Хичээлийн шинэ жил эхэлж, хөдөө орон нутгийн оюутнууд ирэхэд өмнө нь тулгардаг том асуудал бол оюутны дотуур байр. Нийслэлд жил бүр 40-45 мянган оюутан ирж, дотуур байранд амьдардаг гэх судалгаа байдаг. Оюутны тоо олон, дотуур байрны хүрэлцээ бага учраас их, дээд сургуулиудын гадна өдөржин, шөнөжин урт дараалал үүсдэгийг хүн бүр л мэдэх байх.

Сүүлийн таван жилийн хугацаанд их, дээд сургуулийн сургалтын төлбөр огцом нэмэгдэж байгаа. Гэхдээ оюутнууд үнэтэй ч гэсэн толгой хоргодох юм олдож байгаа нь аз. Гадуур байр хөлсөлбөл үүнээс ч их зардал гарна хэмээн аль болох дотуур байранд орохыг эрмэлздэг. Нэгдүгээр курсийн оюутнууд ногоон гэрлээр шууд л дотуур байранд ордог. Харин үлдсэн оюутнуудын хувьд азын сугалаа сугалахтай л адил.  Яг л энэ жишгээр дотуур байрнууд маань өнөөдрөөс зарим нь 25-наас хойш хүүхдүүдээ бүртгэж эхлэхээр болжээ. Ингээд бид томоохонд тооцогдох улсын сургуулиудаар явж дотуур байрных нь завсарын ажил, оюутнуудын элсэлтийн тоо мөн жилийн төлбөрийг судаллаа.

Бидний эхний зорьж очсон газар бол СЭЗДС-ийн дотуур байр байлаа. Эднийх засварын жижиг сажиг ажлаа аль хэдийнэ дуусчээ. Одоо хүүхдүүдээ хүлээж авахад л бэлэн гэж байрны багш нь хэлж байв. Коридорын өрөөг нь тохижуулж базаасан юмгүй ч оюутнуудын өрөө цэмцгэр тохь тухтай, тавилга гайгүй санагдлаа. Учир нь оюутнуудын ор нь буйдан, өрөөнд байрлах ширээ сандал нь ч өнгө үзэмж сайтай байсан юм. Мөн тэд энэ жил байрныхаа цонхыг вакумжуулжээ. Энэ үеэр тус сургуульд найман жил ажилласан байрны багш Л.Даваагаас хэдэн зүйл тодрууллаа.

-Дотуур байранд орохыг хүссэн оюутнуудаа бүгдийг нь авч чаддаг уу?
-Аль чадахаараа л оюутнуудаа авна. Нэг, хоёр, гуравдугаар курс гэж ялгаварлахгүйгээр авахыг хичээдэг.

-Өөр сургуулийн оюутнуудыг дотуур байрандаа байлгах тохиолдол гарах уу?
-Сургуулийн маань оюутнууд байрандаа бүгд хамрагдаад дуусахад цаана нь өрөө гарвал хааяа өөр сургуулийн оюунтнууд авдаг. Эхлээд ямар ч байсан өөрийнхөө оюутнуудыг бүртгэдэг.

-Хэднээс бүртгэж эхлэх вэ?
-Энэ сарын 24-27-ны хооронд нэгдүгээр курсын оюутнуудаа бүртгэнэ.27-28-нд хоёрдугаар курс, 28, 29-нд гуравдугаар курсаа бүтгэнэ. 30, 31-нд дөрөвдүгээр курсынхан маань бүртгүүлнэ. Ингээд ирэх сарын 1 гэхэд хүүхдүүд байрандаа орж бүх зүйл жигдэрчихсэн байна.

-Төлбөрийн хувьд нэмэгдсэн үү. Бүгд бэлнээр өгдөг үү?
-Бэлнээр биш сургуулийн дансандаа тушаана. Төлбөрийн хувьд өнгөрсөн жил 400 мянга байсан. Энэ жил усны суурь үнэ, цахилгаан нэмэгдсэн учир төлбөр нэмэгдэхийг үгүйсгэхгүй. 

-Засварын ажил хэр явагдсан?
-Хоёр давхар, нэг давхартаа 2009 онд засвар хийсэн. Дөрвөн давхарын дотуур засварыг 2010 онд хийсэн. Тэгэхээр дөрвөн давхар нь бусад давхраасаа арай тохьтой.

