Ойрын өдрүүдэд манай улсад төмөр замын асуудал хурцаар хөндөгдөж байна. Үүнтэй холбогдуулж “Оросын төмөр замын нийгэмлэг”-ийн тэргүүн В.Якунин эртнээс бэлтгэсэн айлчлалаа өчигдөр манай улсад хийлээ. Тэрээр Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг, Зам тээврийн сайд А.Гансүх нартай уулзаж Монголын төмөр замын асуудлаар уулзаж ярилцсан юм. Түүний айлчлалтай зэрэгцээд зарим хүмүүс төмөр замын асуудлаар юу гэж ярьсаныг сонирхуулж байна. УИХ-ын гишүүн Ц.Нямдоржтой ярилцлаа.- Төмөр замын асуудалд шүүмжлэлттэй ханддаг хүний нэг нь та. Ер нь төмөр зам тавих ажил ямар шатандаа байгаа бол?
- Олигархи бүлэглэлүүд далдуур хоорондоо тэмцэлдээд төмөр зам барих ажлыг саатуулаад байгаа юм. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сарын 1-нд хүрз, жоотуу бэлэн гэж А.Ганбүх хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа дурдсан байсан. Би 21 хоногийн өмнө А.Гансүхээс “Ажил чинь эхэлсэн үү. Эхлүүлсэн бол хэн ажиллаж байна” гэж асуусан. Тухайн үед А.Гансүх “эхэлсэн” гэж хариулсан. Гэтэл өчигдөр дахин намайг асуухад “Эхлэх гэж байгаа” гэсэн. Эд нар ноднин жил хийсэн ажлыг өөрсдөө хийсэн болгож яриад байна. Энержи Ресурсын 100 гаруй тэрбум төгрөг зарж гүйцэтгэсэн ажил болон Дорнын говийнхонын хийсэн 20 орчим тэрбум төгрөгийн ажлыг л “Бид нар хийсэн” гэж яриад байна. Тэр ажлыг эд нар хийгээгүй харин ч зогсоосон юм. Солонгосын Самсунг компани ерөнхий гүйцэтгэгчээр нь ажиллана гэж байна. 2007 онд Энержи Ресурс компани төмөр зам барих гэж байхад энэ Самсунгийг гүйцэтгэгчээр нь авч байсан юм. Эцсийн дүр зургийг нь дүгнэхэд төрөөс нэг ч төгрөг гаргалгүйгээр ямар ч эрсдэл хүлээлгүйгээр барьчих төмөр замын ажлыг хувийн улс төрийн зорилгоор долоон жил саатуулсан байна.
- Бондын мөнгөөр төмөр зам барих асуудал яригдаж байгаа шүү дээ. Энэ зөв алхам мөн үү?
- Одоо бондын мөнгөөр энэ замыг цааш нь явуулна гэж ярьж байна шүү дээ. Би үүнд дургүйцээд байгаа юм. Хурдан маргаанаа дуусгаад асуудлаа ойлгомжтой болгож, цэгцлэх хэрэгтэй байгаа юм. Төмөр замын урьдчилсан судалгааны ажлыг хийх гэж бүтэн хоёр, гурван жил боллоо. Монголын төмөр замын гурван вагоныг Хаан банканд барьцаанд тавиад 12 сая доллар зээлдэж авсан. Тэр мөнгө байхгүй болсон. Тэр 10 гаруй сая доллараас сая долларыг нь Монголын хулийн зөвлөгөө өгсөн компани дундаас нь завшуулсан. Энэ асуудлыг ярихад би их ганцаарддаг. Шулуухан хэлэхэд манай МАН-ынхан ч үүнийг ярихгүй байгаа юм. АН-ынхан энэ асуудлыг тас нууж байна. Үүнд хариуцлага хэзээ тооцох вэ гэж би өчигдөр Н.Алтанхуягаас асуусан. Хариуцлага тооцохгүй юм шиг байна лээ.
- Төмөр замы асуудлаар жирийн иргэд маш олон зүйлийг сонссоор байгаад алинд нь ч итгэхээ байсан байна?
