Нийслэлийн БЗД-ийн тавдугаар хорооны нутаг дэвсгэрт байрлах “Зөв амьдрах ухаан” ТББ өнөөдрийн байдлаар 0-70 насны хоорондох 132 хүн амьдарч байгаа бөгөөд тэдний дунд бүтэн өнчин,  хүчирхийлэлд өртөн гэр орноосоо дайжсан, мөн өөрийн эцэг эхтэйгээ амьдарч байгаа хүүхдүүд ч байгаа аж. Түүнчлэн томчуудын тухайд архины хэт хамааралтайгаасаа болж амьдралдаа алдан гудамжинд гарсан, гэр бүлийнхнээсээ холбоогоо тасалсан, мөн буруу зүйл хийж өргөст торны цаана сууж байсан хэдий ч эргээд засрахаар хичээнгүйлэн амьдарч буй тийм л хүмүүс амьдардаг аж.

“Зөв амьдрах ухаан” ТББ-аас нийслэлийн орон гэргүй тэнэмэл, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд 2006 оноос хойш үйлчилж ирсэн бие даасан төрийн бус байгууллага. Өдгөө Баянзүрх дүүргийн нутаг дэвсгэрт харьяалалтай бөгөөд хашаандаа хувийн цэцэрлэг байгуулсан, мөн жижиг дунд үйлдвэрлэл эрхэлж, хувийн жижиг компани ажиллуулж, ажилгүй иргэдийн ажлын байраар хангадаг юм. Ингэхдээ 200-400 мянган төгрөгийн цалинг өгдөг юм байна. Тус төвийн тэргүүнийг Г.Загдаа гэдэг бөгөөд тэрбээр эхнэрийнхээ хамт өнөөдөр 21 өрхийн 73 иргэн, 60 хүүхдийг хооллож ундалж, өмсөх хувцсыг нь олж, ажлын байраар хангаж, мөн хорихоос суллагдсан иргэдийг нийгэмшүүлж, ажилтай орлоготой болгох хүмүүнлэгийн ажлыг хийж байна.

Харин 2013 онд Нийслэлийн удирдлагууд албан ёсоор санал тавьж орон гэргүй тэнэмэл иргэдийг нийгэмшүүлэх ажилд хамтран ажиллая хэмээгээд жил бүр тухайн иргэдийн хоолны мөнгийг нэг хүний 12 мянган төгрөгөөр тооцож олгохоор болжээ. Энэ дагуу жилийн 162 сая төгрөгийг өгөхөөр гэрээ байгуулжээ. Гэвч уг мөнгө нь сүүлдээ нэг хүний 9000 төгрөг болон хувирчээ. Харин 2015 оны гуравдугаар сараас хойш дээрх мөнгөө огт өгөхөө больсон байна. Ингээд  “Зөв амьдрах ухаан” ТББ-ын тэргүүн Г.Загдаа  гэрээний дагуу нийслэлийн холбогдох албан тушаалтнуудаас мөнгөө нэхэж эхлэхэд тэд тэс ондоо зүйл ярьж эхэлжээ. Тодруулбал нийслэлийн удирдлагууд эдгээр орон гэргүй тэнэмэл иргэдийг нийслэлийн харьяа Нийгмийн хамгааллын тусгай төвд шилжүүлнэ, ингэхдээ зөвхөн том хүмүүсийг нь авна. Харин хүүхдүүдийг гудамжинд гарга хэмээн хэлэх болжээ.

 
Үүнд эмзэглэсэн дээрх төвийн тэргүүн Г.Загдаа “Элэг бүтэн өсч байгаа хүүхдүүдийг эрх мэдэлтнүүд нийгмээс нь гадуурхаж, гудамжинд гаргаж хая гэж байна. Яалаа гэж ээж ааваас нь салгах юм бэ. Тэгээд ч манай төвд гэр бүлээрээ амьдардаг хэд хэдэн өрх бий. Тэднийг шууд л салгана гэдэг чинь байж боломгүй зүйл. Хэдийгээр алдсан ч гэсэн эдгээр хүмүүст эргээд нийгэмших, хүүхдүүдэд харин эцэг эхтэйгээ элэг бүтэн амьдрах эрх бий хэмээн хэлсэн юм.

