Улаанбаатар Эмпати сургуулийн түүх, нийгэм судлалын багш Д.Мөнхцэцэгтэй ярилцлаа.

Д.Мөнхцэцэг: Мэтгэлцээн бол хүүхэд өөрийгөө таньж мэдэх аялал юм

-Сайн байна уу та. Танай сургууль мэтгэлцээний урлагаар дамжуулан сурагчдынхаа мэдлэг боловсролыг тэлж, энэ урлагт сурагчид дурлан хичээллэх болсон талаарх мэдээлэл байна.  Энэ талаар ярилцлагаа эхлүүлье?

-Түүх, Нийгэм судлалын хичээлийн онцлогийг ашиглан хүүхдийн бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх боломжтой. Бид хичээлээс гадуурх сургалтын үйл ажиллагаандаа мэтгэлцээний дугуйлан хичээллүүлдэг. Үүнд ч сурагчид идэвх, сонирхолтой оролцдог.

-Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид мэтгэлцээнээр хичээллэхийн давуу тал юу байх вэ?

-Мэтгэлцээн бол хүүхэд өөрийгөө таньж мэдэх аялал юм. Мэтгэлцээнд суралцсанаар хүүхэд бусдын өмнө хариуцлага хүлээх чадвартай болж, багаар ажиллах чадварт суралцдаг. Тиймээс ч манай сургууль мэтгэлцээний дугуйлан хичээллүүлдэг.

-Тэгвэл мэтгэлцээнээр суралцах шалтгааныг та юу гэж хардаг вэ?

-Орчин үеийн хүүхдүүдийн сурах арга барил их өөр. Жишээ нь, тэднийг магтаж, сайшааж сургах үнэлгээний шинэ арга барил нэвтэрч байгаа. Өөрөөр хэлбэл тэд сургуульд орсон цагаасаа эхлэн магтаал дунд хөөсөрч байдаг. Миний хувьд хүүхэд тодорхой хэмжээний сайшаал, магтаал, шүүмжлэлд тэнцвэртэй өсөх хэрэгтэй гэж боддог. Өөрөөр хэлбэл 12 жилийн турш хамгийн мундаг нь гэж хөөсөртлөө магтуулсаар байгаад багахан хэмжээний бэрхшээлд шантрах үе гардаг.  Харин дунд болон ахлах ангиасаа мэтгэлцээнд суралцсанаар энэхүү хөөсийг арилгах боломжтой юм.

Мэтгэлцээнд суралцсан хүүхэд бусдаар шүүмжлүүлж, өөрийн давуу тал, сул талыг сайжруулах арга замд суралцаж, бусдын үзэл бодолд хүндэтгэлтэй хандаж эхэлдэг. Манай сургуулийн сурагчдаас энэ бүхнийг олж харах боломжтой.

-Мэтгэлцээнээр хичээллэхийн давуу талыг тодотговол?

-Мэдээж маш их давуу талтай. Тухайлбал, багаар ажиллах чадварт суралцаж, ялж, ялагдаж сурна. Найз нөхөрлөлийн үнэ цэнийг мэдэх, сэтгэл хөдлөлөө удирдаж сурах, шүүмжлэлт сэтгэлгээнд суралцдаг. Мөн асуудалд нээлттэй хандаж, учир шалтгааныг бодолцож үзэх, нэгтгэн, дүгнэх чадварт суралцах, бусдын үзэл бодолд хүндэтгэлтэй хандах, сонсож сурдаг гээд маш олон талын ач тустай.  

-Сэтгэл хөдлөлөө удирдах чадвар хэрхэн хөгждөг талаар жаахан дэлгэрүүлээч?

-Мэтгэлцээний тэмцээний тоглолт 40-60 минут үргэлжилдэг. Энэ үеэр багийн бэлтгэл, гишүүдийн имиж, сэтгэл санааны байдал, сэтгэл хөдлөл хүртэл чухал байдаг. Хэдий тухайн баг ялагдах хэмжээний тоглолт өрнөж байсан ч багийн гишүүд энэ байдлыг нүүр царай, биеийн хэлэмж, үг яриандаа ч илэрхийлэхгүй байх нь багийн тоглолтын үр дүнд нөлөөлдөг. Тиймээс хүүхэд сэтгэл хөдлөлөө удирдах чадварт сайн суралцдаг.

-Нэгтгэн, дүгнэх чадвар хэрхэн эзэмшдэг вэ?

-Тэмцээний үеэр багууд нотлогч тал, няцаагч талын байр сууринаас тоглолт явагдана. Хэрэв нотлогч тал болсон бол яагаад, ямар учир шалтгаанаас үнэн зөв гэж үзэж буйгаа тайлбарладаг бол няцаагч тал уг байр суурийг няцаахдаа няцааж буй үндэслэлүүддээ сайн гаргаж өгдөг тул хүүхэд нэгтгэн, дүгнэх чадварт суралцдаг.

-Тэгвэл мэтгэлцээнээр эзэмшсэн чадвар амьдралд хэрхэн нөлөөлдөг юм бол?

-Ялж, ялагдаж сурсан хүүхдүүд маань аливаа зүйлд их нухацтай хандаж эхэлдэг. Мөн шүүмжлэлт сэтгэлгээгээ хөгжүүлснээр өөрт болон бусдад тав тухгүй байгаа үед үзэл бодлоо илэрхийлэх зоригт суралцаж аливаа саад бэрхшээлийн гарцыг харах чадварт суралцсан байдаг нь тэдний ирээдүйд сайнаар нөлөөлдөг.  