- Улс төрчид нь Тавантолгойгоос шуналаа холдуулж чадах юм бол засаг төр нь шийдвэрээ гаргаад хүний ажилд саад болохгүй бол засгаас нэг ч төгрөг авахгүйгээр баригдах төмөр зам байсан юм. Үүнийг долоон жилийн хугацаанд хоёр удаа зогсоож чадаж байна. Цаад гол сонирхол нь Тавантолгой дээр өөрсдийн хувийн эдийн засгийн ноёрхолыг тогтоох асуудал байна. Шулуухан хэлбэл Монголын энэ том ордыг өөрийн болгож авах улс төрийн их шунал сонирхол нөлөөлж байсан. Оростой хийсэн бүх гэрээ хэлэлцээрийг Х.Баттулга хийж байсан. Хятадтай санамж бичгийг А.Гансүх нь хийсэн. Солонгостой Төрийн нарийн бичгийн дарга Батзаяа гэрээ хийсэн. Энэ гурван хүн төмөр замын бодлогын хэрэгжилт, ажлыг саатуулж байна. Энэ гурван хүн одоогийн энэ албан тушаалын суудал дээр сууж байгаа цагт юу болдог бол.
- Таны бодлоор хамгийн түрүүнд хийх ёстой ажил юу байна вэ?
- Одоо ч би дарга нартай уулзаад энэ сэдвээр ярьж байна. Энэ бичиг баримтыг нь харуулж, “Энэ ажлаа хурдлуулаач, түгжээг нь гаргаач. Одоо нарийн, өргөн царигийн төмөр зам тавих асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд хамгийн эхэнд урьд хөрштэй ярьж тарифын хэлэлцээр хийх ёстой. Урд айл монголчууд ийм зам тавих юм байна. Бид нар үүнийг хүлээж авах юм байна. Бид далайд гарцгүй орных нь хувьд тарифын хөнгөлөлт үзүүлэх ёстой юм байна гэдгээ ойлголцож байж энэ ажлыг хийх ёстой Тэгэхгүй бол урд болон хойд айлыг монгол хүн удирдахгүй шүү дээ.
- Якунин Монголд айлчиллаа. Ирж буй зорилгын талаар хүмүүс янз бүрийн таамаг дэвшүүлж байна. Таны хувьд түүний айлчлалыг юу гэж харж байна вэ?
- Шинэ төмөр зам барихад Оросын тал оролцохгүй гэдгээ мэдэгдсэн шүү дээ. Шинэ төмөр зам гэдэг нь миний яриад байгаа Тавантолгой, Оюутолгой руу чиглэсэн зам юм. Саяхан Оросын элчин сайд В.В.Самойленко хэвлэлд ярилцлага өгөхдөө “Бид шинэ төмөр зам гэдэг эргэлзээтэй ажилд оролцохгүй. Түүний оронд хуучин 1952 онд тавигдсан төмөр замыг сайжруулах ажилд түлхүү анхаарна. Оролцоно. Баримт бичиг болон мөнгө бэлэн” гэсэн байна. Тэгэхээр Алтанбулагаас Замын-Үүд хүрч байгаа төмөр замын ажилд тэд оролцоно гэсэн зүйлийг ярьсан болов уу. Орост В.Якунин “Төмөр замын нийгэмлэг”-ийн тэргүүн гэж явдаг ч сайдаас том хүн шүү дээ. Оросын төрийн тэргүүнтэй их ойр байдаг. Сайдыг давж л том даргатайгаа харьцдаг хүн шүү дээ. Ийм хүнтэй улсын нэрийн өмнөөс уулзаж байгаа хүмүүс хуурчихаад дараа нь яаж юу ярих юм бол. Миний мэдэрч байгаа зүйл бол одоо байгаа төмөр замыг шинэчлэх асуудлаар ярьсан байх бодож байна. Тун саяхан Хятадын шинэ дарга Орост айчлал хийхэд 34 гэрээнд гарын үсэг зурлаа. Тэр 34 гэрээний нэгдүгээр асуудал нь эрчим хүчний гэрээнд хамтын ажиллагааг сайжруулна гэсэн байсан. Түүн дотор хэтийн чиглэлд төмөр зам барина гэдгийг В.Якунин зарласан. В.Якунин гэдэг хүний амнаа гарч байгаа үг бол Оросын төрийн бодлого гэж ойлгох хэрэгтэй.