Нээрээ ч түүний хэлснээр БЗД-т байрлах “Зөв амьдрах ухаан” ТББ-ын хашаанд өнөөдрийн байдлаар 24 гэр бариастай бөгөөд тэнд хэд хэдэн гэр бүлүүд халуун ам бүлээрээ аз жаргалтай амьдарч байлаа. Түүнчлэн гэр бүлгүй нэгэн нь  бас л нэгэн гэр бүл найз болон тав, зургаагаараа нэг гэрт амьдарч байсан юм. Тэдний гэрээр орж сонирхоход айл гэрт байж болох бүхэн байсан  бөгөөд тохь тухтайг энд хэлэхийн аргагүй байлаа.

Харин ингэж амьдарч байгаа иргэдийг салгаж өөр төвөд шилжүүлснээр энэ хүмүүсийг эргээд буруу зам руу оруулах эхлэл  тавигддаг гэдгийг Загдаа гуай учирлаж байсан юм. Учир нь барилгын компаниудад ажилд оруулаад тогтвор суурьшилтай ажиллуулаад, тусд нь гэр орон өгөөд гаргаад явуулахаар эргээд жилийн дараа траншейнаас хүмүүсээ түүж авдаг хэмээн тэрбээр ярилаа. Нэгэнт алдсан хүмүүсийг хажуудаа байлгаж харж хандахгүй бол нийгэм рүү тавихаар эргээд хальтирчих гээд байдаг юм хэмээн ярих түүний сэтгэлээс Монгол хүн Монгол хүнээ хайрлах, хувь хүний үнэлэмж ямар уужим болохыг харж болохоор.

Манай сурвалжлах багийнхан тус төвөөр зочлох үеэрээ мөн иргэдийн хийж буй үйлдвэрлэлтэй танилцсан юм. Тэд паркетан шал, сийлбэртэй хаалга, авдар,Монгол гэрийн тулга, гээд нэлээд олон төрлийн мод болон төмрөн эдлэл хийж байлаа. Чадахгүй нэгэн нь нэгнээсээ сийлбэр хийхийг сурч буйтай ч таарлаа. Мөн цагаан сар дөхсөн үед  хамгийн эрэлттэй байдаг тавгийн идээний царны үйлдвэрлэл ид явагдаж байлаа. Харин сурагчдын амралт таарсан учир хүүхдүүд гэр гэртээ амарч байсан юм. Мөн хажуудаа хүүхдийн цэцэрлэг байгуулан ажиллаж байгаа тул багш нарыг бэлтгэх шаардлага гарсан тул дотроосоо зургаан бүсгүйг сонгон харьяа хороон дээрээ хүүхэд харах үйлчилгээний сургалтад суулгаж, цэцэрлэгийн багш болгож байгаагаа энэ үеэр Г.Загдаа гуай  дуулгалаа.

Ийм нэгэн сайхан сэтгэлт хүмүүн нийгмийн эмзэг давхаргын гэж нэрлэгддэг тэдгээр хүмүүсийг Монгол хүн хэмээх талаас нь харж, зөв замд оруулахаар гэр бүлийн хүний хамт зүтгэж явна.

Харин түүнийг Монголын төр дэмжих нь бүү хэл элдвээр хэлэн доромжилж буйд сэтгэлээр унаж байгаагаа нуусангүй. Гэхдээ хүн юу ч гэж хэлж, шүүмжилсэн бай түүний төвөөр нэг ороод гарахад, тэгээд тэдгээр хүмүүсийн хэрхэн аж төрж байгааг харах юм бол таны энэ бодол өөрчлөгдөх нь дамжиггүй.

