа зохих байгууллагууд шалгах юм байна. Утсанд код иртэл хэр хугацаа шаардах бол?
- Бүх мэдээллийг нэгдсэн системийн программаар шалгах тул хэдхэн секундын дотор л код нь гар утсанд ирнэ.

- Сэтгэгдэл бичихэд бас насны зааг, ялгаа гэж байгаа гэсэн?
-Тийм ээ. Тухайн хүн нэгдсэн системд мэдээллээ оруулахад Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын програмаас насанд хүрсэн хүн мөн эсэхийг нь тогтооно. Ингэснээр зарим сайтад насанд хүрээгүй хүүхдийг сэтгэгдэл бичихийг хориглох юм. Цаашид энэ систем боловсронгуй болж, ямар сайтын мэдээлэл доор ямар насны хүн сэтгэгдэл бичиж болох вэ гэсэн зааг, ялгааг тогтоож өгнө. Телевизээр аллага хядлагатай, муу жишээ болохоор кино, нэвтрүүлгийг хүүхэд үзэж болохгүй гэсэн тэмдэглэгээ байдагтай төстэй гэж ойлгож болно. Гэхдээ цаашид энэ талаар хийх, боловсронгуй болгох зүйл байгаа.

- Ингэж насаар нь ялгаж, регистрийн дугаараар бүртгэх нь хүний үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөн халдаж байна гэж олон хүн шүүмжилж байгаа. Ер нь бусад оронд сэтгэгдлийн асуудлыг хэрхэн зохицуулсан байдаг юм бэ?
- Дэлхийн олон сая хэрэглэгчтэй, томоохон сайтуудын ихэнхи нь бүртгэх эсвэл бүр сэтгэгдэлгүй байдаг. “CNN”, “BBC” гэхэд уншигчид заавал бүртгүүлж log in хийж нэвтэрч байж сэтгэгдэл бичих эрхтэй болдог. Тэгвэл бидний сайн мэдэх “Reuters”, “Aljazeera” агентлагийн сайтууд огт сэтгэгдэлгүй байдаг юм. Олон улсад иргэдийн сэтгэгдлийг ямар нэг аргаар зохицуулсан байгаа. Манайд харин ямар нэг зохицуулалтгүй байгаа шүү дээ.

- Зарим цахим сайтуудын сервер, домайн нэр нь гадаадад бүртгэлтэй байдаг. Эзэд нь ч гадаадад байх тохиолдол бий. Энэ бүртгэх системд тэдгээр сайтууд хамрагдах уу?
- Тухайн сайтын сервер, домайн нэр хаана бүртгэлтэй, хаана байршиж байгаа нь хамаагүй. Монгол хэлээр үйлчилгээ явуулж байгаа л бол энэ системд хамрагдах ёстой гэсэн. үг.

- Сайтуудын хувьд бүртгэх системийг нэвтрүүлэхэд хэр ачаалалтай вэ?
- Сайтуудад ямар ч ачаалал өгөхгүй. Үндэсний Дата төвийн мэргэжилтнүүд эндээс сэтгэдлийг бүртгэх жижигхэн, програмист мэргэжилтэй хэн ч хараад ойлгохоор амархан код өгөх юм. Тэрийг сайтдаа байрлуулахад хэдхэн минут л зарцуулах байх. Өөр өөрчлөлт хийхгүй.

- Өмнө нь сайтууд сэтгэгдлийг зохицуулах гэж IP хаягийг нь ил болгож, үгийн шүүлтүүр ашигласан. Үүнийгээ цааш нь үргэлжлүүлээд, боловсронгуй болгоод явах боломжгүй юм уу?

- Үгийн шүүлтүүр бол хамгийн энгийн алхам. Бид нэгдсэн, цогц байдлаар шийдэхийг хичээж байгаа. Харин IP хаягийн хувьд манай орон өөрөө дэд бүтэц, хөгжлийн хувьд тийм ч сайн биш. Нэг IP хаяг дээр ганц биш маш олон хүн байдаг. IP хаягийг авахад жилийн 10 доллар байдаг. Тиймээс бүгд IP хаягтай болно гэхээр эдийн засгийн асуудал тулгарч байгаа.

- Иргэдэд ингэж сэтгэгдэл бүртгэчихээд мөрдөөд, шалгаад явах юм биш биз гэсэн айдас байна?
- Сэтгэгдлийг эзэнтэй болгосноор хэн, юу бичиж вэ гээд бүгдгийг нь шалгаад бахйгүй шүү дээ. Харин хэн нэгэн миний нэр төрд халдсан байна, гүтгэн доромжилсон байна гэж гомдол гаргасан тохиолдолд цагдаагийн байгууллага шалгана.

- Тэгвэл яг хэзээнээ сэтгэдэл бичихэд бүртгүүлдэг болох вэ?
- Цахим хуудас дахь сэтгэгдлийн нэгдсэн системийг хийх ажил эхэлчихсэн. Ганцхан өдөр энэ ажлыг бодоод олчихосон, гэнэт гаргаад ирсэн зүйл биш л дээ. Програм хангамжийн ажил нь өнгөрсөн долдугаар сард эхэлсэн. Харин хугацааны хувьд сайтууд, сэтгэгдлийн нэгдсэн системтэй холбоотой дүрэм, журам гарах тул түүнээс нь сэтгэдлийг бүртгэж эхлэх хугацаа нь хамаарах байх.