Шударга өрсөлдөөн хэрэглэгчдийн төлөө газраас өнгөрсөн лхагва гарагт шатахууны жижиглэнгийн худалдаа эрхлэгч компаниудын АИ-92 шатахуунаас дээж авч, шинжилгээ хийхэд марганецын агууламж байх ёстой хэмжээнээс 3-4 дахин  байгаа нь тогтоогдсон талаар мэдээлэл хийсэн. Энэ талаар Гаалийн төв лабораторийн дарга, гаалийн итгэмжит зөвлөх С.Цэрэнчимэдтэй ярилцлаа.

-ШӨХТГ-аас шатахуун түгээх компаниудын АИ-92 бензинээс дээж авч шинжлэхэд марганец байх ёстой хэмжээнээс хэд дахин их гарсан талаар мэдээллэсэн. Улсын хилээр энэ төрлийн бодисыг хэр хэмжээтэй нэвтрүүлдэг юм бол?

-Марганецийг урвалж маягаар юм уу, эсвэл лабораторийн зориулалтаар л оруулж ирдэг болохоос биш бензин дээр тусгайлан нэмэх зориулалтаар оруулж ирдэггүй. Харин бензинд агуулагдах  марганецийн хэмжээ гэж бий. Үүнийг байх ёстой хэмжээнээсээ их, бага байна уу гэдгийг л шалгах ёстой. Тухайлбал, ОХУ-аас импортолдог бензиний техникийн паспортыг үзэхэд марганец байхгүй гээд бичсэн байдаг. Гэтэл шинжилж үзэхэд марганец тодорхой хэмжээгээр илэрдэг гэсэн. Манай Гаалийн лабораторийн хувьд марганецийн хэмжээг шинжлэх багаж нь байхгүй тул үздэггүй.

Нөгөөтэйгүүр, маргенцийг бензин дээр нэмдэггүй. Харин  октаны тоог нэмэгдүүлэгч бодисыг нэмж бензиний чанарыг сайжруулдаг . Мөн бензиний чанар сайжруулах өөр нэмэлт бодисууд бий. Ийм химийн бодис, бэлдмэлийг улсын хилээр импортоор оруулж ирдэг. Тухайн аж ахуйн нэгж нь улсын хил нэвтрүүлэх гаалийн мэдүүлэгт “Бензин үйлдвэрлэхэд ашиглана” гэж тайлбарладаг юм байна лээ. Гаалийн байгууллагаас бензин импортлох, үйлдвэрлэх зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжийн оруулж ирсэн бараа бүтээгдэхүүн шаардлага хангасан эсэхийг тогтоож, ангиллын кодыг тодорхойлон дүгнэлт гаргаж өгдөг. Ангиллын кодоос хамаарч татвартай, татваргүй эсэх нь хамаарна шүү дээ. Тухайн оруулж ирсэн түүхий эдээр үйлдвэрлэл явуулж байна уу, эсвэл үйлдвэрлэлээ хийхгүй зарж байгаа эсэхэд Мэргэжлийн хяналтын газар хяналт тавих ёстой. Сүүлийн үед арай бензин болоогүй завсрын бүтээгдэхүүн  их хэмжээгээр оруулж ирдэг болсон. Үүнийгээ сайжруулаад бензин үйлдвэрлэдэг гэж тайлбарладаг.

-Манай улс дотооддоо газрын тос боловсруулдаггүй. Гэтэл гол түүхий эд нь байхгүй байхад сайжруулдаг бодисыг их хэмжээгээр орж ирдэг болсон гэсэн. Үүнийг Мэргэжлийн хяналтаас бензин холиход хэрэглэдэг бодис гэж тайлбарласан байна лээ?

- Ерөнхийдөө улсын хилээр бензинд нэмдэг төрөл бүрийн химийн бодисыг импортоор оруулж ирдэг. Үүнийг бид шинжилгээ хийж, ангиллын кодыг тодорхойлдог. Гэхдээ оруулж ирсэн бодисоо бензин дээр нэмдэг эсэх, эсвэл үйлдвэрлэл явуулж байгаа эсэхийг бид хянаж чадахгүй. Улсын хилээр нэвтрүүлдэг бензиний хувьд хольцтой бензин байхгүй. Харин дээр хэлсэнчлэн үйлдвэрлэлийн зориулалтаар нефтийн завсрын бүтээгдэхүүн оруулдаг.

-Улсын хилээр орж ирж байгаа бензиний чанарт ямар шалгалт хийдэг юм бэ?

-Бензин, дизелийн түлшинд сард нэг удаа стандартын гол үзүүлэлтүүдийн шинжилгээг хийж шалгадаг. Төрөл бүрт нь гэсэн үг шүү дээ. Гэхдээ “бензин” гээд оруулж ирдэг бүтээгдэхүүн нь харьцангуй гайгүй.  Сүүлийн үед импортын бензинд шинжилгээний аргаар торхойлсон октаны тоо нь арай өндөр гарч байгаа нь октан тоо нэмэгдүүлэгч бодис нэмсэн байж болзошгүй юм. Өөрөөр хэлбэл, манайх дотооддоо октан тоо нэмэгдүүлэгч нэмэх бус, харин импортлогч компани нь импортлохдоо октан тоог нэмсэн  байж магадгүй гэсэн үг.

-Манай улсад бензин үйлдвэрлэх зөвшөөрөлтэй хэчнээн аж ахуйн нэгж байдаг юм бэ?.

-Гурван аж ахуйн нэгж бий.

-Улсын хилээр октаны хэмжээг өсгөсөн бензин их орж ирж байна гэлээ. Гэтэл ШӨХТГ-аас хийсэн шинжилгээгээр АИ-92 бензиний октаны хэмжээ хүрэхгүй байгаа гэсэн. Аль нь үнэн юм бэ?

