Реппер Quiza буюу Б.Батцэнгэлтэй хувийн амьдрал болоод уран бүтээлийнх нь талаар ярилцлаа.

-Нийслэлийн соёл урлагийн газрын даргын албанд сар шинийн өмнөхөн томилогдлоо. Сэтгэгдлээ хуваалцахгүй юу?

-Нийслэлийн соёл урлагийн газрын даргыг шалгаруулах явдал хууль журмын дагуу явагдсан.  Тус шалгаруулалтанд орох хүсэлтэй хүмүүс өөрсдийн төлөвлөгөөгөө бичиж өрсөлдсөн. Би ч  төрийн албанд шалгалт өгч хийх гэсэн ажлынхаа төлөвлөгөөг явуулсан. 

-Төлөвлөгөөний хэрэгжилт хэр байна?
-Өнгөрсөн долоо хоногт Улаанбаатар хотын захирагч Э.Бат-Үүл болон Нийслэлийн нийгмийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн орлогч дарга Ц.Энхцэнгэл нартай 2013 оны үр дүнгийн гэрээгээ хийсэн. Үүнтэй хамт 2013 оны төлөвлөгөө хавсрагдаад явж байгаа.

-Даргын албанд томилогдсон хүн ажил их байгаа. Тэгэхээр дуулахаа больж, уран бүтээлээ зогсоох уу?
-Чөлөөт цагаараа дууныхаа үгийг бичнэ. Гэхдээ дуулах зав тун бага. Ер нь сүүлийн нэг жил ямар нэг арга хэмжээнд орж дуулаагүй юм байна.

-Хамгийн сүүлд хэнтэй хамтарч ямар уран бүтээл хийсэн бэ?

-Дуучин Тэнүүний дууны үг дээр өнгөрсөн зун ажилласан. Тэр дуу хэзээ гарахыг сайн мэдэхгүй байна.  Мөн миний өөрийн “Дунд голын дугуйлан” цомог бэлэн болсон байгаа. Хэвлэлтэнд хэзээ өгөх нь тодорхойгүй байна.

-Сонсогчдод хит болсон дуунаадаас гадна шинэ уран бүтээлүүд нэлээдгүй багтсан байх?

-Цомогт маань олон нийтэд цацагдсан “Зүүд”, “Дөрвөн бэрх” зэрэг дуу байгаа. Бусад нь шинэ уран бүтээлүүд.

-Мэргэжлийн байгуллагуудаас судалгаа хийж бидний сайн мэдэх дуунуудыг үг утгын алдаатай байгааг дэлгэсэн. Таны хувьд  дууны үгэн дээр утгын алдаа хэр гаргадаг бол?
-Дууны үг гэдэг бол дууны л үг байх ёстой. Дууны үг яруу найраг болоод явчихаар алдаа гарч ирдэг. Манай монголын дуу зохиодог хүмүүс ихэвчлэн яруу найрагч сэтгэлгээгээр дууны үгийг бичих гэж оролддог. Энэ нь одоогийн цаг үед зөрчилдөөн дагуулдаг. Дууны үгийг энгийн, хэлэх гэсэн санаагаа ойлгомжтойгоор гаргаж ирэх нь чухал. Гэхдээ сайн дуу олон байдаг. Ялангуяа Бадраа гуайн үгийг бичсэн дуунууд. Нэгэнт тэгж бичиж чадахгүй бол тэнгэр дээр цэцэглэх гээд хэрэггүй л байх. Яг бодит амьдралруугаа чиглэсэн, өнөөгийн амьдралд хүрч чадах тийм л дууны үг бичих хэрэгтэй.

-Хип хоп дуунд уянгалуулна гэхээсээ илүү бодит байдлыг дуулдаг болохоор дууны утга алдагдах явдал бага байдаг уу?
-Зөндөө алдаа байгаа. Ялангуяа хэмжээндээ болон сүүл холболтондоо тааруулах гээд маш их алдаа гаргадаг. Тэр бол чухал, нэгдүгээр асуудал биш. Гол нь тухайн дууны утга санаа хүнд очиж чадаж байна уу гэдэг чухал. Цаг үеэ дагаад  дууны үг илүү энгийн  талруугаа орж байх ёстой.

-ШӨХТГ-тай зарим нэг дуучид нэгдэж ам барьдаг дуучдад арга хэмжээ авна гээд байгаа. Таны хувьд үүнд нэгдэх үү эсвэл арай өөр өнцгөөс харж байна уу?
- Нийтээрээ ам барьдаг гэх ойлголтыг төрүүлээд байгаа хэдэн охидын хамтлаг л байгаа. Энэхүү асуудлыг дэвшүүлээд байгаа хүмүүс анх гарч байсан тэр оргил үедээ өөрсдөө ч ам бариад явж л байсан. Асуудлын  гол нь тухайн дуучин чадваргүйдээ биш тоглолт болж буй газрын заал, тоног төхөөрөмж, техникийн боломж байхгүйтэй холбоотой. Иймэрхүү асуудлаа шийдвэрлээгүй байж ШӨХТГ-т хандсан гэсэн. Тоглолтын театр, соёлын газрууд, баар, пабад техникийн стандарт тавиад тэрийгээ мөрдүүлээд мэргэжлийн техникч нь байсны дараа амьдаар дуулах шаардлагыг тавьж болно. Яг үнэндээ амьдаар дуулах асуудал тухайн хүний хувийн асуудал болохоос хууль дүрэмд ороод байх шаардлагагүй.

