“Ардын эрх” сонин энэ удаагийн “Онцлох зочин”-оороо Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Дэлгэрмааг урилаа.

-Тантай Үндсэн хууль ба бусад гэсэн сэдвээр ярилцах хүсэлтэй байна. “Бусад” гэдгээс нь эхэлье л дээ. Хэдэн сарын өмнөөс л Таныг ОХУ-д суух Элчин сайдаар томилогдох гэж байна гэж хэвлэлүүд мэдээлж байсан.  Энэ үнэн үү?

-ОХУ-д сууж байсан Элчин сайдыг өнгөрсөн долдугаар сарын 1-нд эргүүлэн татсан. Наадмаас өмнө дараагийн Элчин сайдын асуудлыг УИХ-д оруулна гэж байсан. Одоо энэ асуудлыг намрын чуулганаар хэлэлцэх болов уу.

-Хойд хөршид Монгол Элчин сайдгүйгээр гурван сар боллоо. Гэтэл олон улсын тавцанд Орос орон бүгдийн анхаарлын төвд байна. Дэлхий дахины байдал эгзэгтэй, гол тоглогчдын нэг нь Орос байхад тэнд элчин сайдгүй удна гэдгийг юу ч гэж ойлгомоор юм бэ дээ?

-Дэлхийн хоёр том гүрэн ОХУ, БНХАУ бол манай улсын хувьд стратегийн гол түнш мөнөөс мөн. Аль алинтай нь бид сайн хөршийн уламжлалт харилцаатай, оростой бол бүр өөр түвшинд харилцаж ирсэн. 1990-ээд оноос хойш олон улсын түвшинд бий болсон өөрчлөлт шинэчлэлийн дүнд бидний харилцаа хамтын ажиллагаа өөр утга агуулгатай болсон. Сүүлийн жилүүдэд эдийн засгийн хамтын ажиллагаа нэлээд хүнд сорилттой тулгарч байна. Нөгөөтэйгүүр манай гадаад бодлого идэвхжсэн. Энэ салбарт манай улс санаачлагатай ажиллаж байна. Ийм боломжийг бүрдүүлэхэд манай ахмад дипломатчдын уян хатан, алсыг харсан, олон жилийн тууштай бодлого суурь нь болсон.

 ЭЛЧИН САЙД ГЭДЭГ БОЛ ШАГНАЛЫН, БҮР ЭСРЭГЭЭР ХАТУУХАН ХЭЛБЭЛ "ЦӨЛЛӨГИЙН" АЛБАН ТУШААЛ БИШ  

-Та гадаад харилцааны салбарт цоо шинэ хүн биш шүү дээ. Энэ албан тушаалд томилогдохоосоо өмнө Сингапурт 3 жил улсаа төлөөлж суулаа. Хоёр орны харилцаанд хувь улс төрч, дипломатын хүчин зүйл том үүрэгтэй болов уу?

– Тэр тийм шүү. Эх орныхоо түүх, соёл, уламжлалаа мэддэг, үнэлж цэгнэж чаддаг, том бодлого ойлгодог, хувийн эрх ашгаас улсынхыгаа, ард түмний нийтлэг эрх ашгийн төлөө тууштай зогсож чадах тийм л хүмүүс гадна талд улсаа төлөөлж ирсний олон сайхан жишээ бий.

Түүнээс биш Элчин сайд гэдэг бол шагналын, бүр эсрэгээр хатуухан хэлбэл “цөллөгийн” албан тушаал биш. Монгол шиг орны хувьд ганц хүний нөлөө хүчин зүйл асар их. Ганц хүн гавьяа ч байгуулж болно, гай ч тарьж чадна. Өнөөдөр Монгол Улсын эерэг имижийг хэрхэн өсгөх вэ гэдэг гадаад харилцааны салбарын толгой өвтгөсөн асуудал. Зөв бодлого, зөв хүн, зөв хандлага том үүрэгтэй.

-Та Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөхөөр ажиллаж байна. Нэлээд хүнд цаг үед, галыг өөр дээрээ дуудсан Засгийн газарт ажиллах хүнд байна уу. Ер нь та Ч.Сайханбилэгийг хэдийнээс мэдэх вэ? Түүнийг олон нийт одоо хүртэл хүлээж авахгүй байна.

-Тийм гэж үү. Харин ч хүлээн зөвшөөрдөг, түүнийг анх Ерөнхий сайдаар тавьж байх үеэсээ шал өөрөөр хүлээж авдаг болсон. Анх түүнийг Ерөнхий сайд болоход хэн нэгний дохио зангаагаар л ажиллана биз гэж харсан, хардсан, түүнээс их юм хүлээгээгүй. Харин одоо бол хатуудаа хатууд зөөлөндөө зөөлөн байж, хэлье гэснээ хэлж, хийж чадахаа хийдэг юм байна гэдгийг олон түмэн харлаа. Түүнийг нэг хэсэг нь залуу хүн гэж харах гээд байдаг. Гэтэл харагдах өнгө нь л залуу болохоос Ч.Сайханбилэг сайд бол улс төрийн тогоонд хангалттай чанагдсан, эрийн цээнд хүрсэн улстөрч шүү дээ. Тун залуугаасаа улс төрд орж ирсэн. Залуу, эрч хүчтэй, гэм нь жаахан цаг үеэсээ түрүүлж явах гээд байдаг хүн. Түүний Засгийн газрыг толгойлж буй энэ цаг үе магадгүй бидний сүүлийн 25 жилд тохиосон хамгийн хүнд үе ч байж мэднэ. Би Ерөнхий сайдаар бахархдаг.

