"Оюутолгой" компанид монгол хүнийг илт дээрэлхэж харьцдаг болон тэднийг үндэслэлгүйгээр ажлаас нь халж, эрх ашгийг хохироож байгаа талаар тус компанийн төслийн менежментийн мэргэжилтэнээр ажиллаж байсан С.Гантуяа олон нийтэд ил болгож ярьсан. Энэ талаар бид өмнө нь мэдээлж байсан билээ. Тэрбээр компанийнхаа удирдлагуудад “Монгол ажилчдын цалин гадаад ажилчны цалингаас эрс муу байна, цалинг адил тэнцүү болгомоор байна” гэх шаардлага хүргүүлжээ. Харин  удирдах ажилтнууд нь  түүнийг “Чи ийм зүйл ярих ёсгүй. Хэн болоод ийм зарга хийгээд яваа юм" хэмээн дарамталж ажлаас нь халсан юм.

"Оюутолгой" компанид монгол хүнийг илт дээрэлхэж харьцдаг болон тэднийг үндэслэлгүйгээр ажлаас нь халж, эрх ашгийг хохироож байгаа талаар тус компанийн төслийн менежментийн мэргэжилтэнээр ажиллаж байсан С.Гантуяа олон нийтэд ил болгож ярьсан. Энэ талаар бид өмнө нь мэдээлж байсан билээ. Тэрбээр компанийнхаа удирдлагуудад “Монгол ажилчдын цалин гадаад ажилчны цалингаас эрс муу байна, цалинг адил тэнцүү болгомоор байна” гэх шаардлага хүргүүлжээ. Харин  удирдах ажилтнууд нь  түүнийг “Чи ийм зүйл ярих ёсгүй. Хэн болоод ийм зарга хийгээд яваа юм" хэмээн дарамталж ажлаас нь халсан юм. "Оюутолгой" компанид мэргэжил, мэдлэггүй гадаад ажилчид дунджаар 1200 ам.доллараар цалинждаг бол дээд боловсролтой монгол залуус сард ердөө дунжаар нэг сая хоёр зуун мянган төгрөг авдаг байна. Энэ нь тус компанийн цалингийн хэмжээний 10 хүрэхгүй хувийг авч байна гэсэн үг. Зөвхөн “Монгол” гэдгээр нь ялгаварлан харьцаж, дээрэлхдэг энэ байдлыг өөрчлөхийг хүссэн С.Гантуяа "Оюутолгой" компанийг шүүхэд өгсөн. Шүүх хуралдаан өнгөрсөн нэг сарын хугацаанд гурван удаа болсон ч “Оюутолгой” компанийн зүгээс тодорхойгүй шалтгаанаар хойшлуулсан байх юм.   Мөн Хөдөлмөрийн яамнаас "Оюутолгой"-д хяналт шалгалт хийхээр мэргэжилтнүүд очиход тус компани шалгуулахгүй гэж буцаасан. Хоёр сарын дараа дахин шалгалт хийхэд тус компани нь гадаад, монгол ажилчдынхаа хөдөлмөрийг харьцангуй үнэлж гадны ажилчдад өндөр цалин монгол хүмүүст бага хөлс өгдөг нь тогтоогджээ. Уг цалингийн эрс ялгаа нь тус компанид ажилладаг гадаад, монгол ажилчдын хоорондох харилцаанд зөрчил учруулаад байгаа талаар судалгаа хийх гэсэн боловч ажилтан С.Гантуяатай үүсгэсэн хөдөлмөрийн маргаан шүүхээр шийдэгдтэл хөдөлмөрийн яамны ажлын хэсгийг оруулахгүй гэж төрийн ажлыг уясан байна. “Оюутолгой” компанид ажиллаж байсан С.Гантуяа тус компанид ажилладаг өөрийн цалин хөлс, эрх ашгийн төлөө дуугарч чадахгүй байгаа бүх хүмүүсийг төлөөж шүүх хуралд оролцож байгаа юм. Харин түүний эсрэг Монголын хөдөлмөрийн харилцааны тэргүүлэх хуульч Уранцэцэг, МУИС-ийн иргэний тэнхимийн багш Дугармаа нар зогсож байгаа аж. С.Гантуяатай хийсэн цуврал ярилцлага дахин үргэлжиллээ.

