Монгол хүний үзэхийг хүсдэг далай Хөвсгөл нуураас эхэлдэг байж мэднэ. Амралтаараа тэр зүгт зорчих хүн ч олон. Тэгвэл танд Хөвсгөл нуурын талаар болон Хөвсгөл нуурыг зорихдоо анхаарах зүйлсийн талаарх мэдээллийг хүргэж байна.

Хөвсгөл нуур нь Хөвсгөл аймгийн Алаг-Эрдэнэ, Рэнчинлхүмбэ, Ханх, Чандмань-Өндөр зэрэг сумдын нутгийг дамнан, Мөрөн хотоос хойш 101 километрт оршино. 2760 ам километр талбайтай, 34-36 километр өргөн, 136 километр урт, 262 метр гүн нуур бөгөөд далайн төвшнөөс дээш 1645 метр өндөрт оршдог. Эргийн шугамын урт нь 414 километр,  усны нөөцөөрөө Азид хоёрдугаарт ордог. Хөвсгөл нуурт 46 гол горхи цутгах бөгөөд нийт 5300 ам километр талбайгаас усжина. Дэлхийн цэнгэг усны 1%-ийг эзэлдэг. Нуурын ёроолын талбайн 70% нь 100 метрээс илүү гүн байдаг. Сибирийн хадран, зэвэг зэрэг 12 зүйл загас амьдардаг. 11 дүгээр сарын сүүлийн хагас гэхэд бүрэн хөлддөг бөгөөд мөсний зузаан 1 метр болдог.

Эргэн тойрон сүрлэг өндөр уулсаар хүрээлэгдэх бөгөөд баруун урд талаараа 3000-3200 метр өндөр Хорьдол сарьдагийн нуруу, Баяны нуруугаар хүрээлэгдэнэ. Нуурын хажуу эрэг эгц цавчим байдаг. Зүүн талаараа арай налуу эрэгтэй. Хөвсгөл нуурын баруун талд нь Дархадын хотгорын ай сав оршдог. Дархадын хотгор бол Монголын хамгийн хүйтэн газруудын нэг юм. Хөвсгөл нууранд Модон хүй, Хадан хүй, Далайн хүй, Бага хүй гэсэн 4 арал бий. Эдгээрээс хамгийн том нь  “Далайн хүй” арал бөгөөд усны мандлаас 126 метр өндөр, 3 километр урт, 2 километр өргөн, 5.8 ам километр талбайтай, битүү ой модоор хучигдсан байдаг.  “Хадан хүй” арал нь өндөр өндөр хясаатай тул шувууд их цугладаг. “Модон хүй” нь онцгой сайхан байгальтай. Усны тунгалагшилт нь 24.5 метр байдаг. Эргийн хаданд хүрлийн үеийн сүг зурагнууд бий.

Хөвсгөл нуурыг зорихдоо юу анхаарах вэ? 

Байгалийн үзэсгэлэн цогцолсон болохыг үзэх гэсэн хүмүүс Хатгалаас Жанхайг зорих нь элбэг. Гэхдээ зам бартаатай учраас эрсдэлээ тооцоолох нь хамгийн чухал. 

Хөвсгөл нуурын түрлэгийг чагнаж, майхнаасаа нуурыг тольдсон шигээ хэд хоног амарна гэвэл найдалтгүй. Учир нь тэнд Хөвсгөл нуур, ой хөвчөөс бусад нь үнэтэй. Нуур дагуу амралтын газрууд хот суурин шиг л ярайна. Амралтын газар захиалга өгөөгүй бол отоглох цэгийг зорихоос аргагүй. Та майхантай аялалаа тэнд хоногийн 30 мянган төгрөг төлж байж үргэлжлүүлнэ. Хүнгүй газар дураараа майхнаа татаж болох ч дийлэнхдээ л хүмүүс мөнгөө төлөөд нэг амралтын газрын хашаанд түмэнтэйгээ бужигнаж байдаг. Тэгэхээр Хөвсгөлийн тухтай аялал бол амралтын газар гэвэл дэгс болохгүй л болов уу. Мөн амралтын газраа зөв сонгохгүй бол бүгд гоё байна гэдэг боломжгүй шүү дээ. Захиалга өгөхгүй очвол олоход хэцүү. Боломжийн ресортууд нь 1 хүнээр бодож төлбөрөө авдаг. 

Харин Хүслийн хад руу завиар зорчиход 30 мянган төгрөг. Өө тийм, хатгал руу ороход тань мөн хураамж авна. Хөвсгөл нуурын эрэг дагуу байхгүй зүйл байхгүй. Морьд, худалдаа,  хөлөг онгоц гээд л хөвөрнө. 

Мэдээж хогоо уутанд хийгээд авч явахаа битгий март. Ил задгай бие засахаас татгалз. Тийм сайхан тунгалаг нуурын хөвөөнд оччихоод хайрлахгүй бол болохгүй шүү дээ.