-Тэр Ерөнхий сайдаар томилогдмогцоо эдийн засаг, эдийн засаг, эдийн засаг гэж хэлсэн. Гэтэл өнөөдөр байдал ер сайжирсангүй. Үнэхээр өөр арга алга уу?

-Харин тийм, улс орныхоо эдийн засагт л бүх анхаарлаа чиглүүлье гэлээ. Гэтэл байдал улс төр, улс төр, улс төр гэсээр ажил хийлгэхгүй байна шүү дээ. Ийм үед эдийн засгаа өөд татах ид шид хэнд ч байхгүй. Сандал ширээ, хувийн бизнесээ өөд татах дажин манайд энд тэндгүй байна. Нүдийг нь боогоод, ухааныг нь тас баглачихсан юм шиг монголчуудын маань оюун ухаан юунд ингэтлээ самуурна вэ гэж бодогдох үе олон боллоо. Нөгөөтэйгүүр Монгол ганцаараа хямраад байгаа юм биш. Орос, Европ, Хятад гээд хаа сайгүй л бүсээ чангалж байна. Дэлхийн эдийн засгийн энэ хямрал 2018 оныг хүртэл үргэлжилнэ гэж судлаачид таамаглаж байна. 2018 оноос байдал сайжирч, хүн зоны, засаг төрийн нуруу ч тэр үед тэнийх нь. Тэгэхээр бид ойрын таван жилд, дараагийн 25 жилд хэрхэн хөгжих гаргалгаагаа зөв хийх хэрэгтэй. Хоёрт гэвэл би нэг зүйлд бат итгэдэг. Бурхан монголчуудыг харж үздэг. Бидний эцэг өвгөдийн ухаан, хийсэн буяны үр юм болов уу. Харин та бид энэ хувь заяаныхаа жинхэнэ эзэд шиг эзэн болмоор байна.

-Зуу гаруй хоногийн өмнө бид хоёр ярилцаж байхад “дахиад зуу хоногийн дараа юу ч болж мэднэ, амьдрал баян” гэж та хэлж байсан. Өнгөрсөн зуу хоногт монголчууд юу бүтээв. Тоймтой урагшилсан зүйл харагдахгүй байна. Та энэ зуу хоногийг дүгнэвэл ямархуу дүр зураг бууж байна вэ?

-Тоймтой зүйл гэвэл баахан улстөржлөө. Засгийн газрын гар хөлийг сайн “баглалаа”. Гэсэн хэдий ч Оюутолгойн гацааг арилгав, татварын шинэчлэл хийх болов, Тавантолгойн хэлэлцээ тун удахгүй өндөрлөнө, Ерөнхий сайдын дэргэдэх Эдийн засгийн зөвлөлөөр дамжин төр хувийн хэвшлийн түншлэлийг бэхжүүлэх, элэгний С вирусын эсрэг эмийг хүн арддаа харьцангуй хямд үнээр нийлүүлж байх, алдагдсан нэр хүндээ хөрөнгө оруулагчдын дунд нөхөн олох зэргээр чамгүй их зүйл хийсэн. Гэсэн хэдий ч хавьгүй их үр дүнд хүрэх ёстой ажлыг хий хоосон популизмын ачаар хийж чадсангүй. Энэ бүхнийг хараад Монгол Улс Үндсэн хуульдаа гар хүрэх цаг болжээ гэдгийг л би сайн ойлголоо. Урьд нь тэгэж боддог л байсан. Тэр маань нотлогдлоо.

-Яагаад тэр вэ. Үндсэн хуулийг өөрчлөх үндсэн шалтгаан юу юм бэ?

-Яагаад гэвэл, анхны ардчилсан сонгуулиар нийгэмд нэг тийм гоё хүлээлт үүссэн юм. Нэг намын тогтолцоог халж, асар том үзэл суртлын хүлээсээс ангижраад л. Хүлээсэнд байсан, орлого нь тэгшитгэх зарчмаар хуваарлигддаг байсан, бас нэг тийм зохиомол нийгэмд амьдарч байсан ард түмэн зад тавихаараа айхтар зад тавьдаг юм байна л даа. Тэр утгаараа монголын ардчиллын 25 жилийн түүхэнд бид асар их сорилт, мэдээж асар их эерэг зүйлийг бий болгосон. Тэр бүхнийг одоо дахин дурьдах нь илүүц. Ер нь л энэ 25 жилд бид бүхэлдээ маш их юм хийжээ. Үзэл суртлын хүлээсээ тайлсан ард түмэн гэдэг эрх чөлөөг мэдэрч, сэтгэлгээ нь өөрчлөгддөг, амьдралын хэмнэл нь дагаад хувирдаг юм байна. Үүнтэй зэрэгцээд үндэстний үнэт зүйлсээ томъёолох, хадгалах, нийгмийн сэтгэл зүй, шинэ хойч үеэ бэлтгэхэд бид хариуцлагагүй ханджээ. Аж амьдралаа бусдад даатгадаг, амьдралын үнэт зүйлийг албан тушаал, брэнд бүтээгдэхүүн гэж харсан нэгэн үеийг бид өсгөж өндийлгөсөн байна. Гэхдээ энэ үе тийм урт настай биш болтой, аз болоход. Яагаад гэвэл тэдний дараагийн үе боловсролыг эрхэмлэдэг, хууль ёсыг дээдэлдэг, шударга бөгөөд сайхан амьдралыг хүссэн дараагийн үе тун ойрхон өсч өндийж байна.

 ДЭЛГЭРЭНГҮЙГ ЭНД ДАРЖ УНШИНА УУ