- Гаалийн байгууллагад “Бензин АИ-92, АИ-95” гэж мэдүүлж импортоор оруулсан бензиний дээжид хийсэн шинжилгээний дүнгээр шинжилгээний аргаар тодорхойлсон октан тоо нь хүрэхгүй байсан тохиолдол бараг байхгүй. Харин ч арай өндөр байдаг ч моторын аргаар тодорхойлсон октаны тоо нь стандартын шаардлага хангаж байдаг. Арай өндөр байгаа нь муу биш. Харин ч сайн чанартай бензин орж байна гэсэн үг. Гэхдээ октан тоог тодорхойлогч багаж нь шинжилгээний лабораториуд бүрт өөр өөр заах магадлал өндөр байдаг. Тиймээс энэ үзүүлэлтийг олон лабораториудын дүнг харьцуулж гаргах нь зүйтэй. Харин бензин үйлдвэрлэхээр оруулж байгаа нефтийн засварын бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл дээр гаалийн байгууллага хяналт тавьдаггүй тул тус аж ахуйн нэгжүүд нь ямар чанартай бензин үйлдвэрлэж байгаа болон октан тоо нь хүрч байгаа эсэх, үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүнээ хаана борлуулж байгааг бид сайн мэдэхгүй байна. Тиймээс тус аж ахуйн нэгжүүдийн үйлдвэрлэл, үйлдвэрлэсэн бензин нь чанарын шаардлага хангаж байгаа эсэх, үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүнээ хаагуур борлуулж байгаа эсэхэд тавих хяналтыг сайжруулах нь зүйтэй.

- Октаны хэмжээг дээшлүүлэхэд ямар бодис хэрэглэдэг юм бэ?

-Октан тоо дээшлүүлэгч “Изооктан” гээд бодис байдаг. Үүнийг хэрэглэвэл тухайн бензиний октаны тоо нь дээшилдэг юм. Гэхдээ октаны тоог дээшлүүлсэн ч үндсэн найрлагад  их хэмжээгэр нөлөөлдөггүй. Өөрөөр хэлбэл, бензиний чанарыг сайжруулах зорилгоор нэмдэг бодис гэдгийг иргэд ойлгох хэрэгтэй.

- Улсын хилээр оруулж ирсэн бензин стандартын шаардлага хангадаг гэлээ. Гэтэл дотоодод худалдаалагдаж байгаа шатахууныг чанарын шаардлагадаа хүрэхгүй байна гэдэг шүүмжлэл их гарсан. Энэ ямар учиртай юм бэ. Завсрын бүтээгдэхүүн оруулж ирээд, түүгээрээ стандартын бус бензин үйлдвэрлээд байгаа юм болов уу?

- Яг хэлэхэд хэцүү. Хамгийн гол нь завсрын бүтээгдэхүүнийг хилээр оруулж ирээд үйлдвэрлэлд хэрэглэх технологийн дагуу ашиглаж байгаа эсэх, мөн тэр чигт нь хэрэглэж байна уу, үгүй юу, эсвэл бүр үйлдвэрлэлээ явуулахдаа ямар чанар сайжруулагч бодис ашиглаж байна гэдгийг шалгах хэрэгтэй. Хэчнээн хэмжээний түүхий эд оруулж ирсэн. Чанар сайжруулагчаасаа алийг нь хичнээн хэмжээгээр нэмсэн. Яаж нэмсэн байна, хаана нь үйлдвэрлэл явуулж, хаана борлуулж байна вэ гэдгийг шалгаж, тогтоох хэрэгтэй. Үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний чанарын үзүүлэлтийг шалгаж, стандартын дагуу байна уу гэдгийг шалгаж байж л хэлэх хэрэгтэй болов уу. Дотоодын нефтийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, түүний чанарын шаардлага хангаж байгаа эсэхэд Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газар л хяналт тавих ёстой.

-Экспортлогч компаниас хийж өгсөн чанарын сертификат нь хэр найдвартай юм байдаг юм бэ?

- Үйлдвэрлэгчээс ирүүлсэн “Чанарын сертификат “-ын гол үзүүлэлтүүд нь ерөнхийдөө тохирч байдаг..

-Бензинийн марганецийн хэмжээг шинжлэх тоног төхөөрөмж шаардлагатай  юм байна. Бусад тоног төхөөрөмж хэр хүрэлцээтэй байдаг вэ?

-Бензин дэх марганецийн хэмжээг шинжилдэг лабораториуд цөөхөн байдаг. Энэ төрлийн лабораториудыг зайлшгүй байгуулах хэрэгтэй. Мөн одоо нефтийн шинжилгээ хийж байгаа лабораториудынхаа багаж, хэрэгслийг сайжруулах шаардлагатай байна. Манай байгууллагын лабораторийн хувьд бид найрлагын бүрэлдэхүүн тодорхойлогч багажаар болон  октаны тодорхойлох багажаар октаны тоог үздэг. Багажаасаа хамаарч янз янз заадаг. Гэхдээ октан хэмжигч багаж нь ямар нэгэн нэмэлт нэмээгүй бензин дээр зөв заадаг. Хольцтой бензин дээр буруу заах гээд байдаг юм. Тиймээс бусад итгэмжлэгдсэн лабораториудад шинжилгээ хийлгэн, харьцуулж дүгнэлт гаргадаг. Хамгийн  сайн багаж нь Ашигт малтмал, газрын тосны газарт л  байдаг боловч ажиллаж байгаа эсэхийг сайн мэдэхгүй байна.  

Б.Лхам