Улсын Онцгой комиссын дэргэдэх Эрдэмтдийн зөвлөлийн гишүүн, МУИС-ийн Физикийн тэнхимийн эрхлэгч, дэд профессор Д.Улам-Оргихтой ярилцлаа. 

Д.Улам-Оргих: 28, 45 хоногийн хөл хорио тогтоож чадвал коронавирусийг бүрэн дарах боломжтой

-Засгийн газраас хөл хорио тогтоох шийдвэр гарлаа. Энэ удаад хөл хорио тогтоовол хэр үр дүнтэй байх бол?

-Үр дүн гэдэг бол харьцангуй ойлголт. Тухайлбал, арваннэгдүгээр сард коронавирусний халдварыг дотооддоо алдсан үед болон нэг, хоёрдугаар сард хөл хорио тогтоогоогүй байсан бол өнөөдрийн үүсээд байгаа нөхцөл байдал аль эрт үүсэх байсан. Тухайн үед хөл хорио тогтоосон учраас халдварыг барьж, эмнэлгийн ачаалал бага байсан. Цаашид энэ байдлаараа үргэлжилбэл тавдугаар сарын эхэн гэхэд эмнэлэг ачааллаа дийлэхгүй, хүнд өвчтөнөө ч гэрээр нь эмчлэх нөхцөл байдал үүсэж мэдэх прогноз харагдаж байгаа юм. Тиймээс энэ хөл хориог ашиглаад вакцинжуулалтын ажлыг эрчимжүүлэх, иргэд вакциндаа идэвхтэй хамрагдаж байж л үр дүнд хүрнэ. Түүнээс хөл хорио тогтооход хугацаа хожиж, халдварын тоо буурахаас шууд ор мөргүй арилахгүй. Үүнийг иргэд ойлгох хэрэгтэй.   

-Тэгэхээр вакцинжуулалтаар л энэ өвчнийг дарах боломжтой гэсэн үг үү?

-Тэгэлгүй яах вэ. Хүн амаа дархлаажуулалтад хамруулж байгаа улс орны өвчлөлийг аваад үзэхэд вакцины үр дүн гарч байгаа нь илт байгаа. Хэрэв хүн амаа вакцинжуулахгүй бол бүгд халдварлаад сүргийн дархлаа үүсч, намдах боломжтой. Гэхдээ энэ хүртэл маш олон хүний алтан амь эрсэднэ. Нөгөө талаар 28, 45 хоногийн хөл хорио тогтоож чадвал иргэдийн хүсэж буй шиг нам дарах боломжтой гэсэн тооцоолол гарсан. Гэхдээ өнөөдөр энэ бол боломжгүй зүйл л дээ. Хаврын тариалалт, бүтээн байгуулалтын ажил гээд ид ажлын үед ингэж олон хоног хөл хорио тогтоох нь бас л хүнд. Эдийн засаг ч уналтад орох нь гарцаагүй.

-Манай улс долоодугаар сарын 1 гэхэд хүн амаа бүрэн вакцинжуулах төлөвлөгөө гаргасан. Энэ хүртэл хэдэн хүн халдвар авах магадлалтай байгаа бол?

-Вакцинжуулалтыг аль болох хурдан хийж байж төдий хэмжээний эрсдлээс сэргийлж чадна. Өнөөдрийн тооцооллоор, 14 хоног хөл хорих, вакцинжуулалтаа нэг сарын өмнө дуусгах хоёр яг ижил үр дүнтэй харагдаж байгаа. Уг нь хаврын ид ажил эхлэхээс өмнө ес хоногийн хөл хорио тогтоосон бол үр дүнтэй байх байсан юм. Зургаадугаар сарын 1 хүртэл хөл хорио тогтоохгүйгээр дархлаажуулалтаа хийвэл 10 мянган хүн өвчилж, үүний 20 хувь нь маш хүндээр өвчилж, нас баралт 1000 хүрэх магадлалтай. Харин одоо хөл хорио тогтоогоод дархлаажуулалтаа эрчимжүүлбэл энэ тоо мэдээж буурна.

-Одоо хөл хорио тогтоосны үр дүнг хэрхэн харж байгаа вэ?

-Хөл хорионы дараа халдварын тархалт буурахаас илүүтэй эцсийн дүндээ вакцинжуулаад дуусах хүртэл хэдэн хүн халдварлаад үлдэх үү гэхээр хоёр дахин бага байгаа юм. Нэлээд хэд хоногийн өмнө хөл хорио тогтоох санал гаргаж байхад 40-өөд мянган хүн өвдөнө. Хэрэв хөл хорио тогтоовол 20 мянга болж буурна  гэсэн тооцоолол гаргасан. Харин одоо 100 мянган хүн өвдөх магадлалтай байгаа бол энэ тоо 50 мянга л болж буурна гэсэн үг. Хөл хориог чухал цаг үед нь тогтооно гэдэг энэ.   

