Монгол Улс иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын үйл ажиллагааг сэргээх дараагийн алхамдаа бэлэн байгаагүйгээс өнөөдөр олон мянган хүн ажлаа байраа алдаж, олон аж ахуйн нэгж дампуураад байна. Тиймээс эн тэргүүнд хатуу хөл хориотойгоор үүссэн нөхцөл байдалтай холбоотойгоор үүссэн өр төлбөр, алданги, торгуулиас нэг удаадаа чөлөөлөх санаачилгыг МҮХАҮТ-аас гаргаад байгаа юм.  Тухайлбал, байгууллагыг нийгмийн даатгалын өр төлбөрөөс нэг удаа чөлөөлөх, өршөөх шаардлагатай байгааг тус танхимын ерөнхийлөгч О.Амартүвшин онцоллоо. Тодруулбал, 2020 онд ДНБ 5,3 хувиар буурч, уул уурхайн салбар нийт экспортын 93 хувийг бүрдүүлсэн гэсэн судалгаа гарчээ. Энэ нь  тайлан гаргагч аж ахуйн нэгжийн худалдаа үйлчилгээ үлэмж хэмжээгээр буурч, нийгмийн даатгалын шимтгэлийн өр төлбөр, торгуулийн алданги хүлээх шалтгаан болсон байна.  Улмаар тайлан гаргагч 132 мянган аж ахуйн нэгж тайлангаа ирүүлснээс 98 хувь нь  ямар ч үйл ажиллагаа явуулаагүй буюу Х тайлан гаргажээ. Цаашид энэ хэвээр уул уурхайг түшиглэсэн хэвээр байх юм бол эдийн засаг эргээд сэргэхгүй гэдгийг эдийн засагчид давхар хэлж байгаа.

Энэ талаар МҮХАҮТ-ын ерөнхийлөгч О.Амартүвшин: 500 мянган хүн ямар нэгэн байдлаар цалин орлогогүй болох нь гэсэн таамаг дэвшүүлж, яаралтай арга хэмжээ авахыг төр, засгаас хүсч байсан. Энэ тоо өнөөдөр батлагдаад байна. Манай хууль эрх зүйн орчны нөлөө юу вэ гэхээр,  жижиг, дунд компаниуд ажилчдаа шууд халчихдаггүй. Зүгээр ажилгүй, цалингүй байлгачихдаг. Үйл  ажиллагаа нь сэргэх үед дуудчихдаг, үгүй бол тэр хүн ажлаас халагдсанаа ч мэдэхгүй сул зогсолтод орчихдог. Тэгэхээр дээрх тооцоолол, таамаг ямар чухал байсан бэ гэхээр эдгээр ажлын байрыг хамгаалахын тулд төр, засаг бодит арга хэмжээ авах шаардлагатай байсан. Мөн  зөв менежмент хийгээч гэдгийг тухайн үедээ олон удаа сануулж байсан. Эдийн засгийн чөлөөлтийн арга хэмжээг нэг удаадаа авч, аж ахуйн нэгжээ дэмжихгүй бол орлогогүй болох иргэдийн тоо дагаад буурах судалгааны дүн гарсан гэлээ. Тодруулбал,  2019 онд ажилгүйдлийн даатгалын сангийн зарлага 45 тэрбум төгрөг байсан бол 2020 оны дүнгээр 94.4 тэрбум болж, хоёр дахин нэмэгджээ.

Хамгийн гол нь иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд өр төлбөрт орохоос гадна Монголбанкны хар жагсаалтад хүртэл орж байгаа нь ихээхэн эрсдэлийг дагуулж байгаа юм. Монголбанкны хар жагсаалтын мэдээллийн санд ойролцоогоор, 300 мянган иргэн, 8000 аж ахуйн нэгж байна гэсэн тооцоо бий. Тэгэхээр 8000 аж ахуйн нэгжийн ойролцоогоор 240 мянган ажилтан ажлын байраа алдсан гэсэн үг болж байна.  Мөн дампуурсан 27 мянган компани байгаа аж. Ингээд тооцохоор ойролцоогоор 600 мянган хүний амьдралд нөлөөлөхүйц хэмжээний хар жагсаалт Монголбанкинд үүсээд байгаа аж. Хамгийн гол нь тэд нийгмийн хамгийн идэвхтэй, бизнесийн харилцаанд орж байдаг бүлэг. Тиймээс тэднийг нэг удаадаа уучилж, нэг гараанаас эхэлбэл яасан юм гэх санаачилгыг МҮХАҮТ-аас гаргаж, төр, засагт хандаад байгаа юм.

Хамгийн сүүлийн судалгаагаар гэхэд л, бизнес итгэлцлийн индекс өнгөрсөн онд анх удаа -0,28 хувьтай гарсан байна.

У.Тэргэл