Парламентын гишүүнээр анх удаагаа сонгогдсон үеэсээ Монголбанкнаас 10 тэрбум төгрөгийн зээл авч, түүнийгээ нас барсан иргэдийн зээлийг хаадаг сангаас хаалгасан гэх хардлагад өртсөн хүн бол “Монполимет” компанийн үүсгэн байгуулагч Ц.Гарамжав.

Тус компани нь үнэхээр Монголбанкнаас зээл авсан уу, авсан бол үнэхээр Нас барсан иргэдийн зээлийг хаах сангаар өр төлбөрөө барагдуулсан уу гэдэг асуултын хариулт өнөөдрийг хүртэл эзэнгүй байсаар ирсэн юм. Харин эл асуултад Монголбанкны Ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн “Монполимет компани Монголбанкнаас зээл авсан, зээлийн өр төлбөр гэсэн тооцоо байхгүй. Өөрөөр хэлбэл, 10 тэрбум төгрөгийг зээлж аваад хэрэглэсэн зүйл байхгүй” гэдгийг нэгэнтээ мэдэгдсэн байдаг. Гэвч хардлага эцэслэгдсэнгүй, маргаан шүүхэд шилжсэн билээ. Тиймээс асуудлыг тодруулахаар албаны зарим хүмүүсээс тодруулсны эцэст болсон явдлыг нэмэлт хачиргүйгээр бэлтгэн хүргэе.

1. 10 ТЭРБУМ ТӨГРӨГ ЯМАР УЧИРТАЙ МӨНГӨ ВЭ?

Хардлагын эхлэх цэг эндээс үүдэлтэй. Монполимет компани нь үүсгэн байгуулагдсанаас хойш 29 жилийн хугацаанд уул уурхай, аж үйлдвэрийн салбарт мэргэжлийн хариуцлагатай, тогтвортой үйл ажиллагааг өнөөдрийг хүртэл явуулж буй Монголын томоохон ААН-ийн нэг.

Энэ ч утгаараа одоогоос 18 жилийн өмнө буюу 2002-2007 онд Монголбанк нь Монгол Улсын валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх зорилгоор “Хайлааст”, “Эрдэс”, “Эрэл”, “Тайга инвест”, “Алтандорнод Монгол”, “Монгол газар”, “Монполимет” зэрэг 10 гаруй  компанийг татан оролцуулж, тэдний нэрийн өмнөөс Олон улсын зах зээлд үнэт металлын арилжаа хийсэн байдаг. Энэ хугацаанд Монголбанк өөрийн зорилгоо биелүүлж 31,6 сая ам долларын ашиг олжээ. Уг арилжаа 2002-2007 оныг хүртэл хэвийн үргэлжилсэн бөгөөд 2007 оны дөрөвдүгээр сард Монголбанкны санаачлагаар компаниудтай байгуулсан гэрээг цуцалсан  аж.

Гэвч гэрээ цуцалсан мэдэгдлээ 2008 оны нэгдүгээр сард мэдэгдсэн бөгөөд үүссэн алдагдлыг дээрх компаниудыг төл гэж Монголбанк шаардсан нь тухайн үед багагүй дуулиан дэгдээж байв.

Гэхдээ эдгээр 10 гаруй компанийн нэг нь ч үүнийг хүлээн зөвшөөрсөнгүй. Учир нь Монголбанк арилжааны бодлого, зохицуулалт, менежментийг өөрөө бүрэн хариуцаж ажиллаж байсан тул уг алдагдлыг ААН-үүд төлөх үндэслэлгүй болох нь тодорхой. Өөрөөр хэлбэл, Олон улсын Үнэт металлын арилжаанаас буюу санхүүгийн үүсмэл хэрэгслээс үүссэн дүнг Монполимет” компани Монголбанкнаас зээл авсан мэтээр олон нийтэд ойлгогдох мэдээлэл цацсан нь дээрх хардлага үүсэх эхлэл тавигдсан аж.  

Ийм атлаа 2008 онд Монголбанк нь 3,9 сая ам.долларын алдагдлаа хууль зөрчин валютын ханшийн зөрүүгээр үндэслэлгүй өсгөж, 10.6 тэрбум төгрөг гэж тооцон үүнийгээ “Монполимет” компаниас авна гэж бүртгэжээ.

