Орон нутгийн сонгуулиар Сүхбаатар аймагт АН ялалт байгуулж, аймгийн Засаг даргаар М.Идэрбат томилогдон ажиллаж буй. Энэ нэг жилийн хугацаанд Сүхбаатар аймагт ямар хөрөнгө оруулалтууд хийгдэж байгаа талаар Засаг дарга М.Идэрбатаас тодрууллаа.
-Орон нутгийн сонгуулиас хойш яг нэг жил өнгөрч байна. Энэ хугацаанд аймагтаа хийгдсэн бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтуудаас танилцуулна уу?
-Засаг даргаар томилогдон ажиллаад яг нэг жил өнгөрч байна. Энэ нэг жилийн хугацаанд дэлхий нийтээр амар байсангүй. Цар тахал санасан зоргоор ажил явуулах боломжийг хязгаарлаж байлаа. Гэсэн ч манай аймгийн хувьд чамлахааргүй олон хөрөнгө оруулалтыг аймаг руугаа татаж, хийж гүйцэтгэж чадлаа. Сүхбаатар аймгаас сонгогдсон УИХ-ын гишүүдээсээ эхлээд аймаг, сум, багийн төвшинд улстөржилгүйгээр хамтарч ажиллаж чадаж байсан учраас олон ажлуудыг энэ хугацаанд хийж амжуулж чадлаа.
-2021 оны хөрөнгө оруулалт Сүхбаатар аймгийн хэмжээнд хэдэн төгрөг байв. Гүйцэтгэл хэдэн хувьтай байгаа вэ?
-Нийтдээ улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 44.4 тэрбум төгрөгийн 19 ажлыг хийлээ. Орон нутгийн хөрөнгө оруулалтаар 20 тэрбум төгрөгөөр 75 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг хийсэн. Эдгээр хөрөнгө оруулалтын гүйцэтгэл дунджаар 80 гаруй хувьтай байна. Цар тахлын үед гэхэд бүх л боломжоо дайчлан сайн ажиллалаа гэж харж байгаа. Өнгөрсөн баасан гарагт улсын болон орон нутгийн хөрөнгө оруулалтаар барьж байгуулсан хэд хэдэн хөрөнгө оруулалтаа нээж, ашиглалтад орууллаа. Үүний нэг нь автозамын салбарын бүтээн байгуулалт. Сүхбаатар аймгийн Баруун-Урт хотын хувьд өнгөрсөн жилийн өдийд гэхэд 40 гаруй километр засмал замтай байсан. Энэ замыг нэг жилийн дотор 18.8 километрээр уртасгалаа. Шинээр тавьсан болон хуучин байсан замуудаа улсын төсөв болон орон нутгийн төсвөөр шинээр тавих, засаж сайжруулах зэргээр нэмснээр нэг жилд 18.8 километр замаар нэмэгдүүлж чадлаа. Автозам гэдгийг зөвхөн автомашин явахад зориулагддаг гэж бид харахгүй байгаа. Төлөвлөж чадвал автозам хот төлөвлөлтийн хамгийн чухал үндэс суурь нь болдог. Энэ жил барьсан хориод километр автозамын 3.3 нь Баруун-Уртын таван тойрог замын нэг болох тавдугаар тойргийн зам. Баруун-Урт таван тойрог замтай болж байгаа учраас Баруун-Урт хотын төлөвлөлтийнхөө гол суурийг үндсэндээ дуусгаж байна гэсэн үг. Энэ таван тойрог замыг хооронд нь жижиг жижиг хөндлөн замуудаар холбоно. Таван тойрог, түүнийг дагасан хөндлөн огтлолын замуудыг дуусгаснаар дэд төлөвлөлтүүдийг бий болгож байна. Аливаа хот, суурин газрын төлөвлөлтийг хийхдээ замаа төлөвлөөгүйгээс эргээд хүн амьдрахад ээлгүй орчныг бүрдүүлдэг гэдгийг бид Улаанбаатар хотын Яармагаас харж байна. Суурь төлөвлөлтөө хийгээгүй зүгээр л энд тэнд баахан өндөр байшин барьчихсан, тэр сайхан байшингууд руугаа очихын тулд өдөр бүр хоёроос гурван цаг зам дээр өнгөрүүлж байна. Үүнийг давтахгүйн тулд Сүхбаатар аймаг замын төлөвлөлт дээрээ маш сайн анхаарч байгаа. Баруун-Урт хот ирээдүйдээ Монгол Улсын далайд гарах хамгийн дөт транзит тээврийн зангилаа хот болно гэж төлөвлөдөг. Тиймээс ирээдүйн төлөвлөлтөө одооноос хийхгүй бол болохгүй. Нэгэнт замбараагүй бариад байгуулаад эхэлбэл засах боломж байдаггүй учраас төлөвлөлт бидний хувьд хамгийн чухал. Зарим хүний яриад байгаа шиг энэ тойрог замууд зөвхөн зам биш юм, энэ бол ирээдүйн Баруун-Уртын эхлэл. Тэрэнд зориулсан төлөвлөлт.
