Жаврыг хэсэг мартах нь ээ. Цас ч манай орныг орхин удаан аялалдаа гарав бололтой. Иймд цасыг үдэн санагалзахын тулд эдгээр шүлгийг уншимз. 

Яруу найрагч Д.Нямсүрэн 

Буй биеэрээ би цас болно
Бүрхсэн их цас болно
Бүүр том хот тосгодыг ч
Бүгдийг хучсан цас болно

Гуу жалга дүүрэн цас болно
Гуниг зовлонг дарсан цас болно
Гуйлгачин ядууг умдаалсан цас болно
Гурвалсан морьд шиг галт тэрэгний
Дуун дохио дун бүрээ цас болно

Хамаг биеэрээ би цас болно
Хавирган сарны сэвэлзээнд
Хашаан доторх хэцэн дээр
Хяруулж сувдарсан цас болно

Хамгийн эхлээд би чинийхээ
Хатаахаар салхинд өлгөж тавьсан
Хавчаартай хөөрхөн нэг “алаг шувууг”
Хамгаас нуун далдлах цас болно

Хайрлаж дурлаж явсан
Он цаг минь цас болно
Хандмаагаас ирсэн захиа
Хөх-нуурын шүлгүүд минь ч цас болно

Энэ биеэрээ би цас болно
Их үс гэзэг шигээ цас болно
Эргэж төрөхдөө би цас болно
Эрээнцавынхаа л цас болно

Эцэст нь чамдаа гишгүүлж дагтаршсаар
Энгэрийн бэлд тавьсан
Эрдэнийн гурвалжин чулууны
Эрхин цагаан судалд шингэнэ

Тэргүүний минь үс тэр цагт үсэг болж
Тэнгэрийн орноо билиг болон одно
Цагийн жамаар гэзэг минь аясхан бударч
“Цагаан шүхэрт” ном болно…

Яруу найрагч Э.Бүжинлхам 

Цас орж байна ээж ээ,

Хоёулаа аавын тухай ярих уу?

Цантай цонхон цаана

Инээмсэглээд л зогсож байгаа юм шиг

Санагдаад байна,

Өөрийнх нь тухай дурсан ярихыг

Хүлээгээд л байгаа юм шиг

Өрөвгөр жаалхан болжморуудыг

Өвөртөө дулаацуулах

Өвгөн модны дүрээр

Ширтээд байгаа юм шиг

Санагдаад байна!

Ээж ээ, та битгий уйл л даа

Эсвэл хоёулаа өөр зүйл ярих уу?

Уйтгар гэдэг хуучрах тучмаа

Улам л гунигтай болдог юм байна

Тийм ээ? Ээж ээ!

Сэтгэл гэдэг яг л газар шиг

Хавар бүхэн л

Ханзардаг юм байна

Тийм үү! Ээж ээ?

Ээж ээ, тээр хацар дээр чинь

Нулимс бөмбөрөөд зогсохгүй нь

Ингээд л би тандаа шүлэг бичиж

Зүрхэлдэггүй юм шүү дээ!

Урагдаж байж л бичдэг

Энэ хэдхээн мөрийг үлдээхийн төлөө

Ургуулж өсгөсөн ижийгээ

Уйлуулчихдаг би мөн азгүй хүн ээ!

Ээж ээ, ээж ээ!

Хайр гэдэг нь энэ юм уу ээж ээ!

Халуун, давстай, усан зүйл байдаг юм уу?

Аавыг, алиахан гурван үрээ та уйлж хайрласан болохоор

Амт нь эсвэл надад ингэж санагдаад байгаа юм уу?

Ээж ээ!

Ээж ээ, цас ороод л байна!

Цаашаа таны тухай шүлэг бичье гэвч

Та уйлна гэхээр даанч надад

Хэтэрхий их гунигтай байна!