-    Би тантай гурав дахь удаагаа уулзаж "Оюутолгой" компанийн асуудлаар ярилцах гэж байна. Таныг зарим хүмүүс мөнгө, эрх мэдлийн төлөө "Оюутолгой"-н эсрэг ингэж тэмцэл, зарга хийгээд яваад байна гэж ярьж байна. Та тэдэнд ямар хариу хэлэх вэ?
  
-    Миний хүсээд байгаа зүйл бол монгол, гадаад ажилчдын цалинг адил тэнцүү болгох. Анхнаасаа би захиралдаа үүнийг хэлээд ажлаасаа хөөгдсөн. Ядаж "Оюутолгой" компанийн Улаанбаатар дахь салбарт ажиллаж байгаа 700 монгол ажилчдын эрх ашгийг хамгаалаад дуугарч байгаа юм. Ижил түвшний ажил дээр ажиллаж байгаа гадаад, монгол ажилчдын цалингийн эрс ялгаатай байдлыг арилгаач гэж л хэлээд байгаа юм. Өөрчлөлт ороогүй гэсэн. Ер нь бол Гантуяа, Катрина хоёр адилхан ажил хийдэг бол адилхан л үнэлэх ёстой. "Оюутолгой" бол дэлхийн түвшний уул уурхайн компани гэж өөрсдийгөө сурталчилдаг. Дэлхийн түвшний компани л юм бол хөрөнгө оруулалтын гэрээн дээр хүлээсэн үүрэг, Монгол улсын үндсэн хуулийн заалтуудыг мөрдөх хэрэгтэй. Мөн манай улсын олон улсын хөдөлмөрийн конвенцид нэгдэж орсон заалтууд байгаа. Энэ мэтээр ийм олон зүйл байхад биднийг зөвхөн монгол хүн гэдгээр нь дээрэлхэж болохгүй. Жорж надаас 10 дахин илүү туршлагатай, мэдлэгтэй, чадвартай бол би тэр хүнтэй барьцахгүй. Өндөр цалинг нь өг л гэж хэлсэн. Харин тэдний эхнэр, нөхөр хүүхдүүд нь менежерээр орж ирээд Гантуяа, Дорж, Дулмаагийн хийж чадах ажлыг адилхан хийж л байгаа бол бидэнд ижил тэнцүү цалинг өгөх хэрэгтэй. Би “Оюутолгой” компанийн удирдлагыг ийм бүдүүлэг зан гаргана гэж бодоогүй. Ажилчид нь санаа зовнилоо илэрхийлж байна. Энэ талаар уулзаж ярилцаад дотроо шийдвэрлэх болов уу гэсэн чинь талаар нэг болсон. Дараа долоо хоногт нь намайг үүднээс угтаж аваад хүний нөөцийн өрөөнд оруулаад мэдэгдэл нэртэй хуудас өгөөд хөөчихөж байгаа юм. Нэг сар миний хамаг бичиг баримтыг ямар ч шалтгаангүйгээр тэндээ хадгалсан. Мэдэгдэл өгөхдөө сахилгын зөрчил гаргасан гэж хэлсэн. Сахилгын зөрчил гаргасан гэдэг мэдэгдлээ хамгаалах гээд л мундаг мэдлэгтэй хуульчид аваад шүүхдэлцээд байгаа юм. Тэнд ажиллаж байгаа монголчууд маань айдастай, дарамттай, доромжлуулсан, арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхагдсан нөхцөлд ажиллах ёсгүй. Энэ нөхцлийг арилгана гэвэл нөгөө олон улсын стандартад хүлээн зөвшөөрөгдсөн ижил тэнцүү цалин хөлс олгоно гэсэн заалтаа л биелүүлчих хэрэгтэй. Үүнийг “Оюутолгой” компани үе шаттайгаар шийдвэрлэнэ гэвэл би баярлаад л яваад өгнө. Надад ерөөсөө эргэж буцаад байх шаардлага байхгүй. Тэд өөрсдийнх эсрэг дуугарч шүүхэд өгөөд, хэвлэл мээдээллээр яриад яваа хүнийг буцааж авахаасаа айна. Хоёдугаарт би яаж ажиллах юм. Тэгэхээр "Оюутолгой" компани С.Гантуяагийн шаардлагыг биелүүлээд нийт монгол ажилчдын нийгмийн асуудлыг шийдвэрлээд компанийн дотоод соёлоо сайжруулаад, гэрээгээрээ хүлээсэн үүргээ биелүүлэхэд л болоо шүү дээ. Түүнээс биш тэд намайг их мөнгөөр худалдаж авч чадахгүй. Намайг яагаад ч дуугүй болгож чадахгүй. Энэ асуудлаа л шийдвэрлэх хэрэгтэй.