-Цар тахлын үеийн жил учраас эрүүл мэндийн салбарт хийгдэж байгаа хөрөнгө оруулалтууд нэлээд байсан байх. Эдгээрээс товчхон дурдаж болох уу?
-Энэ жил мэдээж эрүүл мэндийн салбартаа анхаарч ажиллалаа. Цар тахал маш хүнд байлаа. Эмч, эмнэлгийн ажилтнууд маань бүх л хүчээрээ цар тахлын эсрэг ажиллалаа. Үүний үр дүнгээр халдвар нэлээд буурч байна. Энэ эрчээрээ ажиллаад байвал оны төгсгөл гэхэд нэлээд хумиад авах болов уу гэж харж байгаа. Цар тахал дэгдэх үед манай аймаг шинжилгээгээ өөр тийшээ явуулдаг байсан. Харин одоо бол ПиСиАрын шинжилгээг аймагтаа хийдэг боллоо, Хүчилтөрөгчийн баллоноор эмнэлгүүд хангагдлаа. Тоног төхөөрөмжөөр манай аймгийн эрүүл мэндийн салбар ерөнхийдөө бүрэн хангагдлаа. Авсан энэ тоног төхөөрөмжөө амьдралд бүрэн ашиглах шаардлага гарч ирж байна. Эрүүл мэндийн салбарынхаа эмч ажилчдыг чадавхжуулах тал дээр илүү анхаарна. Манай аймгийн иргэдийн дундаж наслалт 73, үүнээс эрэгтэйчүүдийнх 68, эмэгтэйчүүдийнх 78 байна. Хоорондын дундаж наслалт 10 насны зөрүүтэй байна. Амьдралын төлөө зүтгэж зүтгэж насны эцэст эмэгтэйчүүд нь торойгоод л үлдэж байна. Өнөө маргаашдаа үр дүн нь гарахгүй ч гэсэн өнөөдрөөс эхлээд эрүүл мэндийн боловсролыг сайжруулах хүртээмжийг сайжруулах талд анхаарах хэрэгтэй болж байна. Эрэгтэйчүүдийн дундаж наслалтыг нэмэгдүүлэхийн төлөө, эмэгтэйчүүдийнхээ эрүүл мэндийг одоогийнхоос илүү сайжруулахын төлөө ажиллах хэрэгтэй болж байна.
-Боловсролын салбар бол тэргүүлэх салбаруудын нэг байдаг. Сүхбаатар аймаг энэ салбарт ямар бодлого барьж байгаа вэ?
-Боловсролын салбартаа ч гэсэн анхаарал хандуулж байж ирээдүйн хөгжлийнхөө үндсийг тавина. Өнөөдөр Сүхбаатар аймгийн сурагчдын Элсэлтийн ерөнхий шалгалтын дундаж оноо 520 байна. Үүнийг ойрын хугацаанд 600 руу аваачих зорилго тавьж байна. Боловсролын салбарын тэгш хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд боловсролын салбарыг цахимжуулах шаардлага бас тулгарч байна. Чадвартай багш аймгийн сумдынхаа хаана нь ч байгаа хүүхдэд цахимаар сургалт явуулчихдаг тэр нөхцөлийг бүрдүүлэхийн төлөө хичээх хэрэгтэй болжээ. Зарим нарийн мэргэжлийн багш нар сумдад дутагдалтай байгаа энэ үед цахим сургалт зайлшгүй шаардлагатай болж байна. Цаашид улсын хэмжээний сайн сургалттай сургууль, багш нартай хамтарч орон нутагтаа сургалт авах хэрэгцээ шаардлага бий болж байна. Ингэж чадвал хөдөө сум, хот гэж ялгарахгүйгээр нэг хавтгай дээр очих боломж бүрдэнэ. Үүнийг бүрдүүлэхийн төлөө хичээн ажиллана.
-Мал, малын гаралтай түүхий эдийг үнэ цэнтэй байлгахын тулд малчдаа яаж дэмжиж байгаа вэ?