-Мэтгэлцээний тэмцээн хэрхэн явагддаг талаар?

-Мэтгэлцээний тэмцээний үеэр багийн гишүүн бүр өөр өөрийн үүрэгтэй. Мэтгэлцээний тэмцээнд 1 баг, 3 гишүүний бүрэлдэхүүнтэй тоглодог. Багийн нэгдүгээр гишүүн багийнхаа үзэл бодол, байр суурийг маш сайн дэлгэрүүлж, илэрхийлнэ. хоёрдугаар гишүүн багийнхаа үзэл баримтлалыг баримт, нотолгоогоор баяжуулан тайлбар өгнө. Харин гуравдугаар гишүүн өөрийн багийг дүгнэхийн зэрэгцээ хамт тоглож буй багаа хүртэл дүгнэн үзэл бодлоо илэрхийлнэ. Ийм учраас багийн амжилтад гишүүн бүрийн үүрэг маш чухал тул, багийн гишүүн бүр хариуцлагатай ханддаг.

-Мэтгэлцээнийг суралцагчдын эцэг, эх хэрхэн хүлээж авдаг вэ?

-Манай клубын амжилтад эцэг эхийн оролцоо маш чухал байдаг. Өөрөөр хэлбэл эцэг эхчүүд маань хүүхдүүддээ амралтын өдөр гэлгүй тэмцээнд нь хүргэж өгч, ирж авдаг. Энэ бол маш том хариуцлага бөгөөд дэмжлэг юм. Мөн эцэг эхчүүд манай хүүхдийг мэтгэлцээний дугуйланд оруулаад, нээлттэй болгоод өгөөч гэдэг. Гэтэл хүүхэд өөрөө сонирхохгүй бол хүчээр оруулах асуудал бол биш юм. Багшийн хувьд нийгэм судлалын хичээлээрээ дамжуулан асуулт асуух чадварт анхаарал хандуулдаг. Өөрөөр хэлбэл асуулт асуухгүй байвал тухайн хичээлийг ойлгохгүй байна гэж үздэг. Бид хичээлийн үеэр хүүхдийн үзэл бодлыг асууна, тэгээд асуулт асуух арга барилыг эзэмшүүлж, улмаар мэтгэлцээнд явахыг санал болгодог.

-Сургуулийнхаа клубын талаар сонирхуулаач?

-Манай сургуулийн клуб Монголын Карл Попперын мэтгэлцээний  нийгэмлэгийн албан ёсны гэрчилгээтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Манай клубын нэр “Инвикта”. Бид ахлах, дунд анги гэсэн хоёр дугуйлан хичээллүүлдэг.

-Клубынхээ амжилтыг хуваалцаач?

- Манай клубын хүүхдүүд олон тэмцээнд оролцож, маш их хичээл зүтгэлтэй суралцдаг. Бид Монголын Карл Попперын мэтгэлцээний нийгэмлэг болон Монголын Эмнести интернейшнлээс жил бүр зохион байгуулдаг “Эрхээ мэдье” тэмцээнд гуравдугаар байр, Дархан- Уул аймагт болсон мэтгэлцээний тэмцээнд “Шилдэг мэтгэлцэгч” зэрэг шагнал авсан. Хүүхдүүд маань тоглолтондоо ялагдаад гарч ирэхдээ өөр хоорондоо муудна, чамаас боллоо гэж бие биендээ хэлнэ, мөн уйлах ч үе гарна. Харин тэд удалгүй л инээлдээд, муудалдсанаа мартаад явж байдаг нь их хөөрхөн.

-Та өөрийнхөө гаргасан амжилтын талаар сонирхуулаач?

-2018-2019 оны хичээлийн жилд Монголын Карл Попперын мэтгэлцээний нийгэмлэгээс жил бүр багш нарын дунд “Улсын аварга шалгаруулах мэтгэлцээний  тэмцээн”-ийг зохион байгуулдаг. Уг тэмцээнд багаараа 2-р байранд орсон. 2019-2020 оны хичээлийн жилд Монголын Эмнести интернейшнл-ээс жил бүр зохион байгуулдаг цахим хичээлийн уралдаанд 1-р байр, 2019-2020 оны хичээлийн жилд ЭЕШ-анд суралцагчдадаа бэлдэн 800 оноо авсан. 2020-2021 оны хичээлийн жилд “Амжилт 800” сорилын номоо мэргэжил нэгт С.Энхнаран багштайгаа хамтран хэвлүүллээ.

-“Амжилт 800” номны тухай дэлгэрүүлбэл?

-Энэ ном бол нийгэм судлалын хичээллээр элсэлтийн ерөнхий шалгалт өгөх гэж буй мянга, мянган сурагчдад ирээдүйн мэргэжил сонгох гол үйл явцад нь туслахад чиглэсэн бүтээл болсон.

-“Амжилт 800” номны онцлог юу вэ?

-Бидний сүүлийн 4 жил ЭЕШ-аар дагнан бэлдэх явцдаа боловсруулж, бэлтгэсэн бүтээл юм. Энэхүү номын арга барилаараа шавь нараа бэлтгэн, тодорхой үр дүнгээ өгсөн ном.  “Амжилт 800” ном бол хүүхэд нийгэм судлалын хичээлээр мэдлэгээ системтэйгээр бататгаж, сэргээн санах, агуулгаа бүрэн эзэмших боломжтой бүтээл болсон.

-Ярилцсанд баярлалаа.

Б.Баатар