Хэдхэн хоногийн өмнө төрийн нууц задруулсан хэргээр 5 жилийн ял шүүхээс сонссон Сөрөх тагнуулын газрын дарга асан Д.Цогтбаатарын эхнэр Ч.Мандахтай ярилцлаа.

-Д.Цогтбаатар хурандаагийн хэрэг юу болж байна. Анхан шатны шүүхээс 5 жилийн ял авсан гэсэн үү?

-Зөвхөн дээгүүрх өндөр албан тушаалтнуудтай холбогдсон Солонгос хүний өргөдлийг өгсөнийхөө төлөө энэ хүн төрийн нууц задруулсан ял авчихаад сууж байна. Холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнууд, бүх өргөдөл гомдлыг би Давж заалдах шүүх хурлын дараа ил гаргая гэж бодож байгаа. Яахаараа төрийн өндөр албан тушаалтны нэр орсон хувь хүний өргөдлийг Б.Хурцад өгсөнийхөө төлөө ингэж ял авдаг юм. Б.Хурц хувийн өш хонзонгоо аваад, хэлмэгдүүлж байна шүү дээ.

АТГ-ынхан манай нөхрийг шалгах ёсгүй хэргээр шалгасан.  Тухайн үед Б.Хурцын үүрэг даалгаврыг биелүүлээгүйгээс л хувийн өш хонзонгоо авч байна. Анхан шатны шүүхээс төрийн нууц задруулсан гэж 5 жилийн ял оноосон. Төрийн нууц гээд байгаа зүйл нь төрийн нууц биш гэсэн шинжээчийн дүгнэлт хүртэл гарчихсан байхад зөвхөн дээгүүр байгаа хэдэн хүмүүсийн нэр орсон болохоор л төрийн нууц болгочихлоо. Одоо би яваагүй газар ч гэж байхгүй боллоо. Аргаа бараад төрийн дээд албан тушаалтнуудын нэрийг хэлж, энэ хүмүүс рүү нь хандаад өгөөч, манай нөхөр хэрэггүй хийгээгүй гэж зарим улс төрчдөөс гуйж сууна.

-Германы иргэний хэрэгт холбогдсон. Тэр нь юу болсон?

-Энэ хэргийг мөн зохиосон. Бид тухайн үед Москвад байсан. Шүүх хурал хаалттай болсон хэрнээ хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд АТГ-аас “Эхнэр нь хэвлэлийн бага хурал хийж хүмүүсийн санаа сэтгэлийг өөр тийшээ авч явсан” гэдэг утгатай мэдээллийг өгсөн байсан. Угтаа бол бид нар Москвад байсан гэдгээ л тухайн үед хэвлэлийн хурлаар хэлсэн. Өнөөдрийг болтол би нөхрийгөө улс төрийн хоригдол болоод байгааг нь ойлгоогүй л явсан юм байна лээ. Германы иргэнтэй л холбогдуулаад байгаа юм байна гэж бодоод байсан чин үгүй байсан юм билээ.

Гэтэл одоо Германы иргэний хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон.

-Та яагаад АТГ-ын дэд дарга Б.Хурцын хувийн өш хонзонгоор түүнийг ялласан гэж үзээд байгаа юм?

-16 жил тагнуулын газар ажлаад хоёр удаа Сөрөх тагнуулын газрын дарга байсан одоо 40 нас хүрч байгаа залуу хүнийг заавал мэдлэг боловсролгүй Б.Хурц мэтийн хүний өш хонзонгоор ингэж хорьж болж байгаа юм уу. Тэр Б.Хурцын чин цаана нь хятадын тагнуул ч байж болзошгүй ноцтой байдал илэрсэн гэж сая шүүх хурлаар манай өмгөөлөгч хэлж байсан шүү дээ. Энэ мэт улайм цайм улс төрийн хоригдол болж, 1937 он шиг хэлмэгдүүлэлт яваад байхад чин ямар ч сэтгүүлчид эрэн сурвалжлах зүйл алга.Зүгээр л АТГ-ын тараасан мэдээгээр л яваад байна.

