Маргааш эмч, багш нар Чингисийн талбайд жагсах гэнэ. Жагсах асуудал нь тодорхой. Тэд цалингаа нэмүүлэх гэж л  төв талбайд цугладаг шүү дээ.  Энэ удаад ч дээрх асуудлаар л цуглах юм байна. Гэхдээ зүгээр нэг цуглаж эсэргүүцэл илэрхийлэх бус Засгийн газарт дуу хоолойгоо хүргэж, өөрсдийн хүсч буй хэмжээгээр цалингаа нэмүүлж байж сая нэг санаа нь амарна гэнэ.

Мэдээж “Төр засаг минь дахин биднийгээбитгий мартаарай” гэж сануулах нь тодорхой. Тэгэхгүй бол хоёр жилийн дараа дахин жагсах биз. Эмч, багш цалингаа нэмүүлнэ гэж дуугарах нь аргагүй биз, хөөрхий. Өнөөдөр  цэцэрлэгийн багш нар гэхэд бүтэн 10 цагийн турш 40-50 хүүхэдтэй ажиллаж байж дөнгөж 300 мянган төгрөгийн цалин авдаг. Авсан цалин нь амьдралд нь хүрэлцэхгүй байнгын зээлтэй байдаг гэдгээ ч тэд хэлж байна.

Сарын дундуур цалингийн урьдчилгаа гэж 150 мянган төгрөг авдаг. Харин үлдсэн 150 мянган төгрөгөөсөө татвар, суутгалаа төлөөд 100 хүрэхгүй мянган төгрөг гар дээрээ авдаг байна. Гэтэл гурван хүүхэдтэй. Хоёр нь оюутан. Бас цалингийн зээлтэй. Цалингийн зээлээ төлнө. Үлдсэн жаахан мөнгөө хүнс авахад зарцуулна. Харин хүүхдүүдийнхээ хэрэглээний мөнгө, урсгалын зардлаа зээлж болгоно. Энэ бол бодит үнэн. “Өрөнд орсон багш нэг хөөрхий” гэж хэлэх нь аргагүй л юм.

Бид өөрийн ганц хүүхэдтэй яадаг билээ. Гэтэл тэнд багш хүний 50 хүүхэдтэй ажиллаж байна. Бодох л асуудал. Харин эмч нарын хувьд сургуулиа төгссөн шинэ эмч 430 мянган төгрөгийн цалин авдаг бол 30 гаруй жил ажилласан тэргүүлэх зэргийн эмч 529 мянган төгрөгийн үндсэн цалинтай байна. Нөгөө үндэсний статистикийн хорооноос зарласан 900 мянган төгрөгийн дундаж цалинг хэн, хаана аваад байгаа юм бүү мэд. Цаашлаад эмч, сувилагч, асрагч нарт нэмэгдэл цалин хөлс маш бага өгдөг  гэнэ. Тодруулбал хортой хүнд нөхцлийн нэмэгдлийг үндсэн цалингийн 10 хувиар олгох ёстой ч 10 000 төгрөг өгдөг. Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн эмч нар орон нутагт дуудлагаар ажиллахад 28 800 төгрөг өгөх ёстой ч 14 000 төгрөг олгодог байна. Цаашлаад шөнө жижүүр хийсэн эмч нарыг 4 цаг унтах ёстой гээд илүү цагт тооцдоггүй байна.  Гэтэл эмч нар дөрвөн цаг ч унтаж амжихгүй өнгөрөх үе байдаг гэж хэлж байна.

  Хүмүүс эмч мэргэжлийг эзэмшихын тулд 10 жил суралцсаны эцэст 465-627 мянган төгрөгийн цалин авч байгаа нь хөдөлмөрийн үнэлэмж эрүүл мэндийн салбарт туйлын доогуур байгааг илтгэж байна. Сувилагч, асрагч болон бага тушаалын ажилчдын цалин бол бүр бага. Иймээс эмнэлэгийн ажилчдын цалинг дор хаяж 3-5 дахин нэмэгдүүлэх шаардлагатай байна.  Муу юм болбол баруун талын хар овоохой гэгчээр бид эмч нарыгаа нийгмээрээ жигшиж болохгүй. Өвдөөд гүйгээд очиход өвчингүй болгож өгсөн олон үе олон шүү дээ.

Харин дунд сургуулийн багш нарын хувьд дээрх хоёр салбараа бодвол харьцангүй гайгүй гэж байгаа ч бас асуудал ихтэй юм билээ. Энэ мэтээр тоочоод байвал олон асуудал бий. Улсын гол салбарыг авч яваа багш, эмч нар нь хүнд нөхцөлд ийм бага хэлсээр ажиллаж байхад Засгийн тэргүүн нь цалин нэмэхэд гар татаж байгаа нь олон хүмүүсийн дургүйцлийг хүргэж байна.

