Үндэсний урлагийн их театрын гоцлол дуучин, соёлын тэргүүний ажилтан, дуучин Баасанхүүгийн Батмэндтэй ярилцлаа.
-Монгол бөхийн өргөөнд таны шавь нар барилдаан эхлэхээс дуусах хүртэл дуулж, хурсан олныг баясгалаа. Ингэж олон цагаар дуулах санаа хэрхэн төрсөн бэ?
-Монгол бахархлын өдөр буюу Эзэн Чингис хааны мэндэлсэн өдөр бол утга төгөлдөр өдөр. Энэ баярт өдрийг тохиолдуулан монгол өв соёлыг түгээн дэлгэрүүлж, дээдлэн өнгөрүүлэхийг хичээж байна. Уртын дууны холбоо, Монголын үндэсний бөхийн холбоо хамтран бөхийн барилдааны үеэр үзэгчдийн суудлаас тасралтгүй дуулах үйл ажиллагааг өмнө нь 5-6 удаа туршиж үзлээ. Өнөөдөр (11.5-нд)-ийн арга хэмжээнд вакцины 2-3 тунд хамрагдсан 40 орчим хүн дуулсан. Иргэдээс энэ арга хэмжээг үргэлжлүүлэх хүсэлт ирсэн. Бид 12:30 цагт эхэлсэн барилдааныг дуусах хүртэл нийт 5:30 цаг дуулсан байна.
-Бөх үзсэн хүний хувьд их сонирхолтой байлаа. Тав гаруй цагийн хугацаанд хэдэн дуу дуулсан бэ?
-40 орчим хүн давхардсан тоогоор 120 гаруй дуу дуулсан. Тэд уртын дуу, өв соёлоо гэх чин сэтгэлийн үүднээс энэ үйл ажиллагаанд оролцлоо, тэд өөр салбарын хүмүүс ээ.
-Тэднийг мэргэжлийн уран бүтээлчид юм байх гэж бодлоо?
-Үндэсний бөхийн засуул, гавьяат жүжигчин Б.Батболд ахтайгаа хамтран арваад жилийн өмнөөс уртын дууны сургалтын төв байгуулж, уртын дуунд элэгтэй болон дуулах сонирхолтой хүмүүст тахимаар хичээл заасан. Хүмүүс маш идэвхитэй хамрагддаг. Манай суралцагчдын зарим нь 40 орчим дууг дуулж сурахаас гадна Боржигон, Баяд, Урианхай аялгуугаар дуулж байна. Тэдний дунд банкны нягтлан бодогч, сувилагч, зах дээр хувиараа бизнес хийдэг хүмүүс бий.
-Мэргэжлийн дуучид биш гэхэд үнэхээр мундаг байлаа?
-Ур чадвар нь жил ирэх тусам өсч байгаа. Зарим нь 7-8 жил орчим хичээл заалгасан байна. Цар тахлаас улбаалж сургалт маань сүүлийн хоёр жил тасарсан талтай. -Бөхийн барилдааны үеэр үзэгчдийн суудлааас дуулах нь хөгжмөөр эгшиглүүлэхээс илүү сэтгэгдэл төрүүлж байна? -Хүмүүс ам сайтай байна. Уртын дууны холбооноос бид бүхэн Баяр наадмын комисст хандаж, “Наадмаар Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд уртын дууг хөгжөөр эгшиглүүлэх биш өөрсдөө дуулж байя” гэдэг хүсэлт хүргүүлсэн. Энэ мэтчлэн үзэгчдэд өв соёлоо илүү ойроос хүргэхээр хүмүүс сонирхох юм, тэдэнд илүү сэтгэгдэл төрөх юм.
-Үзэгчдийн суудлаас анх удаа бөх үзэнгээ дуулах ямар байна вэ?
-Сонирхолтой байлаа. Алив юмны хослол таарах сайхан.
-Мэргэжлийн уран бүтээлчид биш болохоор олон цагаар дуулсан шавь нарын тань хоолой цуцсан байна уу?
-Давгүй ээ. Нэг хүн 2-3 дуу дуулсан. Зарим нь микрафон олдсон дээр нь гээд бөөнд нь дуулах жишээтэй.
-Уртын дуу нь хурдан морины уралдаан, бөхийн барилдаантай уялдсан түүхээс хуваалцахгүй юу?
-Уртын дуугүйгээр морины уралдаан, бөхийн барилдааныг төсөөлөх аргагүй. Энэ уламжлал өнө эртний улбаатай. Их насны морь гарахад түмэн эх дууг дуулна, бөхийн барилдааны даваа бүрт ямар дуу дуулах нь хүртэл нарийн дэг жаягтай юм. Ерөнхий сайд А.Амар агсан 1936 онд Ардын хувьсгалын 15 жилийн ойн Баяр наадмаар монгол орны өнцөг булан бүрээс ардын авьяастан, өв тээгч, гарамгай дуучдыг урьж дуулсан гэдэг.
Б.Жаргал
