Уртын дуучин, Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан Г.Эрдэнэчимэгтэй ярилцлаа.

-“Нэг голын ус” цомгоо үзэгч, сонсогчдодоо хүргэж байгаа танд баяр хүргэе. Шинэ цомгоо танилцуулахгүй юу?

-Баярлалаа. Энэ ярилцлага хүрэх өдрийн мэндийг танай уншигчдад хүргэе. Би 2007 онд оюутан байхдаа уртын дуу, ардын дууны “Тунгалаг тамир” нэртэй цомог гаргаж байлаа. Түүнээс хойш 14 жилийн дараа “Нэг голын ус” нэртэй уран бүтээлийн бие даасан цомгоо өлгийдөн авч байна. Цомгийн анхны дуу “Зээргэнэтийн шил”-ийг 2013 онд, дараа нь “Зургаан ханатай гэр минь” дуугаа 2016 онд дуулсан. Хоорондоо нэлээд зайтай байгаа биз. Харин сүүлийн жилүүдэд эрчимтэйгээр хэдэн дуу гаргалаа.

-Цомогт багтаасан дуунуудаа хэрхэн сонгов. Голчилж барьсан чиг шугам бий юү?

-Олонх нь “Хамаг Монгол” төслийн хүрээнд дуулж байсан бүтээлүүд. Бүгд гоё аялгуутай, сэтгэлийн нандин утсыг хөндсөн дуунууд. Мөн олон түмэнд мартагдах шахсан хэрнээ сэтгэлд нь хоногшсон сайхан дууг ч сэргээсэн. Бүтээлүүдээ хооронд нь нэлээд зайтай төрүүлсэн болохоор дүрс бичлэгээ аль болох чамбай хийхийг зорьсон. Цомогт орсон дууны найруулгын ихэнхийг Төрбат ахын студийнхэн хийсэн. Мөн Ариука, “Анир”-ын Хуягаа ах, “B продакшн”-ны Тэмүүжин гээд өнөө цагийн сор болсон уран бүтээлчидтэй хамтарсан. Х.Соёмбын шүлэг “Нэг голын ус” дуугаа Онон, Томоо ахтай хамтарч хийсэн. 

-Цар тахлаас болж уран бүтээлчид тайзан дээр гаралгүй удсан. Тайзаа хэр үгүйлэв?

-Би сүүлийн 10 жилд тайзан дээр цөөн хэдэн удаа л гарсан. Бие даасан тоглолт хийгээгүй болохоор ханийнхаа болон бусад уран бүтээлч, дуучид хамарсан тоглолтод л хааяа дуулж байсан. Ер нь жилдээ 2-3-ыг дуулах маягтай явж ирлээ.

-Цомгийн баяр хийнэ биз дээ?

-Хийнэ ээ. “Хүн” гэр театрт бие даасан тоглолт хийхээр бэлтгэл ажлаа хангаж байна. Энэ нь Монголын хамгийн том гэр театр гэж бодож байна. Театр 300 суудалтай ч цар тахлын үеийн дүрэм журам ёсоор хагас дүүргэлттэй байлгах шаардлагын хүрээнд 150 хүн хүлээж авна.

-Тэгэхээр таны анхны бие даасан тоглолтыг арай л цөөн хүн үзэх болох нь дээ?

-Тавьж буй шаардлага ийм юм даа. Уран бүтээлчид онгод нь оргилдоо байгаа үед  тоглолт зохион байгуулж, үзэгч түмэндээ уран бүтээлээ хуваалцах ёстой юм болов уу гэж бодоод, тоглолтоо хийх гэж байгаа минь энэ. Цомгийн баяр, бие даасан тоглолтоо гэр театрт хийнэ ч гэж бодож явсан юм. Хэрэгжүүлэх гэж байна.

-Тоглолт хэзээ болох билээ?

-Улс тунхагласны баярын өдөр 18:00 цагт эхэлнэ.

-150-ханд хүргэнэ гэхээр чамлалттай биш үү. Үзэгчид хүсвэл дахин тоглох уу?

-Ямартай ч цомгийн баяраа хийчихэе. Эндээс урам зориг, мэдрэмж авах нь чухал байна. Олон хүнд толилуулах тоглолт хийх тухай бодож байгаа. Тухайн үедээ энэ талаар мэдээ дуулгана аа. Одоо хийх тоглолт зөвхөн шинэ дуунуудаас бүрдэх юм биш л дээ. Хүмүүсийн чихэнд хоногшсон “Мөнх тэнгэрийн хурай” гэхчилэн цөөн тооны дууг хуучных нь найруулгаар дуулна.

-“Хүрээ хүүхнүүд”-ийг тань өмнө нь олон уран бүтээлч дуулсан. Та өөр хэв маягт оруулсан гэсэн. Ямар болгосон бэ?

-Энэ дууны хөгжмийг ихэд нарийн мэдрэмжтэйгээрээ сүүлийн үед нэрд гараад буй Ариука найруулсан. Уртын дууны техникийг илүү тод оруулж өгсөн гэдгээр онцлогтой юм болов уу.

-Цомгийнхоо бүтээлүүдээс өөр ямар дууг онцлох вэ?