- Я.Санжмятав сайдын тушаалаар хөдөлмөрийн яамнаас "Оюутолгой" компанийг шалгахаар очоод үүднээсээ буцсан гэсэн. Дахин шалгалт хийх гэж очсон уу?

- Хөдөлмөрийн яамнаас миний хүсэлтээр ажлын хэсэг гарч “Оюутолгой” компанид дотоод хяналт шалгалт хийх гэж очоод үүднээсээ буцсан шүү дээ. Тэгэж байгаад саяхан ажлын хэсэг маань очиж шалгалт хийсэн байна лээ. Хяналт шалгалт хийсэн хүмүүс их стресстай сууж байгаа юм. Төрийн эрх бүхий байгууллага хяналтаа хийх гэж очиход маш бүдүүлгээр ажлын нь саатуулж уясан байгаа юм. Эхний ээлжийн шалгалтаар “Гадаад, монгол ажилчдын цалин эрс ялгагдаж байна гэдэг нь ажиглагдсан” гэсэн дүгнэлт гарсан байна. Энэ дүгнэлтийг нийгмийн даатгал, мэргэжлийн хяналтаас авсан мэдээлэл дээр үндэслэж гаргасан.

-  Харин “Оюутолгой”-оос хяналт шалгалтын хүмүүст ямар тоо баримт мэдээлэл өгсөн байна?

- Ямартай ч  ажлын хэсэг асуудалд орохгүй гэдэг үүднээс эхний ээлжинд “ажиглагдаж” байна гэсэн дүгнэлтийг гаргасан. Аа харин надад хэлэхдээ эрс ялгаатай нь тодорхой болсон гэж байна лээ.Тэгэхээр энэ эрс ялгаатай байдлыг С.Гантуяа яриад байгаа шүү дээ. Эрс ялгаатай байдал гадаад монгол ажилчдын ажлын харилцаанд эерэгээр нөлөөлж байна уу сөргөөр нөлөөлж байна уу яагаад ингэж байна гэдгийг судлана гэхээр “Оюутолгой” компани шүүх хурал болж асуудал шийдвэрлэгдсэний дараа ажлын хэсгийг оруулна гэсэн байгаа юм. Ер нь миний яриад, тэмцээд байгаа зүйл тойруу утгаараа батлагдчихлаа.

-    Шүүх хурал гурван ч удаа хойшиллоо. Ямар шалтгаанаар хойшлоод байгаа юм бэ?

- “Оюутолгой” компани энгийн нэг ажилтан миний өмнөөс Монгол улсын номер нэг өмгөөлөгчийг авч ажиллуулсан. Тэр нь хангалтгүй байсан юм уу бүү мэд одоо иргэний тэнхимын багш Дугармаа гэдэг хүнийг өмгөөлөгчөөр авсан байна. Хоёрын хоёр мундаг хүнийг зүгээр нэг жирийн ажилчдынхаа өөдөөс тавьчихсан байна. Энэ их ичгүүртэй юм. Шүүх хурал энэ хугацаанд гурван удаа хуралдлаа. Гурван удаа “Оюутолгой”-н зүгээс хойшлуулсан. Ямар учиртай хойшлуулаад байгааг нь сайн мэдэхгүй байна. МУИС-ийн багш Дугармаа гэдэг хүн оны өмнө миний хэргийг өмгөөлж болох юм гэж байсан. Материалыг чинь үзье гээд бүх бичиг баримтыг маань үзсэн.  Миний материалтай танилцсан мөртлөө одоо "Оюутолгой" компанийг өмгөөлөөд орж ирж байгаа юм. Энэ бол шудрага бус тэмцэл явагдаж байна шүү дээ. Түүнийг миний материалуудтай танилцсаны дараа компанийн дотоод журам гэдэг материал алга болсон байна лээ. Би нүдээрээ хараагүй учраас тэд нарыг авсан гэж хэлэхэд хэцүү. Надад байсан компаний дотоод журам гэсэн материал “Оюутолгой”-оос гаргаж өгсөн дотоод журмаас тэс өөр болчихож байгаа юм. “Оюутолгой” компани ажилтандаа өөр материал өгдөг бол шүүх хуулийн байгууллагад бас нэг өөр материал өгдөг юм байна.