Ер  нь манай Ерөнхий сайд энд тэндээс бонд босгож, тэр хэрээр мөнгийг гаргууд зарцуулдаг хүн. Өнгөрсөн баасан гарагт л гэхэд УИХ-ын нэгдсэн чуулганд мэдээлэл хийх үеэрээ ирэх онд 2.1 тэрбум ам.долларын бонд гаднын зах зээлээс босгоно гэдгээ мэдэгдсэн. Жишээлбэл саяхан БНХАУ-д айлчлал хийгээд ирэхдээ 240 сая ам.долларын зээл бүтээсэн байна. Үүний өмнө Япон улсад хийсэн айлчлалын үр дүнд Самурай бонд босгохыг япончуудаар зөвшөөрүүлсэн. Мөн өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард дэлхийн зах зээл дээр 1.5 тэрбум ам.долларын бонд босгож урьд хожид байгаагүй рекорд тогтоов. Энэ мэтчлэн Ерөнхий сайд маань зээл авах үнэхээр дуртай.   Мөн уржигдархан гэхэд л "Чингис" бондоос аймаг бүрт 6 тэрбумыг хишиг болгон өгнө хэмээн ам гарсан. Түүний хэлснээр энэ мөнгөөр иргэдийг  орон сууцжуудах гэнэ.

Энэ мэтээр мөнгийг зоригтой зээлж, хайр гамгүй зарцуулдаг байж нөгөө хэдэн эмч, багш нарынхаа цалинг нэмэхэд луу унжаад яах нь вэ.

МҮЭХ-ны зүгээс бол цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжийг 40 хувиар нэмэхгүй л бол жагсана гэсэн.  Харин Засгийн газрын зүгээс цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлэхэд 200 тэрбум төгрөгийг л өгнө гээд гэдийхчихсэн

Харин үүнийг МҮЭХ-ынхон дургүйцэн хүлээн авч байгаа. Учир нь шууд л 200 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлнэ гэж заах нь учир дутагдалтай. Энэ мөнгө нь илүү задаргаатай байх ёстой. Нийтэд нь бодоод үзэхээр цалин хөлс, тэтгэвэр тэтгэмж ердөө л найман хувиар нэмэгдэх тооцоо гарч байгаа учир энэ нь өнөөгийн нөхцөлд хангалттай нэмэгдэл болж чадахгүй юм гэж тэд үзэж байгаа аж. Мөн сүүлийн гурван жилийн инфляцийн түвшинтэй уялдуулж цалинг нэмэх шаардлагатай гэж байгаа юм.

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр 2012 онд жилийн эцсийн инфляцийн түвшин 14 хувь, 2013 оны 9 дүгээр сарын байдлаар 8.2 хувь буюу нийт инфляцийн түвшин 23.3 хувьтай байна. Мөн эдийн засгийн өсөлт 2012 онд 12.3 хувь, 2013 оны эхний хагас жилд 11.3, нийт 23,6 хувийн өсөлттэй байгаа учир цалин тэтгэврийг 46,5 хувиар нэмэгдүүлэх нь бодитой үндэслэл гэж МҮЭХ-оос үзэж байгаа.

Удаа дараагийн шаардлагыг нь хүлээж авахгүй байгаа учир багш, эмч нар цалингаа нэмүүлэхийн тулд дуу хоолойгоо нэгтгэж жагсаалыг сүр дуулиантай болгоно гэдгээ ч мэдэгдээд байгаа. Тэдний хүсч буй цалин бол эмч нар 1-1.2 сая төгрөг, багш нар 600 мянга буюу түүнээс дээш юм.

Хэрвээ саналыг нь хүлээн авахгүй бол улс орон даяар ч ажил хаялт зарлаж магадгүй байгаа аж. Засгийн газрын зүгээс 2011 оноос хойш ганц ч удаа  цалинг нэмээгүй байгаа. Харин энэ хугацаанд бараа бүтээгдэхүүний үнэ хоёр дахин өссөн байдаг. Үүнээс үзвэл бараа бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэхэд цалингийн нэмэгдэл огт хамаагүй гэж хэлэх хүмүүс байна. МҮЭХ-ныхон улсын төсөв батлагдахаас өмнө цалинг нэмэх шаардлагаа хүргүүлж Засгийн газарт боломж олгосон. Харин цалинг нэмэх боломжийг Засгийн газрын зүгээс гаргах ёстой гэж байгаа юм.