-Тэгэхээр Засгийн газар хөл хориог буруу цагтаа тогтоогоод  байна гэсэн үг үү?

-Шууд бас тэгэж хэлж болохгүй. Засгийн газар өнөөдөр эрүүл мэнд, эдийн засаг хоёроо хамтад нь авч явахын тулд ийм шийдвэрүүд гаргаж ирсэн. Миний харж буйгаар, Цагаан сарын үед л алдаа гаргах шиг боллоо. Битүүний өмнөх өдөр бус бидний хэлж байснаар хугацааг нь тогтоосон бол өнөөдөр халдварын тоо ингэтлээ өсөж, ногоон бүс байсан аймгууд халдвартай бүс болохгүй байх байв. Тухайн үед нууц үеийн халдварууд маш олон байсан. Коронавирусний онцлог нь нэг үеээ өнгөрөөгөөд хоёрдахь үеэсээ халдварлаж байх шиг байгаа юм. Бидний тооцооллоор “Нэг хаалга -нэг шинжилгээ”-ний явцад 200 гаруй хүний халдварыг илрүүлж чадаагүй. Тэр хүмүүс л өнөөдөр энэ халдварын шалтгаан болж байгаа юм. Та бүхэн харж байгаа байх гуравдугаар сарын 17-ны орчмоос халдварын тоо гэнэт өсөж эхэлсэн. Энэ нь үүнийг баталж байна. Ер нь бидний гаргаж буйгаар тооцоолол таарч, тодорхой хэмжээнд нийцэж ирсэн. Улсын Онцгой комисс ч энэ тооцооллыг сонсож, арга хэмжээ авдаг байсан.

-Та бүхэн одоо ч УОК-той хамтран ажиллаж, тооцоо судалгаа гаргаж өгч байгаа биз дээ. Нөхцөл байдал цаашид хэрхэн үргэлжлэх бол?

-Бид долоо хоногт 1-2 удаа тооцооллоо гаргаж өгч байгаа. Вакцинжуулалтыг ямар хугацаанд хийвэл ямар үр дүнтэй байх, хөл хорио тогтоовол өвчлөл хэрхэн буурах, тогтоохгүй бол хэдээр өсөх гэх мэт тооцооллыг гаргаж өгдөг. Мөн эдийн засгийн эрдэмтэд нь эдийн засгаа гэх мэтээр чиглэл чиглэлээрээ тооцоо судалгаагаа гаргаад өгч байгаа байх. Миний бодлоор, эрдэмтдийн зөвлөл арай учир дутагдалтай ажиллаж байна. Эрдэмтдийн зөвлөл санаа бодол, хүч хөдөлмөрөө нэгтгэж, нэгдсэн нэг санааг гаргаж өгөхгүйгээр тал талд өөр өөрсдийнхөө санааг хэлээд самууруулаад байгаа явдал байгаа.

 -Эрдэмтдийн зөвлөл яагаад нэгдэн нийлдэггүй гэж. Та бүхэн хуралддаг биз дээ?

-Хуралддаг. Тэгээд санал гаргадаг. Уг нь шинжлэх ухааны юмыг саналаар шийддэггүй. Бүх зүйл тооцоо судалгаатай бодит байдалтай хэлэлцэж шийддэг болохоос санал хурааж шийдэх ёсгүй. Зөв бурууг нь тоо баримтаар нягталж явдаг. Нөгөө талаас коронавирусийг дарахад улс төрийн шийдэл, зориг хэрэгтэй. Эрүүл мэндээ юу, эдийн засгаа голчлох уу гэдэг сонголттой тулгарч байна. Сайд асан Я.Содбаатар эрүүл мэнд чухал гэж байсан бол одоо эдийн засаг чухал гэж байна. 

-Таны тооцооллоор монголчууд хэзээ коронавирусийг бүрэн дарж чадах бол?

-Дэлхий нийтээрээ нэг, хоёр жилдээ бол энэ өвчнийг бүрэн дарж чадахгүй байх. Гэхдээ вакцины нөлөөгөөр хүндэрч, нас барах магадлал л багасна. Вакцины нөлөөгөөр наадмын дараагаас халдварын тоо буурна. Есдүгээр сард өнгөрсөн хоёрдугаар сард гарч байсан өвчлөлийн хэмжээтэй ижил болох байх. Тодруулбал, өдөр 20, 30 тохиолдол бүртгэгдэх магадлалтай. Ямартай ч, 100 дотор л байна байх.

-Ярилцсанд баярлалаа. 

Б.Баатар