- Олигархи бүлэглэлүүд далдуур хоорондоо тэмцэлдээд төмөр зам барих ажлыг саатуулаад байгаа юм. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сарын 1-нд хүрз, жоотуу бэлэн гэж А.Ганбүх хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа дурдсан байсан. Би 21 хоногийн өмнө А.Гансүхээс “Ажил чинь эхэлсэн үү. Эхлүүлсэн бол хэн ажиллаж байна” гэж асуусан. Тухайн үед А.Гансүх “эхэлсэн” гэж хариулсан. Гэтэл өчигдөр дахин намайг асуухад “Эхлэх гэж байгаа” гэсэн. Эд нар ноднин жил хийсэн ажлыг өөрсдөө хийсэн болгож яриад байна. Энержи Ресурсын 100 гаруй тэрбум төгрөг зарж гүйцэтгэсэн ажил болон Дорнын говийнхонын хийсэн 20 орчим тэрбум төгрөгийн ажлыг л “Бид нар хийсэн” гэж яриад байна. Тэр ажлыг эд нар хийгээгүй харин ч зогсоосон юм. Солонгосын Самсунг компани ерөнхий гүйцэтгэгчээр нь ажиллана гэж байна. 2007 онд Энержи Ресурс компани төмөр зам барих гэж байхад энэ Самсунгийг гүйцэтгэгчээр нь авч байсан юм. Эцсийн дүр зургийг нь дүгнэхэд төрөөс нэг ч төгрөг гаргалгүйгээр ямар ч эрсдэл хүлээлгүйгээр барьчих төмөр замын ажлыг хувийн улс төрийн зорилгоор долоон жил саатуулсан байна.
- Бондын мөнгөөр төмөр зам барих асуудал яригдаж байгаа шүү дээ. Энэ зөв алхам мөн үү?
- Одоо бондын мөнгөөр энэ замыг цааш нь явуулна гэж ярьж байна шүү дээ. Би үүнд дургүйцээд байгаа юм. Хурдан маргаанаа дуусгаад асуудлаа ойлгомжтой болгож, цэгцлэх хэрэгтэй байгаа юм. Төмөр замын урьдчилсан судалгааны ажлыг хийх гэж бүтэн хоёр, гурван жил боллоо. Монголын төмөр замын гурван вагоныг Хаан банканд барьцаанд тавиад 12 сая доллар зээлдэж авсан. Тэр мөнгө байхгүй болсон. Тэр 10 гаруй сая доллараас сая долларыг нь Монголын хулийн зөвлөгөө өгсөн компани дундаас нь завшуулсан. Энэ асуудлыг ярихад би их ганцаарддаг. Шулуухан хэлэхэд манай МАН-ынхан ч үүнийг ярихгүй байгаа юм. АН-ынхан энэ асуудлыг тас нууж байна. Үүнд хариуцлага хэзээ тооцох вэ гэж би өчигдөр Н.Алтанхуягаас асуусан. Хариуцлага тооцохгүй юм шиг байна лээ.
- Төмөр замы асуудлаар жирийн иргэд маш олон зүйлийг сонссоор байгаад алинд нь ч итгэхээ байсан байна?