Их зохиолч Д.Нацагдорж

Алсын салхи жихүүхэн амьсгалаар тас няс хийхэд

Алтан дэлхийн уул тал мөнгөн хуягийг өмсөнө

Өвлийн шөнө тэнгэрийн одод оч мэт гялалзахад

Уудам талд жинчин хүний дуу тодхон сонсогдоно

Өндөр уулын оройд будан хүдэн зугаацаад

Өргөн талын хөндий нүд гялбам мэлцийхэд

Бэлчээрт мал соргог үсээ гялалзуулан буцахад

Идэр залуу малчин түүнийг хураан исгэрнэ

Өндөр газрын хүйтэн чимүү царцам эрчтэй

Монголын залуус нүүрээ цогтой, нүдэндээ галтай

Зургаан мичид орой дээр, зулын гэрэл хажууд

Хөгшид өвгөд галыг базаан, хуучин үгсийг ярилцана

Өвөл, хавар, зун, намар дөрвөн улирал ээлжилж

Уул, ус, нар, сар дөрөвтэй нөхөрлөнө

Хүн бүр өтгөсийг үдэж, нялхсыг угтан баясаж

Мянга мянган жил өчүүхэн ч чөлөө завгүй

Яруу найрагч Ц.Гончиг 

Яавал аав нь чам шиг

Жирийн цас будрахад

Гүн ухаантан мэт гайхашрах вэ?

Яавал аав нь чам шиг

Жижигхэн алганыхаа ард

Бүгдээс нуугдаж чадах вэ?

Яавал аав нь чам шиг

Тогтоол усыг гутлаараа туучаад

Бороо... бороо гэж хөөрцөглөх вэ?

Яавал аав нь чам шиг.

Толь мэт нуурын мандлыг заагаад

Тэнгэр... тэнгэр гэж нэрлэх вэ?

Яавал аав нь чам шиг

Чиний мэддэг үгээр

Яруу найраг мэт ярьж сурах вэ? 

Яруу найрагч Ц.Доржсэмбэ

Эндхийн өвөл их удаан өнгөрдөг

Урт наслаарай гэдэг ерөөлийн

Уйтгартайг би тэгэхэд л мэдэрдэг.

***

Чамтай л харсан цас

Жинхэнэ цас байсан

Жигүүртэй цас байсан

Тэрнээс хойш

Тийм цас ороогүй

Ороогүй гэж бодлогоширсон

Ой дурдатгалыг минь тойрон

Одоо ч цас бударсаар л байна

Чамтай л норсон бороо

Жинхэнэ бороо байсан

Жигүүртэй бороо байсан

Тэрнээс хойш

Тийм бороо ороогүй

Ороогүй гэж бодлогоширсон

Ой дурдатгалыг минь тойрон

Одоо ч бороо орсоор л байна.

Яруу найрагч Г.Хашбаатар

Цас ороод дуусчихсан уу

"Цас" романаа уншаад дуусгачихсан уу

Би цас байсан ч болоосой

Ном байсан ч болоосой.

Бэлдэж үлдээсэн түлээ минь дуусаад

Биедээ баймгүй хүчээр

чи минь сүх өргөнө үү

Эвлүүлж бичсэн шүлэг минь сүх өргөх хүчгүйд

Энэ л холд би биеэ зүхэн сууна.

Зун цагийн сүр бардам халгайнд

Зорьж очих шувуу ч үгүй үзэгддэг.

Зулгарч унасан намар нь нохой шээхийг үзэх нээ

Зуурдын бүхний өмнө амьд болгон хүчтэй.

Хуучин дээврийн хар цаасыг хучиж ордог цаснаар

Худлыг ч гэсэн аажмаар хучиж дарах цаснаар

Дүнсийгээд биесээ ширтэх хоёр улиасны хооронд

Дүүжин ор ганцаар салхинд савлах

Өвлөөр

Элс нь хатуу, чулуу нь зөөлөн, цас унадаггүй газарт,

Эгнэт хайртай бүхнээ

Санах нь хатуу, нулимс зөөлөн, цас шиг будрах би.

Иртэй сүх нь мохоо үг шиг байна уу?

Илчит галандаа чи минь гараа ээж сууна уу?

Би сүх байсан ч болоосой

Гал байсан ч болоосой.

Яруу найрагч Я.Баяраа

Будрах цасны гэгээнд алхахуй 

Бусдын зовлон 

Надад хамаагүй...

Яруу найрагч Б.Пүрэвсүрэн 

Чи над дээр үйрэн унах шиг

Чимээгүй цас бударна

Л.Баяр