“Бүрэн Монгол” сангийн ТУЗ-ын гишүүн С.Баясгалантай ярилцлаа.

-“Бүрэн Монгол” сангийнхаа талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгнө үү?

-“Бүрэн Монгол” сан энэ оны зургадугаар сард байгуулагдахдаа нийгмийн хариуцлагын хүрээнд Увс, Хэнтий аймагт цар тахлын хүнд цаг үед үед нэн шаардлагатай 25 сая төгрөгийн ариутгал, халдваргүйжуулалтын тоног төхөөрөмж, эд материал хандивласан.

-Танай сангийн үндсэн зорилго юу вэ?

-Гурван үндсэн зорилготой. Хүмүүсийн дунд нутаг ус, ажил мэргэжил, насны ялгаагаар талцах байдал гарах болжээ. Хэн нэгний үзэл бодлыг хүндэтгэхээ больсон байна. Энэ талцал, хуваагдлыг бууруулах тал дээр эерэг нөлөө үзүүлэхээр ажиллана.

-Сэтгэл эмзэглүүлсэн ямар асуудал нийгэмд байна?

-Энэ жил Ардын хувьсгалын түүхт 100 жилийн ойн баяр наадам болох байсан боловч “No naadam” өрнөсөн. Үүний эсрэг “Yes naadam” хөдөлгөөн ч гарсан. Харамсалтай нь энэ асуудал манай улсад өмнө нь байгаагүйгээр талцах үзэгдэл гарсан. Залуучууд маань өв соёлоо ойлгохгүй, хүндэтгэхгүй, буруугаар ойлгов уу гэж харагдаж байна. Орчин үеийн залуус өв соёлоо зөвөөр ойлгож, хүндэтгэлтэй хандахад хэрхэн зөв шийдвэрлэбэл зохих вэ гэдэг дээр анхаарах хэрэгтэй байна. Хоёрдугаарт, үндэсний өв соёл, уламжлалын дархлааг  бэхжүүлэх тал дээр анхаарна. Тухайлбал, үндэсний бөх, монгол наадмын уламжлал монголчуудад хэрхэн чухал үүрэгтэй болохыг хойч үедээ өвлүүлж, зөв ойлголт төрүүлэх нь юу юунаас чухал байна. Энэ жил монгол наадам түүхэндээ анх удаа өнжлөө. Цар тахлын үед наадам өнжиснөөр хэмнэлт гаргалаа гэж үзэх хүмүүс байна. Гэтэл үндэсний их баяр гэдэг арга хэмжээг өнжөөснөөр соёлын дархлааг бууруулсан таагүй зүйл юм. Бид Үндэсний баяр наадмаа хойч үедээ өвлүүлэх тал дээр анхаарна.

-Тухайлбал?

-Ирэх сард МҮБХ болон уламжлалт спортын холбоо, энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг төр захиргааны байгууллагуудтай хамтарч, Монголын үндэсний бөх өнгөрсөн, ба өнөө, ирээдүй нэртэй эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулна. Эндээс бөх гэдэг зүйл хэзээ анх үүссэн соёл юм. Монголын эзэнт гүрний түүхэнд үндэсний бөхийн үүрэг оролцоо ямар чухал байсныг сурталчлан таниулахад чиглэнэ. Эхлээд монгол бөхийн өнгөрсөн үе дээр тулгуурлаж асуудал дэвшүүлэх бол одоо үе дээр үндэсний бөхийн менежментийн багийн сул болон давуу тал дээр ярилцлана. Харин ирээдүй цаг дээр монгол бөхийг хойч үедээ  өвлүүлэхэд бидэнд ямар боломж байна, хэрхэн эдийн засагжуулах, менежментийг нь яаж засч залруулах вэ гэдэг дээр анхаарна. Монголын үндэсний бөхийн хувь заяаны талаар зөвхөн бөхчүүд хуралддаг байсан бол энэ удаагийн эрдэм шинжилгээний хуралд түүхчид, эдийн засагчид, олон улс судлаачдын хэмжээнд зохион байгуулна.

