Монгол Улс УИХ-ын сонгуулийн холимог системийг ашигладаг бөгөөд парламент 76 гишүүнтэй байсан бол 2023 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр гишүүдийн тоог 126 болгон өөрчилсөн. Үүнээс 78 гишүүнийг тойрогт шууд олонхын санал авсан байдлаар сонгож, үлдсэн 48 гишүүнийг намын жагсаалтын системээр сонгодог болсон.

     Гэсэн ч парламентын гишүүдийн тоо нэмэгдсэн ч тэдний ёс зүй улам доошилсон нь олон нийтийн дунд шүүмжлэл дагуулж байна. Иймээс гишүүдийн хариуцлагыг дээшлүүлэх, иргэдийн шууд оролцоог хангах механизм зайлшгүй шаардлагатай болж байгаа юм.  Дэлхийн зарим улс оронд парламентад сонгогдсон гишүүнийг иргэдийн хүсэлтээр эргүүлэн татах механизм байдаг ч ихэвчлэн тодорхой нөхцөлд хэрэгждэг.

     Жишээлбэл, АНУ-д 19 мужид “recall election” хэмээх систем ажилладаг бөгөөд иргэдийн тодорхой хувь нь хүсэлт гаргасны дараа санал хураалт явуулж, олонх дэмжвэл тухайн гишүүн суудлаасаа огцордог. Тайваньд парламентын гишүүнийг сонгуулийн хугацаа дуусахаас өмнө татах боломж бий бөгөөд иргэд гарын үсэг цуглуулсны дараа санал хураалт зохион байгуулагддаг. Харин Швейцарт орон нутгийн парламентын гишүүдийг тодорхой нөхцөлд татаж болох бол, Канадын хувьд үндэсний парламентын түвшинд эргүүлэн татах механизм байхгүй, зөвхөн зарим мужийн орон нутгийн парламентын гишүүдийг татах эрхийг хуульчилсан байна.

     Эдгээр жишээнээс харахад олон улсад гишүүнийг эргүүлэн татах эрх нь хязгаарлагдмал боловч иргэдийн оролцоог хангах чухал механизм болж өгдөг. Монгол Улсад энэ санаачилга хэрэгжвэл парламентын гишүүдийн хариуцлага илүү өндөр болж ёс зүйдээ анхаарч, төрийн ажил илүү төвшрөх биз ээ.

Т.Зузу