УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэтэй ярилцлаа.

-УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар төсвийг тодотгохдоо 4.8 их наяд төгрөгийн алдагдалтай баталсан. 2021 оны төсвийг Засгийн газар өргөн барихдаа мөн л 2 их наяд гаруйгийн алдагдалтай төсвийн төслийг өргөн барьсан байна?

-2020 оны төсвийг тодотгоход Сангийн яамнаас өөдрөг төсөв хийж оруулж ирж байсан юм. Ер нь эдийн засгийг боймлоод байх биш тавьж өгөөд түүнийхээ араас явъя гэсэн зорилт гаргаж байсан. Ирэх оны төсвийг мөн 2 их наяд гаруй төгрөгийн алдагдалтай оруулж ирж байх шиг байна. Гол нь эдийн засгийн өсөлтийг юугаар хангах юм, экспортын орлогоо хэрхэн сайжруулах юм зэрэг асуудал чухал. БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайдын айлчлалын үеэр нүүрсний экспортыг нэмэгдүүлэх талаар ярьсан. Цаашид гадаад нөхцөл байдлаа сайжруулах, эдийн засгаа өсгөх чиглэл рүү зорьсон бодлого гаргах ёстой.

-Ерөнхийлөгч чуулганы нээлтийн үеэр эдийн засгийг сэргээх гол хүч болсон үйлдвэр анхааръя, сэргээе гэж хэлж байсан. Та юу гэж үзэж байна вэ?

-Ерөнхийлөгчийн хэлсэн үгийг парламентынхан хүлээж авсан байх гэж бодож байна. Үйлдвэрлэл, ажлын байр бий болгох, хувийн хэвшлээ дэмжих талаар олон жил ярилаа. Ажлын байрыг хувийн хэвшил л бий болгоно. Үүний тулд аль болох үйлдвэрлэл явуулах техник технологи зэрэг боломжит байдлаар дэмжих. Эсвэл өнөөдрийн ажиллаж байгаа үйлдвэрүүдээ дэмжих байдлаар эдийн засгаа эргэлтэд оруулах ажлаа хийхгүйгээр зөвхөн хэлэлцсэн байдлаар төсвөө засаад яваад байх боломжгүй. Тиймээс бодитой зүйл хийх төслийг МАН-ын мөрийн хөтөлбөрийн дагуу гаргах зайлшгүй шаардлагатай.

-Алдагдалгүй төсөв батлах боломж бий юу?

-Зарчмын хувьд алдагдалгүй төсөв батлах ёстой. Гэхдээ эдийн засаг өөрөө хөдөлгөөнтэй байдаг учраас алдагдлыг нөхөх гэсэн зорилтыг хийгээд явж байна. Хоёрдугаарт, бодит байдал дээр нэг талынх нь бүтээн байгуулалт сайн байхад нөгөө тал нь алдагдалтай байдаг. Ийм асуудал их бий. Тиймээс 1 их наяд гаруй төгрөгийн алдагдал байхад орлого нь буурсан үзүүлэлттэй гараад байгаа салбаруудыг нөхөөд явах боломжтой. Түүнээс биш шоо шиг эдийг засгийг тооцоолно гэдэг өнөөдрийн нөхцөл байдалд хүндрэлтэй.

-Хятад улс руу гаргах нүүрсний экспортыг нэмэгдүүлнэ гэж байна. Нөгөө талаас ямар шаардлага тавьж байгаа вэ. Хятадын Гадаад хэргийн сайдын айлчлалын үеэр Шанхайн хамтын ажиллагааны асуудлыг хэлэлцсэн гэсэн мэдээлэл гараад байна. Ийм хардлага байна?

-Улс хоорондын харилцааг сайжруулъя, бүс нутгийн харилцаа, үйл ажиллагааг хөгжүүлье гэсэн бодлого барьж байгаа. Хятадын талаас эдийн засгаа нээлттэй болгоё гэж зорьж байна. Хоёрдугаарт, Хятадтай харьцаж байгаа гол харилцаа нүүрсний экспорт байдаг. Айлчлалын үеэр нүүрсний экспортын талаар арга хэмжээ авах, төмөр замын хоорондын холбоосоо тохируулах талаар гарын үсэг зурсан гэж ойлгож байгаа. Дотоодын төмөр замаа л нэн тэргүүнд тавьчихвал экспортыг нэмэгдүүлэх боломж байна.

-ШХАБ-тай холбоотой яриа гараагүй юу?

-Тийм зүйл байхгүй.

-Манай улс ШХАБ-т нэгдэх эсэх талаар яригдаад удаж байгаа. Та уг байгууллагын талаар ямар байр суурьтай байдаг юм бэ?

-Ер нь бүс нутгийн хэмжээнд бүхий л харилцаа эдийн засгийн харилцаан дээр байх ёстой. Мөн улс төрийн бодлого нь ч тусдаа байх ёстой. Түүний илэрхийлэл нь эдийн засгийн харилцаа шүү дээ. Үүн рүү л алхам хийх ёстой.

-Өмнөх парламентад өргөн баригдсан хуулийн төслүүдийг буцаах талаар асуудал яригдаж байна. Өргөн баригдаад хэлэлцэгдээгүй хуулийн төслүүдэд хэлэлцэх шаардлагатай ямар төслүүд байна вэ?

-Хуулийн төслүүдэд парламент логикгүй зүйл яриад байх шиг санагдаад байгаа юм. Тухайн гишүүн нь дахин сонгогдоогүй зэрэг шалтгаанаар хуулийн төслийг татана гэж байж болохгүй. Учир нь тухайн хуулийн төсөл өргөн баригдаад УИХ хүлээж аваад, зарим төслийг хэлэлцэх хэмжээнд орчихсон. Нөгөөтээгүүр, тухайн хуулийн төслүүд нь хувь хүний биш парламентын өөрийн өмч болчихсон шүү дээ. Тиймээс анх санаачлагч нь байхгүй гэдэг шахалт дарамтаар буцаах нь буруу. Төр засгийн залгамж халаа гэж байх ёстой.

-Чуулганы үеэр хүүхдийн мөнгөний асуудал яригдлаа. Хүүхдийн мөнгөнд 1.9 их наяд төгрөг зарцуулж байна. Үүний оронд сумдуудад үйлдвэрлэл барих санал гаргасан. Та ямар байр суурьтай байна вэ?

-Миний хувьд дахиад л үйлдвэрлэл, аж ахуйн нэгж, хувийн хэвшлээ дэмжих ёстой гэж хэлмээр байна. Ц.Даваасүрэн гишүүний хөндсөн үйлдвэрлэл барих саналыг дэмжих нь зөв. Өнгөрсөн зуны хувьд гэхэд ажиллах хүчин үнэхээр хангалтгүй байлаа гэж ярьж байна. Ажлын байр нь байгаад байдаг. Гэтэл тэнд очиж ажиллах хүн нь байхгүй байна. Өдрийн 30-50 мянган төгрөгийн цалинтай ажил хийх хүн олдохгүй байгаа талаар ярьж байсан. Бид тийм их хангамжтай болчихсон, эдийн засаг нь сайжирсан уу гэвэл үгүй шүү дээ. Хүүхдийн мөнгөөр назгай байдал бий болгочихоод байна. Хүүхдийн мөнгө олгох нь зөв ч тодорхой хэмжээнд нь барих ёстой.

Б.Лхам