Өнөөдөр бид хаана юугаар үйлдвэрлэсэн ямар хүнс хэрэглэж байгааг мэдэх боломжгүй. Тиймээс хүнсний аюулгүй байдалд анхаарлаа хандуулах цаг нэгэнт иржээ. Саяхан ШӨХТГ-аас томоохон сүлжээ дэлгүүрүүдэд хийсэн шалгалтаар хүнсний аюулгүй байдлыг алдагдуулсан хэд, хэдэн зөрчлийг олж илрүүлсэн. Мөн зарим дэлгүүрт муудсан хиам, хөгзөрсөн жимс, битүүмжлэл алдагдсан бүтээгдэхүүн худалдаж байгаа тухай иргэд гомдолдог. Хоол хүнс нь хүний суурь анхдагч материалаг хэрэглээ болж улмаар  эрүүл аж төрөх, урт удаан наслах эх сурвалж  болдог гэдгийг хүн бүхэн мэднэ. Гэтэл сүүлийн үед  монголчуудын эрүүл мэнд, урт удаан наслах хэрэгцээ нь ходоодоор дамжин зөрчигдөж эхэллээ. Үүнтэй холбоотойгоор “Хүнсний аюулгүй байдлыг яаж баталгаажуулах вэ” сэдэвт дугуй ширээний уулзалт өнгөрсөн Баасан гаригт Монголын Хэвлэлийн хүрээлэнд болсон юм. Тус уулзалтаар өнгөрсөн сарын 1-ээс хэрэгжиж эхэлсэн “Хүнсний тухай” болон “Хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлыг хангах” хууль бодит амьдралд ажил хэрэг болж чадах уу гэсэн асуудлыг хөндөв. Тиймээс хуулийн хэрэгжилтийг хангахын тулд хувийн хэвшлийнхний оролцоо ямар байх вэ, хэрхэн хариуцлага тооцох вэ гээд хууль тойрсон олон асуудлаар ярилцсан юм.

Ямартаа ч хуулийн хүрээнд зарим нэг зарчмын өөрчлөлт гарч байгаатай холбоотой “Ханган нийлүүлэгчдийн хөгжил, чанарын төв” ТББ тусгай зөвлөгөөг тухай бүрт нь хувийн хэвшлийнхэнд өгч байгаа гэнэ. Тухайлбал, дотоодын хүнсний компаниуд хөдөө аж ахуйн, үйлдвэрлэлийн, ариун цэвэр, эрүүл ахуйн зохистой дадлыг заавал хэвшүүлэх учиртайг  анхааруулсан байна. Уг гурван дадлыг хэвшүүлж чадахгүй бол тухайн компанийг хаах хүртэлх арга хэмжээ авах юм. Гэхдээ мэргэжлийн хяналтын байгууллагууд энэ удаа хаах, торгоход тийм ч их ач холбогдол өгөхгүй аж. Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газрын үйлдвэрлэл, үйлчилгээний хэлтсийн дарга Л.Гэрэлмаа хэлэхдээ “Бид эхлээд зөрчил гаргасан үйлдвэрлэгчдэд зөвлөгөө өгнө. Зөвлөгөөний дагуу гүйцэтгэлээ хянана. Хэрвээ гүйцэтгээгүй бол албан ёсны шаардлага тавиад биелүүлэхгүй тохиолдолд доод тал нь хөдөлмөрийн хөлсний хэмжээг 20 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх торгууль тавина. Хэрвээ тэгээд ухаарахгүй бол үйл ажиллагааг нь зогсооно” гэв. Тиймээс хүнсний үйлдвэрлэл явуулж буй компанийг өндөр, дунд, бага эрсдэлтэй гэж гурав хуваах юм байна. Хэрвээ тухайн үйлдвэрлэгч өндөр эрсдэлтэй гэж тогтоогдсон тохиолдолд сард хоёроос доошгүй удаа шалгуулах ажээ.

