2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий финал өндөрлөснөөс хойш тоглолтын үр дүнгээс хавьгүй том маргаан дэгдлээ. Испани нэмэлт цагт Аргентиныг 1:0-ээр буулган авч, дэлхийн аваргын цомыг хоёр дахь удаагаа өргөсөн ч Аргентины хөгжөөн дэмжигчдийн нэг хэсэг энэ ялагдлыг зүгээр л спортын үр дүн гэж хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзаж байна. Зарим нь “Аргентин шүүгчийн шийдвэрт луйвардуулсан”, бүр цаашлаад “тоглолтыг зориудаар буулгаж өгсөн” гэх хардлага хүртэл дэвшүүлжээ. Гэвч эдгээрийн аль нь баримт, аль нь сошиал орчны таамаг вэ?
Финалын гол шүүгч нь Словенийн Славко Винчич байв. Тоглолтын хамгийн маргаантай мөчүүдийн нэг нь Аргентины хагас хамгаалагч Энцо Фернандес нэмэлт цаг эхлэхийн өмнөхөн хоёр дахь шар хуудсаа авч талбайгаас хөөгдсөн явдал байлаа. Ингэснээр Аргентин тоглолтын хамгийн шийдвэрлэх хэсгийг 10 тоглогчтой дуусгасан.
Испанийн хэвлэлүүд болон шүүгчийн шинжээчид энэ шийдвэрийг зөв гэж үзсэн бол зарим хөгжөөн дэмжигч, хөлбөмбөгийн тайлбарлагчид тоглолтын туршид гарсан бусад шийдвэрүүдтэй харьцуулахад шүүгчийн стандарт жигд бус байсан гэж шүүмжилжээ. Испанийн нэг гоолыг мөн тоглолтын үеэр зөрчил гарсан гэх үндэслэлээр хүчингүй болгосон нь маргааныг улам дэвэргэв.
Гэхдээ энд нэг чухал зүйл бий. Шүүгчийн алдаа, маргаантай шийдвэр гарсан байж болох нь тоглолтыг “зориудаар луйвардсан” гэсэн нотолгоо биш. Одоогоор FIFA-гийн зүгээс финалын үр дүнг хүчингүй болгох, тоглолтыг дахин явуулах, эсвэл шүүгчийг авлига авсан гэж тогтоосон ямар нэгэн шийдвэр гараагүй байна.
“Финалыг дахин тоглуул” гэсэн шаардлага
Аргентины хөгжөөн дэмжигчдийн нэг хэсэг Change.org дээр гарын үсэг цуглуулж, финалыг дахин тоглуулахыг FIFA-гаас шаарджээ. Өнөөдрийн байдлаар уг шаардлагыг дэмжсэн хүний тоо 60 мянгаас давсан гэх мэдээлэл гарсан бол зарим эх сурвалжид 80–88 мянгаас давсан гэж мэдээлжээ. Тэдний гол үндэслэл нь шүүгчийн шийдвэрүүд финалын үр дүнд нөлөөлсөн гэх хардлага юм.
Гэвч ийм онлайн өргөдөл нь өөрөө FIFA-г тоглолтыг дахин явуулах үүрэгтэй болгодоггүй. Хөлбөмбөгийн түүхэнд шүүгчийн шийдвэртэй холбоотой маргааны дараа хөгжөөн дэмжигчид тоглолтыг дахин тоглуулахыг шаардсан тохиолдол олон байсан ч албан ёсны тоглолтын үр дүнг зөвхөн гарын үсгийн кампанит ажлаар өөрчилж байсан жишээ бараг үгүй.
Аргентин үнэхээр “бууж өгсөн” гэх нотолгоо байна уу?
Энэ бол хамгийн ноцтой хардлага. Сошиал орчинд Аргентины тоглогчид финалд өмнөх тоглолтууд шиг ээ тэмцээгүй, тоглолтыг зориудаар алдсан гэх таамаг тархаж байна.
Гэвч одоогоор Аргентины шигшээ баг финалыг зориудаар буулгаж өгсөн гэх баталгаатай баримт, мөрдөн шалгах байгууллагын дүгнэлт, FIFA-гийн мэдэгдэл, тоглогч эсвэл дасгалжуулагчийн нотолгоо байхгүй.
Харин бодит тоглолтын статистик өөр дүр зураг харуулж байна. FIFA-гийн албан ёсны тайланд Испани тоглолтын эхнээс илүү их бөмбөг эзэмшиж, Аргентиныг хамгаалалтад шахсан бөгөөд Аргентин үндсэн цагт хаалга руу нэг ч цохилт хийж чадаагүй гэж тэмдэглэжээ. Испанийн хаалгач, хамгаалалтын тоглолт Аргентины довтолгоог үндсэндээ саармагжуулсан байна.