-Хамгийн гол нь ам барьж байгаа дуучдын тоглолтыг хүмүүс мөнгөөр үзэх нь буруу. Энэ нь хэрэглэгчдийн эрхийг зөрчиж байна гэж үзэж байгаа юм байна лээ?
-Бичлэг тавьж байгаа хүний мөнгийг нь төлж үзэхээ л болих хэрэгтэй. Тэрийг шоу болгоод  байх шаардлагагүй. Урлаг гэдэг эмзэг. Шинэ уран бүтээлч эхний нэг, хоёр жилдээ амьдаар дуулах сэтгэлзүйн бэлтгэл байхгүй учраас айж эмээгээд бичлэг тавих асуудал байдаг. Бичлэг тавиад байгаа бол тухайн дуучныг үнэлэх үнэлэмж л буурна. Үзэгч, сонсогч өөрсдөө дүнгийг нь тавиад өгнө. Гэтэл үүн дээр шоу хийгээд яваад байх нь надад таалагдахгүй байна. Тайзан дээр дуулах тухайн дуучны мэдрэмжээс их шалтгаална. Дуучин өөрөө мэдрэмжгүй эсвэл орчин нөхцөл нь ам барих шаардлагатай бол ам барьдаг. Гитарчид хүртэл гар барьж л байдаг. Тэгэхээр бүх газар техникийн боломжтой болсны дараа ам барьхаа боль гэсэн шаардлагыг тавьж болно. Ялангуяа олон жил дуулаад явчихсан хүмүүс залуу үеэ чичлэх хэрэггүй л байх. Тэрний оронд амьдаар дуулах арга барил гээд яагаад хичээл зааж болохгүй гэж.

-Телевизийн шоугаар дуучид их бэлдээд байгаа. Энэ нь ам барьдаг дуучдын тоог нэмээд байх шиг?
-Телевизийн шоугаар дуучид их бэлдээд байдаг. Гэтэл монголын урлагт сайн маркетинг, менежмент хөгжөөгүй учраас тэдгээр дуучид нь шууд зах зээлийн захиалганд ороод эхэлдэг. Ингээд л аргагүйн эрхэнд ам барьдаг. Учир нь тэд мэргэжлийн уран бүтээлчид биш. Ийм учраас л рок попынхон өөрсдөө сургалт семинарыг явуулах хэрэгтэй.

-Нийтийн буюу зохиолын дуучдад маш их шүүмжлэлтэй ханддаг байсан. Одоо ч хэвээрээ юу?
- Ер нь дуртай зүйлээ хийгээд хоолоо олж идэж байгаа хүнийг буруутгах ямар ч арга байхгүй. Буруутгаж ч болохгүй. Харин шүүмжилнэ гэдэг өөр асуудал.  Нийтийн дуунууд хөгжим дуугаралт, сэдэв, цаана нь явж байгаа аяны хувьд ч тэр шүүмжлэлтэй байдаг. Бүх дуу нь адилхан сэдэвтэй, хөгжим нь дандаа нэгэн хэвийн байна.  Хотын хөгжихыг хүсээд байгаа залуучуудад зориулсан юм бага байна гэж шүүмжилж байсан. Шүүмжлэл гэдэг хүмүүсийн цаашдын уран бүтээлд тус дэм болоод явж байгаагаараа давуу талтай юм. Түүнээс тухайн хүнийг унтраах гэсэн санаа биш.

    -Хувийн амьдралтай холбоотой хэдэн асуулт асууя. Таны эхнэрийг дуучин Д.Болдтой үеэлүүд гэдэг. Үнэн үү?
-Дуучин Д.Болд манай эхнэр хоёр эгч дүүгийн хүүхдүүд.  Жирийн монгол эмэгтэйчүүдийн нэгэн адил сайхан бүсгүй бий.

-Өнгөрсөн жил хоёр ихэр хүүхэдтэй болсон. Ихэр хүүхэд өсгөнө гэдэг амаргүй байх?
- Би эхнэр дөрвөн хүүхдийн хамт амьдардаг. 2012 оны гуравдугаар сард хүү, охин ихэртэй болсон. Том охин маань гуравдугаар анги, дундах нь цэцэрлэгийн насных. Хоёр ихэр хүүхэд нэг нас хүрнэ гэдэг нэг хүүхэд хоёр нас хүрч байгаатай ижил. Тиймээс хийх ажил нь хүртэл хоёр дахин их. Сүүлийн нэг жил би гэртээ хүүхдүүдтэйгээ цагийг өнгөрөөж, эхнэртээ тусалж байлаа.

