НҮБ-ын Авлигын эсрэг конвенцид 2005 онд Монгол улс нэгдэж, 2006 онд Авлигын эсрэг хуулийг шинэчлэн баталж, 2007 онд Авлигатай тэмцэх бие даасан байгууллагыг байгуулсан ба “Монгол Улсын төрийн байгууллагын шударга байдлын түвшин”-г хоёр жил дутам үнэлж, Авлигагай тэмцэх газар авлигын хэлбэр, цар хүрээ, шалтгааныг судлан авлигын индексийг тооцон нийтэд мэдээлдэг болжээ.

Гэвч "Трансперенси интернешнл" олон улсын байгууллагаас жил бүр гаргадаг судалгааны дагуу авлигын индексээр Монгол улс 2009, 2010, 2011 онуудад 120 дугаарт жагсаж байсан бол 2012 онд 94 дүгээр байрт шилжсэн ч олон улсын болон дотоодын холбогдох судалгааны байгууллага, иргэний нийгмийн байгууллагуудын судалгаагаар авлигатай тэмцэх бодлого, үйл ажиллагааны үр дүн тодорхой бус, авлига мэдэгдэхүйц буурахгүй байна.

Тиймээс Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц. Элбэгдорж үндэсний хэмжээнд шударга ёсыг бэхжүүлэх, авлигатай тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр  2002-2010 онд хэрэгжсэн Авлигатай тэмцэх үндэсний хөтөлбөрийн дараагийн стратегийн баримт бичиг болох Үндэсний шударга ёсны тогтолцоог бэхжүүлэх, авлигатай тэмцэх хөтөлбөр бодлогыг гаргах санаачлага гаргасан.

Тэгвэл энэ  хүрээнд “Монгол улсад Үндэсний шударга ёсны тогтолцоог бэхжүүлэх, авлигатай тэмцэх” үндэсний хөтөлбөрийг боловсруулан орон даяар хэлэлцүүлэх ажил эхэлж байгаа аж.

Энэхүү ажлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газар, Авлигатай тэмцэх газар, Монголын хуульч эмэгтэйчүүдийн холбоо хамтран АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн агентлаг болон Монгол дахь Азийн сан, Мерси Кор Монгол олон улсын байгууллагын дэмжлэгтэйгээр зохион байгуулж байна. Тус хэлэлцүүлэгт шийдвэр гаргагчид, судлаачид, төрийн байгууллагын ажилтнууд болон иргэний нийгмийнхзн, хувийн хэвшил, иргэд өргөнөөр оролцож, санал бодлоо хуваалцах бүрэн боломжтой байхаар зохион байгуулж байна.

Монголын хуульч эмэгтэйчүүдийн холбооны тэргүүн Л.Долгор хэлэхдээ, Монголын хуульч эмэгтэйчүүдийн холбооноос АТГ-тай байгуулсан гэрээний дагуу энэхүү хөтөлбөрийн баримт бичгийг боловсруулах мөн улс орон даяар хэлэлцүүлж, иргэд байгууллагын саналыг тусгаж, дахин боловсронгуй болгож хүлээлгэж өгөх үүргийн хүлээсэн. Тиймээс бид энэ ажлыг үр дүнтэй болгохын тулд өнөөгийнхөө нөхцөл байдлыг маш сайн үнэлэх хэрэгтэй гэж үзэж байгаа. Тэгэхээр ямар асуудлыг яаж шийдвэрлэхээ зөв оновчтойгоор тусгах ёстой. Иймээс жил болоод улирал тутам хийгддэг олон судалгааны дүнгээс АТГ-тай тэмцэх ажил маань ямархуу байдалтай байгаа хийгээд авлига буурч байгаа эсэхийг тодорхой гаргаж авсан.

Энэ судалгаанаас үзэхэд авлигын эсрэг явуулж байгаа эдгээр ажлууд тодорхой үр дүнд хүрсэнгүй гэж үзэж байгаа. Ялангуяа төрийн албан дахь авлигынхаа байдлаар  Монгол Улс 107 орноос сүүлээсээ хоёрт орсон гэсэн тааруу үнэлгээтэй байна. Мөн дээд түвшний авлига буюу төрийн өндөр албан тушаалтнуудын авлига нэмэгдэх хандлагатай байна гэсэн дүн гарсан.

-Төрийн албадуудаас хамгийн их авлигад өртсөнийг нь гаргаж ирсэн үү?
Түүнчлэн төрийн албадуудаас аль нь илүү авлигалд өртөмтгий байна гэсэн судалгааг 2006 оноос хойш хийсэн. Эл судалгаагаар хамгийн их авлигад өртсөн нь газрын албан гэсэн дүн гарсан. Газрын алба бол зургаан оноос хойш өнөөдрийн хүртэл дандаа эхний байранд явж ирсэн байгаа. Үүний дараа Уул уурхайн салбар орж байна. Гуравдугаар шүүх, цагдаа, худалдан авалт. Дөрөвдүгээрт мэргэжлийн хяналт, улс төрийн нам. Тавдугаарт гаалийн байгууллага орж байна. Мөн төрийн байгууллагуудын шударга байдлын түвшинг үнэлж байгаа. Энэ үнэлгээгээр 2012 оны дүнгээр нийт төрийн байгууллагуудын шударга байдлын дундаж үнэлгээ  46 хувьтай байна гэсэн дүн гарсан. Саяны дурдсан салбарууд шударга байдал тааруу гэдэг үнэлгээг мөн л адил авч байна. Тухайлбал, газрын алба 20 хувь, шүүх, цагдаа 31-36 хувьтай үнэлгээ хийгдсэн.