Яг үнэндээ энэ хүн чин Авлига хээл хахуулийн хэргээр огт шалгагдаж байгаагүй зөвхөн л Б.Хурцад 2012 оны 12 дугаар сарын 21-нд Солонгос хүний өргөдлийг өгсөний төлөө ийм байдалд орчихоод байна. Тодруулбал, Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө арга хэмжээ аваарай ийм Солонгос хүн өндөр дээд албан тушаалтнуудын нэр барьсан гомдол, өргөдөл аваад яваад байгаа юм байна шүү Б.Хурцаа гэж хэлсэн байдаг. Урьд өмнө нь нэг газар ажиллаж байсан хүнийхээ хувьд өгсөн байгаа юм. Гэтэл эргээд төрийн нууц задруулсан гээд хорьж байгаа нь энэ. Улмаар 6 сард нь Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр Германы хэрэг гэж хэлээд хоёр сар хориулаад л эхэлсэн.

2013 оны хоёрдугаар сарын 21-нд вэб сайтад “АТГ-ын гүйцэтгэх зардлаар” гэдэг материал тавигдсан. Түүн дээр төрийн нууцыг удаа дараа задруулж байсан, ядуу гуйлгачин, хөлсний байрнаас гэнэт баяжсан гэх мэтээр бичсэн байсан. Хамгийн аймшигтай нь Н.Энхбаяр ерөнхийлөгч асаны дотны хүн гэж хүртэл бичиж эхэлсэн. Энэ хүнийг эхнээс нь л нийгэмд муугаар мэдээлж эхэлсэн. Ямар ч ор үндэсгүй хэргээр эхлүүлээд л, улс төрийн хоригдол болгочихоод байна.

-Герман иргэний хэргээр хоригдож байгаад нэг суллагдсан байх аа?

-Долдугаар сарын 30-нд Германы хэргээр хоригдож байгаад суллагдахад Р.Бадамрагчаа нар АТГ-т гомдол гаргасан байдаг. Улмаар “Сөрөх тагнуулын Цогтбаатар болон Энхбаяр нар холбоотой юу” гэсэн  материал гарч эхэлсэн. Улмаар 2013 оны арванхоёрдугаар сарын 21-нд Батболд гэж Р.Бадамрагчаа нартай цуг шалгагдаж байсан нөхөр нь Цогтбаатар авлига, хээл хахуулийн хэргээр шалгагдаж байсан гэсэн мэдээллийг хийсэн. Ингээд дөрөвдүгээр сарын 4-нд яг тэр ярилцлага өгөөд байсан хүмүүсийн гомдлоор АТГ-аас Эрүүгийн хуулийн 264 зүйл ангиар буюу албан тушаалаа урвуулан ашиглах гэдгээр хэрэг үүсгэсэн. Өөрөөр хэлбэл, манай нөхөр авлига, албан тушаалын хэрэгт холбогдож байгаагүй байхад тэдгээр хүмүүс тэгж мэдээллээд удаа ч үгүй АТГ-аас энэ зүйл ангиар шалгаж эхэлсэн гэсэн үг. Ингэж явсаар энэ хүн дээр 7, 8 зүйл ангиар эрүүгийн хэрэг үүссэн.  Гэвч шүүх дээр ирээд  Б.Хурцын өөрийнх нь үүсгүүлсэн хоёр зүйл анги л үлдэж байгаа юм.

-Таныхаар бол Д.Цогтбаатар хурандаа яахын аргагүй улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэнд өртчихөөд байгаа гэсэн үг үү?

-Арай л хэтэрхий юм. Энэ хүн төрийн төлөө зүтгэж, зүтгэчихээд жил хоригдоод, 5 жилийн ял авчихаад байна. Хэрэг хийчихсэн өмд, гуталны хулгайч нартай цуг хориод л. Төв аймагт бүтэн гурван сар хорьсон. Хамгийн сонирхолтой нь АТГ Төв аймаг руу л аваачдаг. Төв аймгийн шорон ерөөсөө л АТГ-ынх шиг. Нэг тоо буруу бичсэн бол та АТГ оч гээд л. АТГ руу очиж барьсаар байтал нэг өдөр дуусах жишээний. Тэнд сонин, сонин зүйл их болдог юм билээ.