-Манай аймгийн эдийн засгийн гол бааз суурь нь хөдөө аж ахуй. Энэ жил манай аймгийн иргэдийн хадгаламж 13 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Тэр 13 тэрбум төгрөг хаанаас нэмэгдэв гэхээр ерөөсөө л хөдөө аж ахуйн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа малчдын хадгаламж голчлон нэмэгдсэн байгаа. Энэ бол маш сайн үзүүлэлт. Үүнийгээ цаашид хадгалж байхын тулд мал аж ахуйгаас гардаг түүхий эдийн бүтээгдэхүүнээ гадаад болон дотоодын зах зээлд үнэ цэнтэй, саадгүй борлуулдаг байх ёстой. Үүний тулд мал эмнэлгийн ариутгалын пунктыг нээлээ. Сүхбаатар аймгаас гарч байгаа, орж байгаа мах, малын гаралтай түүхий эд бүгд бичиг баримттай, бүртгэлтэй, ариутгалтай байвал үнэ цэнээ алдахгүй. Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнээс орох орлого нэмэгдэнэ. Энэ пункт дээр цагдаа, мэргэжлийн хяналт, мал эмнэлгийнхэн цогцоор эрүүл ахуйн шаардлага хангасан нөхцөлд ажиллах боломж нөхцөл бүрдэж байна. Барилга байшин нь 100 хувь ашиглалтад орлоо. Одоо техник тоног төхөөрөмжөө суурилуулчихбал энэ пункт ажиллаад эхэлнэ. Техник тоног төхөөрөмжөө яаж шийдэх талаар тойргоосоо сонгогдсон УИХ-ын гишүүдтэйгээ ярьж зөвлөлдлөө.
-Төсвийн болон орон нутгийн хөрөнгө оруулалтаас өөр бүтээн байгуулалтууд танай аймагт хэр нааштай явагдаж байгаа вэ?
-Бид аймгийнхаа хөрөнгө оруулалтад ер нь зөвхөн улсын төсөв, орон нутгийн төсөв гэлтгүй хувийн хэвшлийн, гаднын төсөл хөтөлбөрүүдтэй хамтарч ажиллаж байгаа. Япон улсын Засгийн газрын “Өвсний үндэс” тусламжийн хүрээнд 800 гаруй сая төгрөгөөр дөрөвдүгээр цэцэрлэгийн өргөтгөлийг барьж байгуулан ашиглалтад орууллаа. Энэ цэцэрлэг нэлээд хуучирсан, тав тух муутай болчихсон байсан. Хөрөнгө оруулалт зайлшгүй хэрэгтэй байсан. Мөн Азийн хөгжлийн банкны төслийн хүрээнд “Ажил мэргэжлийн чиг баримжаа олгох мэдээллийн төв”-ийг байгуулсныг өнгөрсөн баасан гарагт ашиглалтад орууллаа. Орон нутгийн төсвийн хөрөнгөөр гэр хорооллын гэрэлтүүлгийг сайжрууллаа. 84 цамхагт гэрлийг суурилуулснаар Баруун-Урт хот 120 цамхагт гэрэлтүүлэгтэй болж байна. Гэх мэтээр энэ онд хийж гүйцэтгэсэн ажил бүрийг дурдаад байвал нэлээд урт жагсаалт болно.
Хувийн хэвшлийнхэн бас манай аймагт нэлээд хөрөнгө оруулалтаа хийж байна. Нутаг орноо гэсэн бизнесмэнүүд нутаг орондоо бүтээн байгуулалтыг барьж байгуулж байна. “Дарьганга” гээд сайхан зочид буудал манай аймагт баригдлаа. Түүний баруун талд 21 аймагт баригдах сүлжээ зочид буудлын салбар баригдаж байна. Мөн л хувийн хэвшлийнхэн хөрөнгө оруулж барьж байгаа буудал. Энэ буудал баригдсанаар “Наран” их дэлгүүрийн сүлжээ бас орж ирэх болж байгаа юм. Ирэх онд олон жил царцсан спорт цогцолборыг ашиглалтад оруулахаар төсөв мөнгө нь тавигдаад явж байна. Ирэх сарын 3-нд аймаг төсвөө батална. Энэ төсвөөр ирэх онд Сүхбаатар аймаг аль чиглэл рүү түлхүү анхаарах вэ, юунд нь хөрөнгө оруулалт илүү зайлшгүй хэрэгтэй байна вэ гэдгээ хэлэлцэнэ. Улсын төсвөөр ирэх онд 77.3 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт манай аймагт хийгдэхээр болсон байгаа.
С.Сүлд