- Та өмгөөлөгчтэй болсон уу?

- Өмгөөлөгч хайж л байна. Өмгөөлөгч нарт хандахаар надтай хамтарч ажиллах гэсэн хүн болгоныг худалдаж авах гээд  байгаа юм уу. Тэгэж таараад байгаа юм уу мэдэхгүй байна. Гэхдээ иргэнээ хамгаалсан эх оронч өмгөөлөгч олдох байх аа.
 
- “Оюутолгой” компанийхан тань руу тагнуул маягийн хүн явуулж, мөнгө авах уу гэж асуулгасан гэсэн. Дахиж тийм хүн явуулсан уу?

- Тэр оролдлого нь бүтэхгүй юм байна гэж бодсон байх. Дахиж хүн ирээгүй. Одоо бол Монголын урьдаа барьдаг номер нэг өмгөөлөгчдийг авч миний өмнөөс тавьж байна. “Оюутолгой” компани өөрийн гэсэн хуулийн хэлтэстэй байж яагаад өөрсдийн хуульчдаа ашиглахгүй хаа холоос хөдөлмөрийн харилцаагаар мэргэшсэн мэргэжилтнүүдийг аваад байгаа юм. Ер нь хөдөлмөрийн чиглэлээр ажиллаж байгаа хуульчид өмгөөлөгчдийн үндсэн ажил нь бол ажил олгогчдод дээрэлхүүлээд явж байгаа хөдөлмөрчин хүнийг л хамгаалж өмгөөлөх биздээ. Тэгэж ажиллана гэж алдар, нэр хүндтэй цолыг ард түмнээсээ олж авсан. Ингэж ажиллах ёстой байтал том том компанийн эрх ашгийг хамгаалаад жирийн хөдөлмөрчин ардын эсрэг тэмцэж тэднийг хохироож болохгүй юм. Уранцэцэг, Дугармаа өмгөөлөгч нарын хувьд маш их ичгүүртэй л асуудал. Монгол хүн өөрийнхөө үнэлэмж, ажлын ёс зүй зарчмаа зөв ойлгож ухамсарлах ёстой. Уранцэцэг Дугармаа өмгөөлөгч нарт өгч байгаа тэр их мөнгө хэний мөнгө юм. Хаанаас гарч байгаа гэдэг чинь их том асуудал юм. Бид нарын өөрсдийн мөнгөөр биднийг хооронд нь хагаралдуулж байна шүү дээ.

Хөдөлмөрийн хууль гэдгийг яах гэж зохиодогийг монгол хүмүүс маань мэдэж байх ёстой юм. Хөдөлмөрийн хууль нь ажил олгогч ажилтан хоёрын дунд бий болдог. Ажилтан бол ажил олгогчийн дүрмээр л явдаг. Ажил олгогчоос цалин аваад явж байгаа. Ажил олгогч чинь байгалиасаа дарангуйлагч маягийн байх магадлал өндөр байгаа биз. Тэгэхээр ажил олгогч намайг дарангуйлахаас л хамгаалж энэ зохицуулалтыг хийж хөдөлмөрийн хууль бий болдог юм. Түүнээс биш хөдөлмөрийн хуулийг бичсэн хүмүүс нөгөө дарангуйлагч ажил олгогчийг хамгаалж жирийн иргэний эсрэг хуулийг ашиглаж болохгүй шүү дээ.