Хэдэн улс төрчдийн нэр орсон авлигалын  өргөдөл ил Б.Хурцад өгснөөрөө л Цогтбаатар гэж хүн улс төрийн хоригдол болчихоод байна. Хэрэв 1937 он байсан бол энэ хүнийг буудаж, би цөллөгөнд явахаар тийм л улс төрийн хэлмэгдүүлэлт болчихоод байна.

-Тэр авлигын хэрэгт холбогдсон гээд байгаа улс төрчдийг нэрлэж болохгүй юу?

-Шүүх хурал болсоных нь дараа яг тэр улс төрчдийн нэр орсон гээд байгаа өргөдлийг Ерөнхийлөгч лицензийн луйварт холбоотой юу? гэсэн гарчигтэйгээр сонин дээр гаргасан. Гэтэл Ерөнхийлөгчийн тамгын газраас тухайн газрыг шүүхэд өгөөд энэ мэдээлэл буруу байсан учир гэм буруутай этгээд нь хариуцлага хүлээсэн гэдгийг хэлсэн байдаг. Энэ юу гэсэн юм. Цогтбаатар худал мэдээлэл өгөөд хуулийн дагуу шийтгэлсэн юм уу?.  Зүгээр л хүний өргөдлийг танилцуулсаныхаа төлөө ийм байдалд орчихоод байна шүү дээ.

-Түрүүн та МАХН-ын дарга Н.Энхбаяртай, Д.Цогтбаатарыг холбосон гэж байсан. Энэ талаар?

- Эцсийн эцэст аль ч нам, улс төрчидтэй холбоогүй, танихгүйдээ л энэ хүн ингэж хохироод байна. Би жишээ нь Н.Энхбаяр гэдэг хүнийг танидаг бол очиж уулзмаар л байна. Таниас болж манай нөхөр хохирчихлоо гээд. Гэтэл танихгүй хүнтэй очиж уулзаад яах билээ. Яг үнэндээ хэнийг ч танихгүй дээ улс төрийн хоригдол болчихоод байна.

-АТГ-т таныг харж байсан. Одоо Хорих 461 дүгээр ангид таарч байна. Хуулийн байгууллага сахиж явахад ар гэрийн амьдрал, үр хүүхэд гээд хэцүү л байдаг байх даа?

-Төв аймаг руу 3 сар явлаа. Хорих 461 дүгээр анги руу бараг өдөр болгон ирж байна. Миний амьдрал энэ хүнтэй давхар хоригдоод маш хэцүү байна. Хоёр хүү маань ч хэцүүдэж гүйцлээ. Нэг нь дөнгөж нэгдүгээр анги байнга аавыгаа нэхнэ. Орой болгон аавыгаа ярина.

Миний нөхөр дөнгөж 40 хүрч байж Сөрөх тагнуулын газрын даргаар хоёр удаа сонгогдсон. Үнэхээр ийм муу хүн байсан юм бол энэ албан тушаалд томилох уу?.

-Таны нөхрийн чин хувьд өөрөө юу гэж байх юм?

-Төрд л гомдох юм. Чи бид хоёр хэтэрхий ёс суртахнуутай амьдарсаныхаа горыг амсаж байна дөө л гэх юм.

-Хорихын нөхцөл байдал нь хэр байна гэнэ?

-Төваймагт болохоор дандаа хулгайч зэрэг хүмүүстэй хоригдож байсан. Одоо энд болохоор төрийн албан тушаалтан байсан хүмүүстэй хоригдож байгаа болохоор чих сонсож байгаа зүйл нь хүртэл арай өөр байна гэж байсан. Төваймагт бол нүцгэлж тоо авдаг зэрэг маш хэцүү байсан юм шиг байгаа юм. Гэхдээ өөрөө хатуужилтай хүн болохоор надад төвөг болохгүй гээд зүгээр л гэх юм.