Бидний сурвалжлагын төгсгөлд Г.Загдаа гуай  төр засгаас нэг их зүйл шаардаагүй багахан дэмжлэг л хүссэн.  2006 оноос эхлэн үйл ажиллагаагаа бие даан явуулж байхад, Нийслэлийнхэн өөрсдөө санал тавьж ирсэн. Үүнээс хойш нийтдээ 372 сая төгрөгийг л авсан. Өөр зүйл авч байгаагүй хэмээн хэллээ. Энэ мөнгө эдгээр хүмүүсийн дан ганц хоолны л мөнгө байсан Өөрөөр иргэдээ нийгэмшүүлье, хүүхдүүдээ сургая гэсэн сэтгэлээр  өгсөн мөнгө огт биш байсан гэлээ. Гэтэл эдний төвтэй яг ижил төрлийн үйл ажиллагаа явуулдаг нийслэлийн харьяа “Нийгмийн хамгааллын тусгай төв”-нь 19 ажилтантай хэдий ч зөвхөн 58 хүн л хүлээн авах хүчин чадалтай аж. Харин улсын төсвөөс авдаг мөнгө нь эдний төвөөс хэд дахин их мөнгө авдаг байна. Тухайлбал “Зөв амьдрах ухаан” ТББ нь гурван жилд 372 сая төгрөг авсан бол “Нийгмийн халамжийн төв” энэ хугацаанд тэрбум гаруй төгрөг төсвөөс авчээ. Харин үйл ажиллагааны хувьд 58 хүнд үйлчилдэг, эдний төв 132 хүн үйлчилдэг аж.

Ингээд бид Г.Загдаагаас зарим зүйлийг тодруулсан юм.

-Яг хэзээнээс эхэлж хүүхдүүдийн гэх тодотголтой халамжийн мөнгөө авч чадахгүй хүрэв?
 -Энэ оны гуравдугаар сард халамжаас 40 сая төгрөг шилжүүлснээс хойш Нийслэлээс дахин санхүүжилт олгоогүй өдий хүрлээ. Эдийн засгийн хямрал манай төвийнхөнд хүчтэй нөлөөлж, эдгээр хүмүүст олддог байсан ажил нь хомсдож, цаашид амьдрахад туйлын хэцүү болоод байна.

 
-Халамжаас өнөөдрийн байдлаар хэчнээн сая төгрөг авах ёстой вэ?
 -Нийт 50 хүний хоолны мөнгө гэж 121 сая төгрөг авах ёстой. Нэг хүүхэд өдөрт 9000 төгрөгийн хоол идэх нормтой. Гэтэл авч чадахгүйд хүрсэн. Энэ хүмүүсийг юугаараа тэжээ гэж байгаа юм. Өнөөдөр манай төвийн цахилгааны төлбөр гэж 4 сая гараад тог таслах дээрээ тулсан. Би хоол унд залгуулахын тулд өрд орж урд хормойгоороо хойд хормойгоо нөхөж явааг дарга нар мэдэхгүй л дээ.
 

-Мөнгө олгохгүй гээд байгаа шалтгаанаа юу гэж тайлбарладаг юм бэ?
 -Төсөв байхгүй, эдийн засаг хямарсан энэ цаг үед ийм их мөнгийг гаргаж өгч чадахгүй гэдэг. Нийслэлийн халамжийн төв болон Хотын захирагч, захирагчийн албан газарт удаа дараа хандаж учир байдлаа тайлбарлахаар хүлээж авахгүй байна. Үлдэгдэл санхүүжилтээ оноос өмнө гээд яаравчлуулахад Сангийн яамнаас төсөв хассан тул тэр хүмүүсийг гудамжинд хөөж гарга, Ерөнхий сайддаа ханд хэмээн амьдралд хөлөө олох гэж байгаа ядарсан иргэдээр дайжигнаж, тохуу хийж байгаа нь таалагдахгүй байгаа юм. Гэр оронгүй, хөгжлийн бэрхшээлтэй гээд эдгээр хүмүүсийг гудамжинд хөөж гаргах юмуу. Үнэндээ энэ нялх балчирууд ирээдүйн эх орны эзэд гэдгийг ойлгоосой. Ингэж хатуурхаж болохгүй ээ.

Д.Дуулим