Далай лам гуравдугаар сарын зургаанд есдүгээр Богд Жавзандамбыг хурдан эргэн төрөх болтугай хэмээн ерөөл зохион айлдсан билээ. Харин түвдэд байгаа шавь нар нь тэр өдөр Далай ламыг урт наслах болтугай хэмээн ном хурсан байна. Буддын шашны тэргүүн, XIV Далай лам Цэцэн Жамбал Нагваан Иш Дэнзэн Гочоо бол энх тайвны “Нобель”-ийн шагналтан, хүний эрхийн төлөө тэмцэгч юм. Тэрбээр өөрийгөө эгэл хүний адил үзэх дуртай. “Тайм” сэтгүүлийн сэтгүүлчид Далай ламыг Нью-Йорк хотод очих үеэр түүний зан төлөв, үзэл бодлын талаар ярилцлага авсныг хүргэж байна.

- Та уурлаж хилэгнэдэг үү?
- Тийм ээ, уурлалгүй яахав. Би ч гэсэн хүн шү дээ. Хүмүүс хэрвээ огт уурладаггүй байсан бол ямар нэг зүйл нь болохгүй болно гэсэн үг. Оюун санаа нь зүгээргүй байгаагийн шинж. /инээв/

- Дэлхий ертөнцөөр дүүрэн үзэн ядалт байхад та яаж ийм өөдрөг, үнэнч байдаг юм бэ?
- Би ямар ч үйл явдлыг өргөн өнцгөөс хардаг. Өдөр бүр, хаа нэгэн газар ямар нэг асуудал, аллага, терроризм, дуулиан шуугиан болж байдаг. Хэрвээ та дэлхий ертөнцийг зөвхөн үзэн ядалтаар дүүрэн гэж бодож байвал маш буруу. Дэлхийн зургаан тэрбум хүнээс амгалан тайван байдлыг алдагдуулдаг нь тун цөөхөн юм.

- Далай лам болсноос хойш таны гүйцэтгэх үүрэгт ихээхэн өөрчлөлт гарсан уу?
- Би сайн дураараа Далай лам болоогүй ээ. Би Далай лам болсон ч болоогүй байсан ч суралцах л ёстой. Буддын философи бол яг том хийддээ суралцах ёстой эгэл лам шиг ээ. Эцэст нь би өөрийн үүргээ ойлгосон юм. Далай лам байх нь заримдаа хэцүү. Гэвч үргэлж тэмцэл явагдаж байдаг болохоор Далай лам байх нь цаашид улам их хичээх, зүтгэх боломж билээ.

- Та амьд байх хугацаандаа Хятадын Засгийн газартай эвлэрэх боломжтой гэж үзэж байсан уу?
- Тийм ээ. Боломж байгаа. Гэвч өмнөх үйлдлүүдээс дүгнэвэл маш хэцүү ажил юм. Хатуу чиг баримтлагчдын ихэнхийх нь алсын хараа маш өчүүхэн, харалган байдаг. Тэд аливаа зүйлийг нэгдмэл байдлаар харж чаддаггүй. Хэдий тийм ч гэсэн БНХАУ-д дэлхий нийттэй тогтоосон өргөн харилцаа бий. Хятадын ард олны дунд улсын бодлогодоо сэтгэл дундуур байдаг олон хүмүүс бий, ялангуяа сэхээтнүүд. Аливаа зүйл өөрчлөгддөг. Энэ байдал ч бас өөрчлөгдөж л ирсэн.

- Бид хүүхдүүдээ уур уцаар багатай болгохын тулд яаж хүмүүжүүлэх вэ?
- Хүүхдүүд эцэг эхээ л дуурайдаг юм. Эцэг эхчүүд тайван байх ёстой. Та нар хүүхдүүддээ олон асуудалтай тулгардаг гэдгийг зааж болно. Гэхдээ эдгээр асуудлуудтай тайван, эрүүл ухаанаар тэмцэх ёстой гэдгийг заахаа битгий мартаарай. Орчин үеийн шинжлэх ухааны тогтолцоог би үргэлж энэ өнцгөөр хардаг юм. Бид оюун санаагаа хөгжүүлэхэд ихээхэн анхаарал тавьж байна. Үүнээс өмнө зүрх сэтгэлээ хөгжүүлэхэд анхаарах ёстой юм.

- Та Далай лам байхын оронд энгийн хүн байсан бол гэж бодож байсан уу?
- Тийм ээ. Бага залуу байхдаа заримдаа би “Далай лам байх нь хэцүү юм, зүгээр л хэн ч мэддэггүй эгэл түвд хүн байж үзэхсэн. Тэгэх юм бол би илүү эрх чөлөөтэй байх болно” гэж боддог байлаа. Гэвч хожим нь миний үүрэг бол бусдад тус хүргэх гэдгийг ойлгосон. Одоо би Далай лам байгаадаа баярлаж, аз жаргалтай байна. Гэхдээ өөрийгөө бусдаас онцгой хүн гэж боддоггүй. Бид бүгд ижилхэн.

- Та түвд нутгаа санаж байна уу?
- Тийм ээ. Түвдийн соёл эртнийхээр зогсохгүй өнөөгийн нийгэмтэй ч салшгүй холбоотой. Тэнд болдог хүчирхийллийн дараа бид түвдийн соёл бол өрөвч байдал гэдгийг ойлгосон. Түвдийн цаг агаар ч бас сайхан шүү. Энэтхэгт борооны улирлын үеэр үнэхээр чийгтэй байдаг юм. Борооны улирал эхлэхээр Түвдийг маш их санадаг.

- Шашныг аллага, хүчирхийллийн шалтаг болгодог хүмүүсийг та юу гэж боддог вэ?  
- Тэд гэм буруугүй. Итгэл даадаг хүмүүс ч гэсэн өөр сонирхолтой хүмүүсийн нөлөөнд автдаг юм. Өөр хүмүүс шашныг биш хүч чадал, заримдаа мөнгийг хүсдэг юм. Гэвч муу зүйл бүхэн шашнаас үүсдэггүй гэдгийг ялгах хэрэгтэй.

- Та өмд өмсөж байсан уу?
- Их хүнд хэцүү цагт өмсөж байсан. 1959 онд дүрвэж байхдаа би эгэл хүмүүсийн адил өмд өмсөж байсан юм. Тиймээс надад өмд өмсөх туршлага бий шүү.

- Та дэлхий дээр оршин байгаа хугацаандаа амжилттай байна гэж итгэдэг үү?
- Хмм. Хариулахад хэцүү асуулт байна. Харьцангүй юм. Хүний амьдралын зарим үе бүтэлгүйтэл, зарим үе ололт амжилт байдаг шүү дээ.