ЭМШУИС: Ингээд ЭМШУИС-ыг зорьлоо. "Наймдугаар сарын 26-нд нэгдүгээр курсын оюутнууд ирэх тул наймдугаар сарын 25 гэхэд бүх айлууд гарсан байхыг анхааруулья" гэсэн зарлалтай хаалгаар ороход ёстой л айлууд амьдарч байгаа гэлтэй цэвэрхэн, тохилог орчин угтав. Коридор нь өнгөлөг хөшиг, цэвэрхэн хивс, толь гээд л нэлээн тохьтой харагдана. Харин хүүхдүүдийн байрлах өрөө рүү ороход тавилгууд нь нэлээн муудсан, бохир орчинтой байлаа.

Ингээд байрны захирлыг 32 жил хийж байгаа З.Мягмар эгчтэй уулзаж ярилцлаа.

-Байрны түрээс энэ жил нэмэгдэж байгаа юу. Өнгөрсөн жил хэд байсан бэ?
-Манайх 370 мянгын төлбөр авдаг. Энэ жи нэмэгдээгүй.

-Нийт хэчнээн байртай вэ. Танай байрны хувьд хэчнээн оюутан хүлээж авах гэж байна?
-Манай байр 370 орчим оюутнууд авдаг.  Уншилгын заалллллл, бялдаржуулах танхим зэргийг суллаж байж л бүх оюутнуудаа авахыг хичээнэ. Гурван байр нийлээд 1000 гаруй оюутан авдаг.  Манайх харьцангуй багтаамж гайгүй.

-Барилгын засвар хэр хийгдсэн?
-Манайх засвар гэж зүйл байдаггүй байр. Жил бүр сургуулиас өгсөн төсвөөр жижиг засваруудыг хийдэг. Нэг засахдаа сайн засдаг болохоор будаг шунхны жижиг засвар байдаг.

-Хэднээс хүүхдүүдээ бүртгэх вэ?
-Энэ сарын 26-наас хүүхдүүдээ авч эхэлнэ. Өдөр шөнөгүй бүртгэж аваад л ирэх сарын 3, 4 гэхэд бүх оюутнуудаа авчихсан байдаг.

-Анагаахын байран охидууд ихэвчлэн байдаг учир хэрэг төвөг, хэл ам гарах нь бага. Тиймээс өөр сургуулийн хүүхдүүд ч орох гэж их ирэх үү?
-Хичээл нь асар хүнд. Зав чөлөө муу хүүхдүүд байдаг. 95 хувь нь охин байдаг учир хэл ам, хэрүүл гарах нь бага. Өөр сургуулийн хүүхдүүд орох сонирхол их байдаг. Эцэг эхүүд нь ч хүүхдээ тохь тухтай архи дарсгүй орчинд байлгахыг хүснэ шүү дээ. Гэтэл манай оюутнууд олон учир өөр сургуулийн хүүхдүүдийг авах тохиолдол бараг байхгүй.

-Одоогоор айлууд байгаа юм уу?
-Зуны хэдэн сар дадлагын оюутнууд, цөөхөн хэдэн айл байдаг. Эд нар 23-н гэхэд нүүнэ.

Улмаар "Хүмүүнлэгийн ухааны их сургууль"-ийн дотуур байрыг зорьлоо. Эднийх 25-наас хүүхдүүдээ бүртгэж эхлэх аж. Өнгөрсөн жилийн төлбөр 510 байсан бол энэ жил нэмэгдэх байх гэж тус сургуулийн дадлагын оюутан хэлэв. Биднийг очиход байрны багш, жижүүр нь байхгүй байсан учир нэмэлт мэдээлийг авч чадсангүй. Ямартаа ч Хүмүүнлэгийн дотуур байр одоо ч засвараа дуусаагүй, шинэхэн будсан будагтайгаа байлаа.

"ШУТИС"-ын дотуур байрны засвар мөн л дуусаагүй байлаа. Жижүүрээс нь бүртгэлийн хугацааг асуухад 27, 28-наас хүүхдүүдээ бүртгэж эхэлнэ гэв. Харин төлбөрийн хувьд 300 мянга байсан тэр хэвээрээ л байна байх гэлээ.