-Өвөр Монголын алдарт дуучин Тэнгэр гуайгаас зөвшөөрөл авч “Хөх Монгол нутаг” дууг нь дуулсан. Үүнийг үзэгч, сонсогчид мэдэхгүй байх. Цомгийн баяр, бие даасан тоглолтоороо анхан хүргэх гэж байна. Мөн миний ханийн зохиосон “Сэвтүүлж болохгүй хангай”, “Домог” хамтлагтай хамтарсан “Орд гэрийн магтаал” бас энэ цомогт орсон. Баярынхаа үеэр дуулна.

-Цомгийн баяраараа гэнэтийн бэлэг барих уу?

-Бүжинлхам бурханы тухай дуу гаргахаар ид ажиллаж байна. Энэ дууны клипийг сонирхуулах бодолтой байна. Сүүлийн үед томчуудын хүүхдэд хандаж байгаа хандлага нэг л биш болж байна. Хайр, энэрлээр дутааж байх шиг санагддаг боллоо. Сэтгэл шимшрүүлэм зураг, мэдээлэл байх юм. Зарим эцэг, эх бяцхан үрсдээ анхаарал маш бага хандуулдаг юм шиг. Гурван жилийн өмнө ингэж бодоод, улмаар хүүхдийг хайрладаг бурхан байдаг юм болов уу гээд эрэл хайгуул хийж байх үед нэгэн гэгээнтэн “Чи л энэ дууг амилуулж чадна” гээд надад дууны үг өгсөн юм. Дуунд Мөнхболд гээд залуу ая хийсэн. Сайхан уран бүтээл болсон. Пүрэвбат лам энэ уран бүтээлийн ажлыг нааштай хүлээж авснаар “Аглаг бүтээлийн хийд”-д хоёр хоногийн турш дүрс бичлэг хийж ирсэн. Мөн Гандантэгчилэн хийдийн “Батцагаан” дуганд хүүхдүүдийн дүрсийг авлаа. Төв гандангийн хамт олон дэмжиж ажилласан. Хүүхдийг хайраар дүүрэн өсгөөсэй гэж боддог. Би нэгэнт хүүхэд бүрийг хайрлаж чадахгүйгээс хойш сайхан ерөөл хүсэж, дуу дуулъя гэж шийдсэн болохоор Бүжинлхам бурханыг магтсан дуу бүтээж байгаа юм.

-Уртын дуу цаг үеэ дагаад өөрчлөгдөх нь зөв үү. Энэ талаар ямар бодолтой байдаг вэ?

-Уртын дуу орчин үе тал руугаа хэвийх тусмаа өнгө аяс нь хүмүүст илүү наалддаг. Уртын дууны уламжлал байх ёстой. Мөн чанарыг нь гээхгүй авч үлдэх нь чухал юм. Гэхдээ энэ сайхан өв соёлыг залуустаа өвлүүлэх тал дээр сонирхлыг нь хэрхэн татаж болох талаар уран бүтээлчид ухаанаа уралдуулах нь буруу биш. Залуу үедээ өв соёлоо өвлүүлж чадахгүй байсаар байгаад устгаж үгүй болгох вий гэдэг дээр санаа зовниж явдаг.

-Дахиад цомгийн тухай асууя. Яагаад заавал “Нэг голын ус” гэж нэрлэсэн юм бэ?

-Цомогт нэр их чухал. “Нэг голын ус хаа хүрэхийг мэдэхгүй. Мянган уулсыг тойроод рашаан болохыг таашгүй” гээд, энэ дууны утга нь их сайхан. “Нэг эхийн үрс ямархан явахыг мэдэхгүй, мянган уулсыг тойроод хаахна суухыг таашгүй” гэдэг үг нэгийг бодуулахаар. Бид нэг гэрт олон жил өсөхдөө хэзээ ч салахгүй мэт байдаг ч бие хүн болоод хаа сайгүй амьдардаг. Даяаршсан энэ эрин зуунд гадаад, дотоодгүй оршин сууж байна. Улаанбаатартаа байгаа хэрнээ нэгэнтэйгээ уулзахгүй яваа олон хүн байна. Дахилт нь “Ах дүү та нараа санахаар аяганд нулимс дүүрээд ирлээ, алсын газраас зориод очихдоо амар сайхандаа жаргана даа” гээд мөн л ерөөл өргөсөн дуу. Надад их онцгой сэтгэгдэл төрүүлсэн. Дууны үгийг Соёмбоо зохиосон. Миний дуу авиа бол нэг ундаргатай. Гадныхан хүртэл шимтэн сонирхох нь бий. Надаас ундарсан бүтээл хэнд хүрч, хаа очих нь таашгүй болохоор голын ус шиг санагддаг. Рашаан мэт сайхан уран бүтээл гаргахсан гэдэг чин эрмэлзэл надад байдаг юм. Гүн утга агуулгатай бүтээл өгсөн дөө, надад. Аливаа зүйл далд утгатай байх тусмаа үнэ цэнтэй байдаг шүү дээ. Ухаан задалсан уран бүтээл хамгийн сайхан.

-Тоглолтын талаар нэг зүйлийг лавшруулж асуумаар байна. Үзэгчид “Шуранхай”-н Эрдэнэчимэгийг харахыг хүсэж магадгүй юм.

-Өнгөрсөн хугацаанд дуулснаа л хүргэнэ. Таны сонирхож магадгүй, тэр Эрдэнэчимэгийг энэ тоглолтод бэлдээгүй ээ. Ер нь эргээд харахаар тийм эрч хүчийг яаж гаргаж байсан юм бол гэж гайхдаг юм. 

Б.Жаргал