- Улс төрчид нь Тавантолгойгоос шуналаа холдуулж чадах юм бол засаг төр нь шийдвэрээ гаргаад хүний ажилд саад болохгүй бол засгаас нэг ч төгрөг авахгүйгээр баригдах төмөр зам байсан юм. Үүнийг долоон жилийн хугацаанд хоёр удаа зогсоож чадаж байна. Цаад гол сонирхол нь Тавантолгой дээр өөрсдийн хувийн эдийн засгийн ноёрхолыг тогтоох асуудал байна. Шулуухан хэлбэл Монголын энэ том ордыг өөрийн болгож авах улс төрийн их шунал сонирхол нөлөөлж байсан. Оростой хийсэн бүх гэрээ хэлэлцээрийг Х.Баттулга хийж байсан. Хятадтай санамж бичгийг А.Гансүх нь хийсэн. Солонгостой Төрийн нарийн бичгийн дарга Батзаяа гэрээ хийсэн. Энэ гурван хүн төмөр замын бодлогын хэрэгжилт, ажлыг саатуулж байна. Энэ гурван хүн одоогийн энэ албан тушаалын суудал дээр сууж байгаа цагт юу болдог бол.
- Таны бодлоор хамгийн түрүүнд хийх ёстой ажил юу байна вэ?
- Одоо ч би дарга нартай уулзаад энэ сэдвээр ярьж байна. Энэ бичиг баримтыг нь харуулж, “Энэ ажлаа хурдлуулаач, түгжээг нь гаргаач. Одоо нарийн, өргөн царигийн төмөр зам тавих асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд хамгийн эхэнд урьд хөрштэй ярьж тарифын хэлэлцээр хийх ёстой. Урд айл монголчууд ийм зам тавих юм байна. Бид нар үүнийг хүлээж авах юм байна. Бид далайд гарцгүй орных нь хувьд тарифын хөнгөлөлт үзүүлэх ёстой юм байна гэдгээ ойлголцож байж энэ ажлыг хийх ёстой Тэгэхгүй бол урд болон хойд айлыг монгол хүн удирдахгүй шүү дээ.
- Якунин Монголд айлчиллаа. Ирж буй зорилгын талаар хүмүүс янз бүрийн таамаг дэвшүүлж байна. Таны хувьд түүний айлчлалыг юу гэж харж байна вэ?
- Шинэ төмөр зам барихад Оросын тал оролцохгүй гэдгээ мэдэгдсэн шүү дээ. Шинэ төмөр зам гэдэг нь миний яриад байгаа Тавантолгой, Оюутолгой руу чиглэсэн зам юм. Саяхан Оросын элчин сайд В.В.Самойленко хэвлэлд ярилцлага өгөхдөө “Бид шинэ төмөр зам гэдэг эргэлзээтэй ажилд оролцохгүй. Түүний оронд хуучин 1952 онд тавигдсан төмөр замыг сайжруулах ажилд түлхүү анхаарна. Оролцоно. Баримт бичиг болон мөнгө бэлэн” гэсэн байна. Тэгэхээр Алтанбулагаас Замын-Үүд хүрч байгаа төмөр замын ажилд тэд оролцоно гэсэн зүйлийг ярьсан болов уу. Орост В.Якунин “Төмөр замын нийгэмлэг”-ийн тэргүүн гэж явдаг ч сайдаас том хүн шүү дээ. Оросын төрийн тэргүүнтэй их ойр байдаг. Сайдыг давж л том даргатайгаа харьцдаг хүн шүү дээ. Ийм хүнтэй улсын нэрийн өмнөөс уулзаж байгаа хүмүүс хуурчихаад дараа нь яаж юу ярих юм бол. Миний мэдэрч байгаа зүйл бол одоо байгаа төмөр замыг шинэчлэх асуудлаар ярьсан байх бодож байна. Тун саяхан Хятадын шинэ дарга Орост айчлал хийхэд 34 гэрээнд гарын үсэг зурлаа. Тэр 34 гэрээний нэгдүгээр асуудал нь эрчим хүчний гэрээнд хамтын ажиллагааг сайжруулна гэсэн байсан. Түүн дотор хэтийн чиглэлд төмөр зам барина гэдгийг В.Якунин зарласан. В.Якунин гэдэг хүний амнаа гарч байгаа үг бол Оросын төрийн бодлого гэж ойлгох хэрэгтэй.
Т.Энхэлээ
Сэтгэгдэл (9)