Монгол орны зүүн хязгаар Халх голын 500 мянган га газарт хөдөө аж ахуйн чөлөөт бүс байгуулахаар салбар яам ажиллаж байгаа. УИХ-ын хаврын чуулганаар хуулийн төслийг өргөн барьж хэлэлцүүлсэн. Гэхдээ ард түмний анхаарал наадам руу чиглэчихсэн үед улс төрчид тус хуулийг сэмхэн баталсан юм.

Ер нь хуудуутай, хулгайн аргаар оруулж ирж буй хуулиудыг аливаа баяр наадмын өмнө баталдаг жишиг манай УИХ-д тогтсон гэж хэлж болно. Нийгмийн эсэргүүцэлтэй тулгарахгүйн тулд иргэдийн анхаарал өөр зүйлд чиглэсэн үед хамгийн болохгүй, бүтэхгүй гэх хуулиудаа баталж ирсэн түүх олон бий.  Гэвч Засгийн газар, УИХ-ын энэ шийдвэр нь Халх гол сумын иргэд болон ХАА-н зарим мэргэжилтнүүдийн эсэргүүцэлтэй тулгараад байгаа. Уг асуудлаар улс төрчид хоёр хуваагдаж, хэрүүл, тэмцэл хийсээр гурван сарын нүүрийг үзжээ.

Халх голд чөлөөт бүс байгуулах тухай тогтоолын гол агуулга нь нийт 500 мянган га газрыг хашаалж дотор нь үйл ажиллагаа эрхлэх тухай ойлголт.  Өөрөөр хэлбэл, хагас сая га газрыг чөлөөт бүсийн газар нутаг гэж нэрлээд, түүнийгээ гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчдад түрээслэх юм. Түрээслэнэ гэж одооноос хятадуудад түрээслээд эхэлчихсэн гэж байгаа.

Халх голын 500 мянган га газар гэдэг нь Улаанбаатарын газар нутаг дээр Багануур, Багахангайн газрыг нэмсэнтэй адил газар нутаг юм. Ийм том хэмжээний газар нутгийг газрын үржил шимт хөрсөө “Чөлөөт бүс” нэрийн дор бусдад түрээсэлж ашиглуулна гэх халхавчний цаана газар нутгаа харьд худалдаж байна гэсэн үг гэх хүмүүс бий. Мэргэжилтнүүдийн хэлж байгаагаар Халх голын хөрс маш эмзэг дахин сэргээгдэхгүй байх магадлал өндөр аж. Тиймээс үр хойчдоо онгон дагшин байдлаар нь үлдээхээс ёстой гэж үзэж байгаа юм. Хэрвээ гадныхан манай газар тариалангийн үүц болсон, онгон дагшин газарт үр тариагаа тарьж, хөрснийх нь шим шүлтийг авч, талхалж дуусгачихаад л гараад явчихвал бид яах билээ. Бүр муугаар хэлэхэд шим шүлтийг нь сорсон газарт юу ч нууж булж орхиод гарахыг хэн ч таашгүй. Яагаад энэ асуудлыг хөндөж, чухалчилж байна вэ гэхээр манайхан хаа холын Халх голын чөлөөт бүс хэл хамар дороо байгаа байгалийн цогцолбор газраа хамгаалж чадахгүй байгааг дээр дооргүй л мэдэж байгаа. Тэгэхээр Халх голыг талхалж дуусаад газар ч гэхэд хэцүү, гай ч гэхэд хэцүү болсон тэр үед юу яриад сууж байх вэ. Тэр бүү хэл түрээслэх биш худалдаж авна гэвэл яах вэ?. Бас хойноос ирээд хот манайх, хотонд ороод хонь манайх гэгчээр хотонд орж ирчихээд хонь манайх гээд хил татаад сууж байхыг үгүйсгэх арга даанч байхгүй. Энэ мэт олон асуудал байна.

Халх голд 7.1 сая гадаадын иргэн суурьших боломжтой болж байгаа төдийгүй тус чөлөөт бүсэд ажиллах гол хөрөнгө оруулагчид нь Хятад, Солонгос улсын иргэд.