Тиймээс “Аргентин муу тоглосон” гэдэг нь “Аргентин зориудаар бууж өгсөн” гэсэн үг биш. Финалын асар их дарамт, Испанийн тактикийн давамгайлал, тоглогчийн хөөгдөл, тоглолтын нөхцөл зэрэг олон хүчин зүйл ялагдалд нөлөөлсөн байж болно.
Яагаад “луйвар” гэх хардлага хүчтэй тархав?
Аргентины замнал бүхэлдээ шүүгчийн маргаанаас ангид байгаагүй. Тэдний өмнөх тоглолтуудын зарим шийдвэрүүдийн талаар өрсөлдөгчид болон хөгжөөн дэмжигчид санал зөрөлдөж байв. Тиймээс финалын үеэр гарсан маргаантай шийдвэрүүдийг өмнөх үйл явдлуудтай холбон, “Аргентинд хэтэрхий их давуу байдал олгосон” эсвэл эсрэгээрээ “финалд Аргентиныг зориуд хохироосон” гэх хоёр өөр туйлын онол зэрэгцэн гарчээ.
Энд сошиал сүлжээний нэг аюул харагдана. Нэг тоглолтын маргаантай агшнуудыг тус тусад нь авч үзэхийн оронд тэдгээрийг нэгтгэн “том хуйвалдаан” гэсэн дүгнэлтэд хүргэх нь амархан. Гэвч хуйвалдаан гэх ноцтой дүгнэлтэд хүрэхийн тулд зөвхөн маргаантай шүүгчийн шийдвэр бус, санхүүгийн урсгал, зохион байгуулалттай тохиролцоо, дотоод баримт, гэрчийн мэдүүлэг зэрэг бодит нотолгоо шаардлагатай.
Тоглолтын дараа Аргентины хагас хамгаалагч Леандро Паредес Испанийн тоглогчидтой маргалдаж, улмаар талбай дээр бөөн зодоон болсон. FIFA энэ үйл явдалтай холбоотойгоор сахилгын шалгалт эхлүүлсэн. Гэвч энэ шалгалт нь тоглолтын үр дүнг зориудаар өөрчилсөн эсэхийг бус, финалын дараах тоглогчдын сахилгагүй үйлдлийг шалгаж байгаа юм.
Мөн финалын шүүгчийг тойрсон худал мэдээлэл, хуучин бичлэгийг шинэ үйл явдал мэт тараасан тохиолдол гарсан. Тухайлбал, Аргентины ялагдлын дараа уйлж буй шүүгчийн бичлэг гэх вирус видео нь үнэндээ 2026 оны финалтай холбоогүй, өмнөх үеийн бичлэг болохыг баримт шалгагчид тогтоожээ.
2026 оны ДАШТ-ий финалд шүүгчийн хэд хэдэн шийдвэр маргаан дагуулсан нь үнэн. Аргентин 10 тоглогчтой болсон, Испанийн нэг гоол хүчингүй болсон, зарим шийдвэрүүдийн талаар шүүгчийн шинжээчид хүртэл санал зөрсөн нь ч үнэн.
Гэвч “Аргентин луйвардуулсан” гэх дүгнэлт одоогоор албан ёсоор батлагдаагүй. Түүнээс ч илүү ноцтой “Аргентин зориудаар бууж өгсөн” гэх хардлагыг батлах ямар ч найдвартай баримт одоогоор ил болоогүй байна. Үүний оронд Месси Педрид шилдэг тоглогчийн шагналаа луйвардуулсан гэж үзвэл үнэнд ойр биз ээ. Тэр бүхий л талаараа түүнээс илүү байсныг өнгөрсөн сар гаруйн хугацаанд бид харсан, гэрчилнэ.
Харин бодит баримтаар бол Испани финалд тоглолтын хяналтыг илүү удаан хугацаанд атгаж, Аргентины довтолгоог хязгаарлаж, нэмэлт цагт ялалтын гоолыг оруулсан. Тиймээс өнөөдрийн байдлаар энэ финалыг “луйвар илэрсэн тоглолт” гэж нэрлэхээс илүү “шүүгчийн шийдвэрүүд нь маргаан дагуулсан, харин хуйвалдааны тухай хардлага нь нотлогдоогүй финал” гэж дүгнэх зүйтэй. Үүнийг бичиж буй би ч Аргентины хөгжөөн дэмжигч. Гэхдээ хүлээн зөвшөөрөхөөс аргагүй ялагдал байсныг эцэст сануулж байна.
Л.Баяр
