Өнөөдөр улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийг хүндэтгэн дурсдаг, тэр гашуун жилүүдэд толгой бөхийдөг өдөр. Монгол Улсын хэмжээнд улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэж цаазаар авахуулсан 35000 орчим хүн байдаг бөгөөд хэлмэгдсэн хүний тоо 100 мянга хол давдаг ажээ. Тухайн үед хэлмэгдүүлэлтэд өртөөгүй гэр бүл гэж нэгээхэн ч үгүй юм. Хэлмэгдсэн хүмүүс монголчуудын элит буюу үндэсний сор болсон сэхээтэн, лам хуврагууд байсан гэдэг.

Ийм хэлмэгдүүлэлт дахин бүү тохиогоосой гэж хүн бүхэн хүсэх нь мэдээж. Харамсалтай нь, сүүлийн хэдхэн сар өрнөөд буй үйл явдлууд улс төрийн хэлмэгдүүлт эргэн ирсэн байх вий гэсэн айдсыг нийгэмд авчирлаа. Сүүлийн олон арван жил Монголын шүүхийн байгууллагын түүхэнд байгаагүй үйл  явц саяхан өрнөж, хэдхэн сарын дотор 30 орчим албан тушаалтанд шүүхээс хорих ял оноож, тэдний дунд тэргүүн Шадар сайдаас эхлээд Ерөнхий сайд, төрийн сайдын алба хашиж байсан эрхмүүд хүртэл багтсан. Хэрэг хийсэн бол зохих ял шийтгэлийг оноох нь зүйн хэрэг.

Гэвч хуульч, өмгөөлөгчид, улстөрчдийн “Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт” хэмээн нэрийдээд байгаа энэхүү үйл явц Эрүүгийн хуульд оруулсан нэмэлт өөрчлөлт болоод өнгөрсөн жил Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулиас үүдэлтэй аж. Тодруулбал, 2020 оны нэгдүгээр сарын 10-ны өдөр Эрүүгийн хуульд оруулсан нэмэлт өөрчлөлтөөр эрүүгийн хуулийн эрх зүйн байдлыг дордуулах замаар хуулийг буцаан хэрэглэдэг болсон. Хуулийн энэхүү нэмэлт өөрчлөлтийг овжноор шүүрэн авч, цаг хугацааг ухраан байж төрийн өндөр албан тушаал хажиж байсан эрхмүүдийг Дубай, Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын,  хорлон сүйтгэх болон авлига, албан тушаалын хэрэгт ялласан.

Тодруулбал, тэргүүн Шадар сайд асан Да.Ганболдод дөрвөн жилийн, Сангийн сайд асан С.Баярцогтод Оюутолгойн гэрээг үзэглэхдээ бусдад давуу байдал олгосон хэргээр 10 жилийн, “Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал асан Б.Бямбасайханд дөрөв,  Ерөнхий сайд асан Ж.Эрдэнэбатад улс төрд нөлөө бүхий этгээд өөртөө болон бусдад давуу байдал бий болгож, эрх мэдэл албан тушаалын байдлаа ашиглах гэмт хэргийн зохион байгуулагчаар хамтран оролцсон хэрэгт зургаан жилийн, Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханд хорлон сүйтгэх, эрх мэдэл, албан тушаалаа урвуулан ашигласан хэргээр 4,6 жилийн, Ерөнхий сайд асан С.Баярт таван жилийн, УИХ-ын гишүүн ХНХ-ын сайд асан Н.Номтойбаярт албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан, худал мэдүүлэг өгсөн, мөрдөн байцаагчийг дарамталсан гэх үндэслэлээр 5,5 жилийн хорих ялыг шүүхээс оноосон гээд энэ жагсаалт цөөш хөвөрнө.

Монголын шүүх түүхэндээ ийм богино хугацаанд нэн ялангуяа төрийн өндөр дээд албан тушаал хашиж буй эрхмүүдээ шүүж, ял оноож байсан нь үгүй.

 Даарин дээр давс нэмсэн бас нэгэн хуулийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2019 онд санаачилсан юм. Үүнд, ҮАБЗ шүүгчийг хугацаагүй түдгэлзүүлэх, Ерөнхий шүүгчийг огцруулах зөвлөмж гаргавал Шүүхийн ерөнхий зөвлөл санал болгож, Ерөнхийлөгчид өөрт нь уламжилдаг болсон. Товчхондоо, ҮАБЗ-ийн шууд нөлөөнд орчихсон учраас шүүх улстөржсөн шийдвэр гаргахаас аргагүй байдалд хүрчихсэн гэсэн үг. Энэ байдал цааш үргэлжилбэл 2020 оныг “Орчин үеийн улс төр, эрх зүйн хэлмэгдүүлэлт”-ийн жил гэж түүхэнд тэмдэглэн үлдээхээр байна.

У.Гэрэл