Халх голд бүрэн хэмжээний судалгаа хийсэн ХҮН-ын зарим гишүүний тайлбарлаж буйгаар энэхүү чөлөөт бүсэд хөрөнгө оруулах, нэг ёсондоо монголчуудаас газрыг нь түрээслэх эзэд нь бараг л тодорхой болчихсон гэнэ. Хамгийн гол нь Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд ноцтой хохирол учруулж болзошгүйг тэд анхааруулсан байсан. Энэ нь Чөлөөт бүсийн тухай хуулийн дагуу Халх голын сав газрын 500 мянган га газарт ажиллах гадаадын ажилчдад квот тавих боломжгүй юм байна. Уг нь гадаадын ажиллах хүчний асуудлыг зохицуулсан Засгийн газрын тогтоолд “20 хүртэлх монгол ажилчинтай аж ахуйн нэгж гадаадын иргэн нэгийг ажиллуулж болно” гэж заасан байдаг ч энэхүү тогтоол чөлөөт бүсэд үйлчлэхгүй аж. Өөрөөр хэлбэл, гадаадын иргэд чөлөөт бүсэд хэдэн зуу, мянгаараа орж ирэх боломж Чөлөөт бүсийн хуулиар нээлттэй байгаа юм. 0.07 га газарт нэг гадаад иргэн ажиллаж, амьдралаа гэхэд л Халх голд 7.1 сая гадаадын иргэн суурьших боломжтой болж байгаа биз. Тэгээд тэд нэг улсын иргэд байвал юу болох вэ. ХҮН-ын анхааруулж буйгаар Халх голын чөлөөт бүсэд ажиллах гол хөрөнгө оруулагчид нь Хятад, Солонгос улсын иргэд байх магадлалтай гэнэ. Тэгэхээр Дорнод аймаг тэр чигээрээ хятад, солонгосчуудаар дүүрэх нь. Хятадууд Дорнод аймгийнханд мөнгө өгч гудамжных нь нэрийг хүртэл хятадаар бичүүлээд буйн учир нь нь энэ байж мэдэх юм.

БНХАУ-ын эрх баригчид 1979 оноос баримталж ирсэн “Нэг хүүхэд” бодлогоо өнгөрсөн долоо хоногт цуцалсан. Ингэснээр Хятад айл бүр хоёр хүүхэдтэй болох эрхтэй болж байна. БНХАУ-ын зүгээс үүнийг гажуудсан бодлогоо засах, эдийн засгаа дэмжихэд тустай шийдвэр гэж тайлбарлаж байгаа. Харин Монголд манай улсын үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлж мэднэ гэж харах нэг хэсэг байна.  Хятад айл бүр хоёр хүүхэдтэй болсноор удахгүй тус улсын хүн амын тоо өсч, хүнсний хэрэглээ эрс нэмэгдэнэ. Тийм ч учраас Халх гол руу зүтгээд байж мэдэх юм.

Халх голд чөлөөт бүс байгуулаад гадныханд түрээслээд мөнгө олж болно. Гэхдээ эцсийн дүндээ үржил шимгүй хөрстэй үлдэх хүмүүс нь монголчууд шүү дээ. Тэгээд ч чөлөөт бүс нэрийн дор 500 мянган га газарт ажиллах гадаад, дотоодын компаниуд бүгд татвараас чөлөөлөгдөнө. Тухайлбал, газрын төлбөрөөс 5-10 жилийн хугацаанд 100 хувь чөлөөлөгдөж, гааль, НӨАТ, экспортын татварын чөлөөлөлт эдэлж, орлогын албан татвараас 50 хувийн хөнгөлөлт эдлэхээр зохицуулалт хийсэн юм билээ.

Ингээд бодохоор эдийн засгийн агуулга ч бүрхэг, тооцоо судалгаа ч маруухан байгаа юм.  Халх голд яаран чөлөөт бүс байгуулахаар улайран зүтгэж байгаа хүмүүсийг Төрийн түшээ гэх үү, тушаа гэх үү. Ямар ч байсан одоохондоо "Уут уут мөнгөөр улсаа худалдсан хэн гуай, тэвэр тэвэр мөнгөөр түшээгийн мутараа худалдсан хэн гуай" гэж дуулахад буруудах юм алга. Харин хожим хойно нь хэн хохирохов Монгол улс, бидний үр хүүхэд хойч үеийнхэн маань л хохирч үлдэх нь тодорхой. Тиймээс Халх голыг хамар дороосоо алдаж болохгүй.

24tsag.mn