Ингэж л “Монполимет” компани нэг л өглөө 10.6 тэрбум төгрөгийн өглөгтэй болсон нь энэ. Ингээд цаг хугацаа өнгөрсөөр компанийн үүсгэн байгуулагч Ц.Гарамжав УИХ-ын 2016 оны ээлжит сонгуульд нэр дэвшихээ зарлахтай зэрэгцэн дээрх арилжаанд оролцсон компаниудаас “Монполимет”-ийг сугалж, шүүхэд өгчээ. Эндээс нэг асуулт урган гарч ирнэ. Энэ нь Олон улсын Үнэт металлын арилжаанд зорилгоор “Хайлааст”, “Эрдэс”, “Эрэл”, “Тайга инвест”, “Алтандорнод Монгол”, “Монгол газар”, “Монполимет” зэрэг 10 гаруй компани оролцсон атал яагаад зөвхөн ганцыг нь сугалж, шүүхэд өгөв. Хариулт нь компанийн үүсгэн байгуулагч нь УИХ-ын ээлжит сонгуульд нэр дэвшихээр болсон, ингэхдээ бүр хамгийн хүчтэй өрсөлдөгчийн нэг байсан учир улс төрийн бохир тоглоом өрнөсөн байхыг үгүйсгэхгүй юм.

2. ШҮҮХ БА НАС БАРСАН  ИРГЭДИЙН ЗЭЭЛИЙГ ХААХ

ЭРСДЭЛИЙН САН ГЭЖ БАЙДАГ УУ?

Монголбанкнаас тус компанийг 2016 оны дөрөвдүгээр сард шүүхэд өгч, 10.6 тэрбум төгрөг нэхэмжилсэн байдаг. Ингээд тус оны зургадугаар сард Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн шийдвэрээр Монголбанкны нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, үүний дагуу Монголбанк 3,9 сая ам.долларын алдагдлаа 2007 онд байгуулсан Авлагын Болзошгүй Алдагдлын Нөөц Сангаасаа хаажээ.

Шүүхийн шийдвэр албажиж, хэрэг маргаан эцэслэгдсэн.

Гэвч УИХ-ын 2020 оны ээлжит сонгуулийн чимээ хаяанд ирэхтэй зэрэгцэн уг сэдэв дахин хөндөгдөж, “УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжав 10 тэрбум төгрөгийн зээлээ Нас барсан  иргэдийн зээлийг хаадаг Эрсдэлийн сангаас төлүүлжээ” гэх шуум тархав.

Мэдээж олон нийт дургүйцэнэ, уурлаж бухиимдах нь дамжиггүй. Учир нь Олон улсын Үнэт металлын арилжааны зарчмыг иргэн бүр мэдэхгүй, ойлгохгүй. Дээр нь Монголбанк арилжааны бодлого, зохицуулалт, менежментийг өөрөө бүрэн хариуцагч байсан гэдэг утгаараа хариуцлага хүлээх ёстой хууль ёсны хариуцагч гэдгийг мэдээгүй.

Яг ийм төөрөгдөл өнгөрсөн хэдэн сарын хугацаанд өрнөсөн.

Эл явдлыг эцэслэхээр “Монполимет” компанийн Үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирал Ц.Халиун болсон бүх процессийг дурдаад “Нас барсан  иргэдийн зээлийг хаадаг Эрсдэлийн сан гэж байдаггүй. Харин Монгол Улсын гадаад төлбөр тооцоо төлбөрийн тэнцэл, гадаад валютын нөөцийг удирдах явцад үүссэн алдагдлыг (гүйлгээний зардал) эрсдэлийн сангаас хаадаг” гэдгийг цохон тэмдэглэсэн юм. Түүнчлэн “Дэлхий дахинаар тархсан ковид-19 цар тахлын хүнд цаг үед Монполимет группын хамт олон санхүү, эдийн засгийн хүндрэл бэрхшээлийн дунд байгаа хэдий ч 1000 гаруй ажлын байраа хэвээр хадгалж, ажилчид, албан хаагчдынхаа цалинг тасалдуулалгүй, цаг алдалгүй  олгох,  төр засгаас гаргаж буй бодлогыг зөв таниулан хэрэгжүүлэхэд бүхийл нөөц бололцоогоо дайчлан ажиллаж байна.

Монполимет компани нь Монголбанкнаас 10 тэрбум төгрөгийн зээл авч байгаагүй, зээлээ төлүүлж байгаагүй болохыг албан ёсоор мэдэгдэж байна.

Цар тахал тархсан хүнд цаг үед  эх орондоо ажил хөдөлмөрөө шударгаар эрхэлж байгаа бидний бүтээн байгуулагч хамт олны нэр хүнд, үнэт зүйл рүү  бүдүүлгээр халдаж, хилсдүүлж, хэлмэгдүүлэхгүй байхыг хүсэж байна” гэсэн юм.

Ташрамд дурдахад, Монголбанкны Хяналтын зөвлөлийн тогтоол, дотоод аудитын дүгнэлтэд болон “Эрнст энд Янг”, “КПМЖ” зэрэг Олон улсын хөндлөнгийн аудитын байгууллагууд 2002-2007 онд алдагдал, авлага үүссэн шалтгаан нь Монголбанк Төвбанкны тухай хуулийн холбогдох заалт, 2003 онд гаргасан журмаа хэрэгжүүлээгүйн улмаас болсон гэж дүгнэжээ.

Г.Маргад