Шинэ хууль нь  хүнсний компаниуд, иргэд өөрсдөө бүтээгдэхүүнийхээ чанарт санаа зовдог сэтгэлгээг суулгах зорилготой аж. Шадар сайдын ахлах зөвлөх Н.Батсуурь ярихдаа “Заримдаа мэргэжлийн хяналтынхантай нийлээд лангуун дээр байгаа бүтээгдэхүүнийг шалгаад, торгоод ямар ч үр дүнд хүрдэггүй байлаа. Харин шинэ хуулийн хүрээнд түүхий эд хэрэглэгчийн гарт хоол болж хүрэх хүртэлх бүх үе шатыг хянахаар болсон. Үйлдвэрлэл явуулах орчин, технологи тэр ч бүү хэл хүнсний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа хүн нь шаардлага хангасан байх хэрэгтэй. Гэхдээ төрөөс дэмжихээ мартаагүй. Тухайлбал, шаардлага хангасан бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа аж ахуйн нэгжид ЖДҮ-ийн сангаас хөнгөлөлттэй зээл, тусламж өгөхөөр болсон байна. Мөн түүхий эд, бэлтгэн нийлүүлэгчид хүрэх аргыг хөнгөвчлөх талаар ярилцаж байгаа гэсэн. Адаглаад малчид үйлдвэрлэгчдэд малаа шууд өгвөл урамшуулал авах системийг бий болгож байгаа юм" гэж байлаа.

Шадар сайдын ахлах зөвлөх Н.Батсууриас дараах асуултад хариулт авсан юм.

 
-    Импортын хүнсний бүтээгдэхүүнд ямар хяналт тавьж ажиллах вэ?

-   Энэ талаар төрөөс хэд, хэдэн шаардлага тавьж ажиллаж байгаа. Тухайлбал, гэрээт борлуулагчаар дамжуулан худалдан авалт хийх. Ингэж чадвал хэн дуртай нь хүссэнээ хилээр нэвтрүүлж, лангуун дээр зарах боломжийг хазаарлах юм. Мөн импортоор орж ирж байгаа бүтээгдэхүүн дотоодын үйлдвэрлэгчдээс шаардаж байгаа шаардлагыг бүрэн хангасан байх ёстой. Үүний тулд импортын бараа бүтээгдэхүүн нь сайн дурын бус олон улсын стандартын шаардлага хангасан байх учиртай юм. Эдгээр шаардлагыг хангаж чадвал импортын бүтээгдэхүүний чанарт санаа зовох хэрэггүй. Ер нь дотоодын үйлдвэрлэгчдэд өндөр шаардлага тавьж байгаа нь өөрсдийн хэрэгцээний 70 орчим хувийг дотоодоосоо хангах улс төрийн зорилготой холбоотой.

-    Хэрэглэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах нийгэмлэг гэж байдэг. Тэр байгууллагтай хэр харилцаатай ажиллах вэ?

-    Ажил төрлийн хувьд хэрэглэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах байгууллага манайх хоёр төстэй юм. Ойр дотно байх зайлшгүй шаардлагатай. Одоохондоо холбоогүй ажиллаж байна.

-    Чанаргүй бүтээгдэхүүн Монголын зах зээлд их  байна. Гэтэл үнэ их өндөр байдаг. Чанартай бүтээгдэхүүн зараад ирэхээр хэрэглэгчдэд үнийн дарамт хэр учрах бол?

-    Чанарын асуудал бол хэрэглэгчийн талд. ШӨХТГ-аас үүнд хяналт тавих ёстой. Чанар дагаад үнэ нь тодорхой хэмжээгээр өсөх ёстой. Хуурамч бүтээгдэхүүнийг өндөр үнээр зарсан байх юм бол хэрэглэгчийн эрхийн байгууллага хариуцлага тооцно. Харин мэргэжлийн хяналтын байгууллага аюулгүй үзүүлэлтэд хяналт тавьж ажиллана. Гэхдээ эдийн засаг талаасаа харвал тийм ч сүйдтэй зүйл биш. Чанаргүй хүнснээс болоод ямар олон хүн элэгний, бөөрний хавдраар өвчилж, гадны оронд эмчлүүлж байна. За тэгээд харшил, биеийн эсэргүүцэл муудах гээд чанар муутай хүнстэй холбоотой эрүүл мэндийн асуудлаар бид ямар их эм, тан хэрэглэж байна вэ гэдгээ ухаарах л хэрэгтэй” гэсэн юм. Тиймээс иргэд эрүүл мэндээ бодож байгаа л бол өндөр үнэтэй бүтээгдэхүүн хэрэглэхдээ гар татах хэрэггүй.
 
-  Дээрх хууль үйлдвэрлэгчдэд ямар давуу тал олгох вэ?

-   Зохистой дадлуудыг нэвтрүүлсэн, чанартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа үйлдвэрүүдэд жижиг дунд үйлдвэрийн сангаас хөнгөлөлттэй зээл олгоно. Хүнсний хэлхээнд байгаа жижиг дунд үйлдвэр болгоныг дэмжих зорилготой.