-Олны танил хүмүүс ихэр хүүхэдтэй болохоор Солонгост очиж ихэр хүүхдийн үр шилжүүлэн суулгуулсан гэх яриа гардаг. Харин таны хувьд ихрийн удамтай гэж сонссон?
-Манай ээж намайг 10 настай байхад өнгөрсөн. Ээж маань ихрийн өрөөсөн байсан. Тэгээд удмаа дагаад мэдээж ихэр хүүхэдтэй болсон. Би айлын найм дахь хүүхэд. Манай ээж, аав олон хүүхэдтэй болохоор “Эх нь хээр алаг бол хүү нь шийр алаг” гэгчээр би үе тэнгийнхнээсээ толгой цохиод олон хүүхэдтэй болж байна.

- Аавынхаа тухай?
-Миний аав  Даваажавын Бавуу  гээд 76 настай Ховд аймгийн Цэцэг сумын харъяа хүн бий. Өнгөрсөн наадмаар Монгол улсын гавъяат мал зүйч болсон.

Чөлөөт асуулт
-Хобби буюу сонирходог зүйл?
-2003 оны үед гадаад улсуудын мөнгөн дэвсгэрт цуглуулдаг байсан. Нэлээн олон улсын мөнгөн дэвсгэртийг цуглуулсан байлаа. Харин сүүлийн хэдэн жил хүүхэдтэй болоод амьдрал бужигнаад ирсэн чинь түүнийгээ алга болгосон. Мөнгөн дэвсгэртээ олох юм бол үргэлжлүүлээд цуглуулна гэж боддог.

-Монголд баяргүй сар гэж бараг л байхгүй боллоо. Таны хувьд энэ олон баяраас хамгийн дуртай, догдлон хүлээдэг ямар баяр байдаг вэ?
-Баяр бүр гоё. Гэхдээ Шинэ жил, Цагаан сар, Улсын наадам илүү гоё. Би наадмаар заавал хуушуур идмээр санагддаг. Шинэ жилээр урлагийнхан их завгүй байдаг. Тиймээс шинэ жилийн баярт дуртай.
-Удахгүй Мартын 8 буюу эмэгтэйчүүдийн баяр болно. Таны хувьд эхнэрээ хэрхэн баярлуулдаг вэ?
-Би гэнэтийн бэлэг талдаа авьяас муу юм шиг байгаа. Өөртэй нь ярилцаад хэрэгтэй зүйлийг авч өгдөг ч юм уу, хийж өгдөг. Манай эхнэрийн хувьд орой болгон амтат хоолоор намайг баярлуулдаг. Би хариуд нь гэрийнхээ ажилд тусалж амраахыг хичээдэг. Бэлэг авч өгөхөөс илүү сэтгэлийн бэлэг нэгэндээ барьдаг.

-Таны хувьд эмэгтэй хүн ямар байвал зүгээр вэ?
-Эмэгтэй хүн өөрийн гэсэн давтагдахааргүй эрхэмсэг зүйлтэй байвал гоё харагддаг.

-Тэгвэл жинхэнэ эр хүн гэж ямар хүнийг хэлэх вэ. Таныхаар?
-Монгол эрэгтэй хүн буурь суурьтай байх хэрэгтэй гэж боддог. Энэ бол эр хүний үнэтэй зан чанар.

-Эхнэртээ, хүүхэдтэй болсон ч төлөвшиж чаддагүй залуус олон байдаг. Таныхаар эрэгтэй хүн яг хэдэн настайгаас намба сууж, буурь суурьтай болох бол?
-Эхнэр авсан ч гэсэн найз нөхөдтэйгээ уулзаж, ажил төрөлдөө цаг заваа зарцуулна гэдэг байх ёстой зүйл. Энэ бол залуу хүний дуртай зүйл учир цагаа зарцуулах нь зүйн хэрэг. Хэрвээ тэрийг нь хааж боогоод хориод байвал гэр бүлийн тогтворгүй амьдралыг бий болгоно.  Бүх зүйлийг хоорондоо ярилцаж зохицуулж явах хэрэгтэй. Эр хүн айлын ноён нуруу. Тиймээс эрэгтэй хүн эмэгтэйтэйгээ адилхан үзээд л байвал энэ эрэгтэйгийнх нь л буруу.

-Спортоор хичээллэдэг үү?
-Манай найзууд нийлж хөл бөмбөг тоглох дуртай. Заримдаа сагс тоглодог. "Жем" фитнесс клубад явж эхэлж байгаа.

-Уншигчдад хандаж хэлмээр байгаа зүйл байна уу?
-Интернетээр юм уншаад сэтгэгдэл бичдэг хэсэг хүмүүс байдаг. Тэд асуудлаа сайн мэдэхгүй байж санааныхаа зоргоор хүссэнээ бичдэг. Тэдгээр хүмүүст хандаж сайн мэдэхгүй бол заавал бичих хэрэггүй гэж хэлмээр байна. Энэ нь хойч үедээ үзүүлж буй соёл учир ёс суртахууны хэм хэмжээтэй байх хэрэгтэй.