Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн сонгууль болоход найм хоног үлдлээ. Улс төрийн хүрээнд шуурга ширүүсч эхэлсэн энэ үед сонгууль хэрхэн, ямар зохион байгуулалтаар явах, санал тоолох машин нь алдаа гаргалгүй ажиллах эсэх асуудал хүмүүсийн анхаарлын төвд байна. Гадаадад оршин суугаа иргэдийн санал авах үйл ажиллагаа өчигдөр Монголын цагаар 13.00 цагт хаагдсан. Өнгөрсөн сонгуультай харьцуулахад сонгогчдын ирц 50 хувиар нэмэгдсэн гэсэн сайн мэдээ байгаа ч цаашид анхаарах, засах шаардлагатай ажлууд ч бас байгаа юм. Тухайлбал монгол иргэд гадны 30 гаруй улсад байрлах өөрийн улсынхаа дипломат төлөөлөгчийн 39 газарт саналаа өгсөн. Ингэхдээ Турк улсад амьдардаг иргэд Анкарад очиж саналаа өгөх шаардлагатай болсон байна.  Гэтэл монгол иргэдийн ихэнх нь Станбул хотод оршин суудаг. Станбулаас Анкара хүртэлх замыг туулан, хувийн зардлаа гаргаж сонгуульд оролцох боломжтой хүн ховор. Түүнчлэн саналаа өгсөн 4248 иргэдээс бусад иргэдийг санал өгөх боломж бололцоогоор хэрхэн хангасан бэ гэдэг асуулт гарч ирж байгаа юм. Харин энэ талаар СЕХ-ынхон “Хуулинд зөвхөн Монгол улсын дипломат төлөөлөгчийн газарт ирж саналаа өгнө гэж заасан байдаг. Арабын орнуудад элчин сайдууд байдаггүй учраас тэнд амьдарч байгаа иргэд хуулийн дагуу саналаа өгч чадахгүй байгаа” гэсэн тайлбарыг хийж байна. Дараагийн удаа гадаадад байгаа иргэдийг сонгуульд идэвхтэй оролцуулахын тулд хуулийн хүрээнд зохицуулалт хийж чадвал ирц илүү нэмэгдэх боломж байна. Харин үүнээс өөр нарийн, ширийн ажлуудыг СЕХ-ынхон хийж чадсангүй. Гадаад дахь монголчуудын саналыг 26-нд болох сонгуулийн саналтай зэрэг тоолох аж.


Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хуулийн дагуу автомат машиныг ашиглана. Санал тоолох машины програмчлал, тест, шалгалтуудыг хийж хянан баталгаажуулаад аймаг, нийслэлийн сонгуулийн хороонд хүлээлгэж өгсөн тухай албаныхан хэлж байна. Тус сонгуулиар иргэдийн санал өгсөн үгүйг хурууны хээгээр нь баталгаажуулна. Хэрвээ иргэн хоёрдахь удаагаа санал өгөх гэж оролдвол компьютер дээр дуут дохио дуугарах юм байна. Энэ удаагийн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд 15,8 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн. Харин УИХ-аас СЕХ-г төсөвөө багасгахыг шаардсан учраас саналын хуудсыг нөөцгүй хэвлэсэн гэнэ. Тэгэхээр сонгогч саналын хуудсыг хүчингүй болгохгүй, нягт нямбай байдлаар саналаа өгөх ёстой болж байна. Мөн сонгуулийн автоматжуулсан системийн талаар олон нийтэд зөв мэдээлэл өгөхийн тулд санал тоолох машиныг туршилтад оруулж шалгасан аж. Энэ ажлын хүрээнд өгөгдсөн тавилын дагуу 342 саналын хуудсыг уншуулахад зөв тоологдож, алдаа гаргаагүй гэнэ. Мөн шалгах явцад нам, намын олон төлөөлөл ирж байлцсан аж. Тэгэхээр иргэдийг санал тоолох машины талаар эргэлзэх хэрэггүй гэж албаныхан хэлж байна.


 Энэ удаагийн сонгуулийн бас нэгэн онцлог нь иргэд иргэний үүргээ биелүүлж сонгуульд идэвхтэй оролцвол анх удаа урамшуулал хүртэх юм. Энэ ажилд шаардлагатай хөрөнгө мөнгийг нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлаж байгаа компаниуд гаргаж үр дүнд нь сонгуулийн идэвх сайжирна гэж СЕХ-оос хэлж байгаа. Гэхдээ зохион байгуулалтыг хэрхэн яаж хийх, ямар байдлаар иргэд, сонгогчдод 1000 нэгжийг нь өгөх нь одоогоор тодорхойгүй байна. 1000 нэгжээр иргэдийг хуурч цаашлаад элдэв юм өгч саналыг нь авдаг жишигт иргэдийг сургах нь буруу гэж шүүмжлэх хүмүүс ч мөн байна. Нэг үетэй харьцуулахад иргэд иргэний үүргээ ухамсарладаг болсон. Харин сонгуульд хойрго ханддаг хүмүүсийг уриалан дуудсан, ухуулж сурталчилсан ажил хийх нь илүү үр дүнтэй гэж зарим хүмүүс үзэж байна. Харин СЕХ-ны дарга Ч.Содномцэрэн "Сонгуульд санал өгүүлэхийн тулд урамшуулал олгох, торгох зэрэг жишээ гадны улс орнуудад байдаг. Бид торгох бус урамшуулах нь хүртээмжтэй гэж үзэн хуулийн хүрээнд зохион байгуулахаар болсон" гэж байгаа юм. Одоогоор зөвхөн гар утастай иргэдэд нэгж өгнө гэсэн мэдээлэл байна. Мөн гадны улс оронд байгаа иргэдээ урамшуулаагүй байж дотоодын сонгогчдод урамшуулал олгож байгаа нь иргэндээ ялгавартай байдлаар хандаж байгаагийн илэрхийлэл юм. Мөн дараа төлбөр хэрэглэгчдийг хэрхэн урамшуулах, үүрэн телефоны 2-3 дугаар барьдаг бол бүгдэд нь урамшуулал олгох уу зэрэг бүрхэг асуултууд ч байна. Мөн нийт санхүүжилт нь хэдэн төгрөг болох нь ч тодорхойгүй байгаа. Цаашлаад явуулын хайрцгаар хэдэн хүн санал өгөх ёстойг ч СЕХ-ныхон мэдэхгүй байгаа юм. Энэ мэт тодорхойгүй бүрхэг асуудлаа ирэх өдрүүдэд СЕХ-ныхон цэгцлэхгүй бол жижиг асуудлаас ямар ч үр дагавар гарч болох юм. 
Бид өмнө нь таван удаа Ерөнхийлөгчийн сонгуулийг зохион байгуулсан туршлага бий. Гэтэл жилээс жилд иргэдийн сонгуульд оролцох идэвхи буурсан үзүүлэлт байна. Тухайлбал 1993 оны сонгуулиар нийт сонгогчдын 92,73 хувь нь сонгуульд оролцож байсан бол 1997 онд нийт сонгогчдын 85 хувь нь саналаа өгсөн байна. Харин 2001 оны сонгуулиар нийт сонгогчдын 83.30 хувь, 2005 онд нийт сонгогчдын 74,97 хувь нь, 2009 онд 73,59 хувь нь сонгуульд оролцсон байна. Үүнээс харвал идэвхтэй буурсан байна. Харин энэ жил 1000 нэгжээр урамшуулаад сонгуулийн ирц хэрхэн нэмэгдэхийг харах үлдлээ.