Монголын уран сайхны “Гарын таван хуруу” гэж кино бий. Эхнэрээ гурван хүүхэдтэй нь хаяж орхиод, өөр залуу хүүхэнтэй суучихдаг Шагдар гэж хуншгүй нөхрийн тухай гардаг шүү дээ. Ч.Лодойдамба гуайн зохиолоор И.Нямгаваа найруулан хийсэн кино.

Тэгвэл эдүгээ хэн нэгэн зоригтой найруулагч, тэр нэгэн цагийн И.Нямгаваа шиг хөндөн, огт өөр хувилбараар “Гарын таван хуруу” хэмээх киног Монголын улстөр, ялангуяа Ерөнхийлөгчийн хэлдэг үг, хийдэг ажил нь хэрхэн зөрж ирсэнтэй уялдуулан хийвэл гэсэн адайр бодол төрдөг юм. Мөн ч гоё, бас сургамжтай кино болно доо. Ялангуяа хамгийн бага Идэр хүү зарааны хэлбэр дүрс бүхий модны үндэсээ аав нь урвасан айлын охиноос харамлаад, “Хулгайч аа, хулгайч аа” гэдэг хэсэг ёстой янзтай.

“Шударга байцгаая” гэж гарч ирсэн болохоос “Шударга царайлцгаая” гэсэн уриатайгаар Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хаалгаар дуу өндөр орж ирж байгаагүй шиг санагдах юм.

Энэ киноны Шагдар богинохон хугацаанд баян болдог шиг эрхэм Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж эдүгээ далд л болохоос энэ Монголын шаггүй баяны нэг гэгдэх болсон байна билээ. За тэр нь ч дүүрч гэж бодоход өнгөрсөн хугацаанд төрөө ямар болгов гэдгийг харуулахад л хангалттай. Хууль шүүх нь шударга байж чадав уу, үгүй юу? Уг нь өөрөө “Шударга байцгаая” гэж гарч ирсэн болохоос “Шударга царайлцгаая” гэсэн уриатайгаар Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хаалгаар дуу өндөр орж ирж байгаагүй шиг санагдах юм.

Хүнд суртал, авлига хээл хахуулийг устгана, дарна гээд л энд тэндгүй цаас урж шидээд байсан нь юу болов? Улс орныхоо хөгжил цэцэглэлтийг урагш нь ахиулна гээд л байсан чинь яав? Нөгөө айхтар олон “толгойнууд” юу болов. Хаашаа алга болчихов гэх зэргээр асуудал болгон хөндвөл энэ кино улстөрийнхөө хувьд мөн мундаг бүтээл болно шүү.

Ингэхэд улсын Ерөнхийлөгчийн бие жижиг байх ямар ч хамаагүй бололтой юм байна шүү. Том биетэй Ерөнхийлөгч ч сайн байдаггүйг нотлох баримт дэлхийн түүхэнд олон. Царай муутай Ерөнхийлөгч гэвэл сармагчингаас ялгагдахгүй мөртөө улс орноо сайхан аваад явж байгаа нөхдүүд Африкт зөндөө байна, хөөе.

Гэтэл манай жижигхэн биетэй Ерөнхийлөгч өнгөрсөн найман жилийн хугацаанд улс орныхоо хөгжилд ямар том цоорхой гаргав аа. Ялангуяа  оюун санааны амьдралд. Яг Шагдар шиг аашилжээ.

Тэрбээр энэ хугацаанд улс орон, иргэдийнхээ ядууралтай огтхон ч тэмцсэнгүй. Харин өөрийнхөө бий болгосон, өөрийгөө хүрээлүүлсэн бичил ертөнцийг хамгаалж, хувь хүмүүстэй “хутга” зөрүүлэн тэмцэлдэж ирэв. Юун нөгөө эвийг сахиулагч энэ тэр. Тэрбээр Намбарын хүүгийн хөлийг гозолзуулж, Норовын хүүтэй “энгүй их талд цусгүй” дайн хийсээр иржээ.

Одоо ч нөгөөх нь үргэлжилсээр. Бас өөрийнхөө энэхүү бичил ертөнцийг ирээдүйд бат бэх хана хэрмээр хашиж авахгүй бол аливаа хаан суудлаасаа сугарсан тохиолдолд ихэвчлэн дүүжлүүрийн олсонд тэргүүнээ тушааж байсан дэлхийн түүхийн шарласан, шарлаагүй хуудсуудыг мань эр бас нэг муу санаад байгаа бололтой харагддаг.

Н.Алтанхуяг “хонгил” бий болголоо гээд буруу яриад байдаг юм.

Ингэхэд эрхэм Ерөнхийлөгч хувь хүмүүс бус төрж бойжуулсан намтайгаа тэрсэлдэж болно оо, бололгүй яахав. Бие нь жижиг ч гэсэн бэлчээр нь том байх хэрэгтэй л дээ. Ямар ч байсан өнгөрсөн хугацаанд өөрийнхөө бий болгосон бичил ертөнцийнхөө төлөө бусад намын чөтгөртэй хүртэл ханилав. Намаа бол ёстой жинхэнэ утгаар нь самарсан шүү дээ. Үүнийг нь Н.Алтанхуяг “хонгил” бий болголоо гээд буруу яриад байдаг юм. Үгүй л дээ, вант улсын хэмжэний бичил ертөнцийг л бий болгоод, одоо яавал өөрийнхөө ширээг гарынхаа үзүүрээр удирдах хэмжээний хүнд хүлээлгэж өгөх вэ гэдэг дээр л ухаан санаагаа уралдуулж байна. Түүний энэхүү өвөрмөц бичил ертөнцөд харь холын иргэдээс авхуулаад, хүний өөрийн намын эрдэмтэн мэргэд, хууль шүүхийнхэн, хулгайч зэлгийч гээд ёстой есөн шид нь бүрдсэн хүмүүс бий.

Киноны төгсгөлд Сүрэн охин өөрийг нь эргүүлээд, ханилах суух тухайгаа хэлэх гээд аргаа ядаж буй залууд, “Шагдар  мөн л ингэж ярьж байсан байх. Чамд ирээдүйн Шагдар биш гэх баталгаа хаана байна” гэж хэлдэг шүү дээ. Түүн шиг өнөөдөр ирэх Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшээд байгаа хүмүүсээс “Элбэгдорж мөн л ингэж ярьж байсан байх. Чамд ирээдүйн Элбэгдорж биш гэх баталгаа хаана байна” гэж заавал асуумаар  санагдаад байгаа юм даа.

Г.Дарь