Социализмын үед хот даяар хогийн ургамлаа устгах аяныг жил бүр зохиодог байв. Тиймээс байгууллага бүхэн өөрийнхөө ойр хавийн хогийн ургамлыг устгах гэж хаваржин, зунжингаа зулгаана. Хойтон хавар нь дахиад л нөгөө гайхал гараад ирнэ. Мөн урьд өмнөхөөс ч илүү сагсайтал ургасан байх. Дахиад л бүх нийтийн зулгаалт зохион байгуулна.

Төрийн өмч бүхий газар зүгээр л нэг энгийн нярваар орохын тулд 5 000 000 сая төгрөгийн авлига өгч байна. Төрийн гэсэн нэртэй байгууллагад үйлчлэгчээр орохын тулд нэг сая төгрөгийн авлига өгч байна. Оюутолгойд ажилд орохын тулд нэг сая төгрөгийн авлига өгч байх жишээтэй.

Нэг иймэрхүү ажил жил бүр давтагдаг байв. Ингэснээр хогийн ургамлаасаа л лав бид бүхэн бүрмөсөн ангижирч чадаагүй юмдаг. Одоо ч албан газар, айл хөршийн хашаагаар нөгөө гайхлууд сэгсийгээстэй шүү дээ. Энэ бүхэн бидний үндсийг нь бус толгойг нь тасдаж ирсэний гай, лай хоёр юм.

Авлига Монголд яг ийм байна. Тэмцээд л байгаа гэх юм, тэмцээд л байгаа юм шиг харагдах юм. Гэтэл бахь байдгаараа. Харин ч үндэс салаа нь улам олшроод, үр төл нь энд тэндгүй соёолоод байгаа мэт харагдах болжээ.

Ингэхэд Авлигатай тэмцэх газар он гарангуут 10 жилийнхээ ойг тэмдэглэх юм билээ. Найр цэнгэл нь ч нижгэр болох биз. Өдгөө чинь шорон өөрийнхөө байгуулагдсаны ойг сүртэйхэн тэмдэглэдэг болсон цаг шүү дээ.

Авлига ингэхэд өнгөрсөн 10 жилийн хугацаанд цэгцрэв үү, цэглэгдэв үү? Үгүй. Харин ч цэцэглэв. Жишээ хэлэх үү.

Төрийн өмч бүхий газар зүгээр л нэг энгийн нярваар орохын тулд 5 000 000 сая төгрөгийн авлига өгч байна. Авсан өгсөн нь яамай гэж бодоход ийм хэмжэний авлига өгсөн нярав маш богино хугацаанд хулгайч болж таарна аа даа. “Шархаа” нөхөхийн төлөө л зүтгэнэ биз дээ. Төрийн гэсэн нэртэй байгууллагад үйлчлэгчээр орохын тулд нэг сая төгрөгийн авлига өгч байна. Оюутолгойд ажилд орохын тулд нэг сая төгрөгийн авлига өгч байх жишээтэй. Ингэхэд энэ бүхэн наад захын жишээ шүү. Ийм жишээ ярих хүн захаас аваан замаас олдоно гэдэгт огтхон ч эргэлзэхгүй байна.

Авлига аль хэдийнэ бидний амьдралын байдаг л нэгэн хэм хэмнэл болсон байна. Тиймээс өдгөө захын хүн, хамаатан садан маань хүртэл, “Үүнийг ингэчихвэл, тэрнийг тэгчихвэл адваг, өгдөг нь асуудалгүй ээ” гэж огтхон ч ичиж зовсон, нууж хаасан янзгүй ярьдаг болсон байна шүү дээ.

Энэ бол бид авлигаасаа салах бус түүндээ улам илүү их баригдаж байгийн гол шинж. “Авч, өгөх” асуудал ердийн зүйл болон хувирч, авлига гэсэн үг лоозон төдий болон үлдэх магадлал өндөр байна.

Ядуураад ирэхээрээ л дээр, дооргүй төрийн албаны зүг үхэн хатан зүтгэцгээж байна.

Ингэхэд дээд тушаалын хэд л авлига аваад, тэднийг нухчихвал арилчих юм шиг сэтгэсээр ирсэн тул манай улсын авлигатай тэмцэж буй ажил социализмын үеийн хогийн ургамал зулгаадагтай тун адилхан харагддаг болж. Тиймээс тээр дээр байдаг “аваргууд”-ын авдаг авлигаас илүүтэй, тээр доор байгаа авлигачид ард олны амьдралд эд хөрөнгө, төгрөг мөнгөнөөс гадна ёс суртахууны асар их гай гамшиг тарьж байна шүү дээ.

Авлигатай АТГ хэмээх энэ байгууллага тэмцээд барахгүй байгаагийн шалтгаан нь энэ байгууллагын дарга, цэрэг нар мууд байгаа юм биш шүү. Ядууралд байгаа юм. Ядуураад ирэхээрээ л дээр, дооргүй төрийн албаны зүг үхэн хатан зүтгэцгээж байна. Ингэж зүтгэх янз бүрийн шалтгаан байгаа ч жирийн иргэдийн хувьд яавал тогтмол талхны мөнгөтэй байх вэ гэдэг асуудал амин чухал болсон тул нүдээ аниж байгаад л зээлж барьсан мөнгөө атган тэр зүг рүү зүтгэцгээж байна.

Ямартай ч АТГ байгуулагдсанаас хойшхи 10 жилд авлига цэглэгдэв үү, цэцэглэв үү гэдгийг манайхан дор бүрдээ дүгнэх биз. Миний хувьд л лав авлигатай хийж байгаа манай тэмцэл яг социализмын үеийн хогийн ургамал зулгаадагтай адилхан харагдаад байдаг. Тиймээс нөгөөх нь аль ч байгууллагын Хүний нөөцийнхөн гэх “хүүлэгч”-дээр дамжин улам үржиж, эдүгээ “Авдаг, өгдөг нь асуудалгүй ээ” гэсэн өгүүлбэр тэр доод хавиар хаа сайгүй яригдах болжээ.

Н.Асралт