-Танай сангийн удахгүй хийж хэрэгжүүлэх ажлын талаар танилцуулна уу?

-Нийгэмд залуучуудад тулгамдаж байгаа асуудлыг шийдвэрлэхдээ амьдрах чин эрмэлзэлтэй, хөдөлмөрч залуус руу чиглэнэ. Ингэхдээ 21 аймагт, 21 монгол гэр гэдэг төслийг хэрэгжүүлж байна. Олонд түмэндээ хүлээн зөвшөөрөгдсөн, зөв үлгэр дууриалалтай залуус олон байна. Цаашид амьдрах чадавхийг нэмэгдүүлэх үүднээс тэдэнд сургалт зохион байгуулна. Мэдлэг олгох юм. Гэхдээ дан ганц мэдлэг олгоод асуудал шийдэгдэхгүй. Тэдэнд хөнгөлттэй зээл олгохоор шийдсэн. Амьдрах чин хүсэл эрмэлзэлтэй залууст дэмжлэг үзүүлэхийн ач холбогдол нь бусдад зөв үлгэр дууриалал олгоно гэж харж байна. Хамгийн гол нь эерэг хандлага энэ нийгэмд юу юунаас чухал юм.

-“Бүрэн монгол” сан хэдэн хүнтэй үйл ажиллагаагаа явуулж байна вэ?

-Нийгмийн салбар бүрт манлайлж яваа 14 залуу санаа сэтгэл нийлэн ажиллаж байна. Бид цаашид аймаг бүрт дэд салбараа байгуулна. Увс аймагт анхны салбар маань байгуулагдлаа. Бидний эхлүүлсэн төсөл дан ганц монголд үйл ажиллагаа явуулснаар хэмжигдэхгүй. Цар хүрээгээ тэлж, Монгол туургатны хэмжээнд монгол өв соёлын дархлааг хэрхэн сурталчилах, тэднийг өв соёлд нь хэрхэн татан оруулах тал дээр анхаарна.

-Танай сан үүсэн байгуулагдснаас хойш ямар ажил өрнүүлэв?

-3-4 аймагт үйл ажиллагаа явуулсан. Увс, Хэнтий аймагт цар тахлын үед шаардлагатай эмнэлэгийн тоног төхөөрөмж гардуулсан. Дараа нь Ховд аймагт ажилласан. Ховдод 50 мянга орчим тонн тарвас хураан авдаг гэсэн судалгаа бий. Гэхдээ тариаланчид бүтээгдэхүүнээ боловсруулах тал дээр учир дутагдалтай байна. Ховдын тарвасыг илүү боловсруулж, эцсийн бүтээгдэхүүн болгох ёстой. “Бүрэн монгол” сангаас улсын хэмжээнд ажилладаг 10-аад шилдэг хоол, хүнсний технологчдыг тэнд ажиллуулсан. Тухайлбал, коктейлыг тарвасаар хэрхэн хийх, тарвастай хоол яаж хийж болох талаар хоёр хоног ажилласан, судалсан. “Ховдын тарвас” нэртэй хоол, ундааны баяр зохион байгуулсан. Ингэхдээ 26 нэр төрлийн жор бий болгожээ. Ингэснээр Ховдын тарвастай мөстэй кофе цэсийг дэлхийд анх удаа гаргалаа. Нэг тарваснаас таван коктейл гаргах боломжтой. Мөн десерт хийж болж байна. Ингэснээр ажлын байр нэмэгдэх сайн талтай. Дээр нь өөрийн үйлдвэрлэж буй бүтээгдэхүүнийг олон хүнд хүртээх боломж юм. Удахгүй Увс аймагт чацарганы баяр зохион байгуулна. Чацарганаар маш олон бүтээгдэхүүн гаргах гарц юу байгааг хоол, хүнсний технологч нартай хамтарч ажиллана.

-Ярилцсанд баярлалаа. Та бүхний ажилд өндөр амжилт хүсье.

Б.Жаргал