СЕХ-ны дарга Ч.Содномцэрэнтэй ярилцлаа.

-    Өнөөдөр сонгуулийн өдөр. Сонгогчид юу илүү анхаарах ёстой вэ?

-  Өмнөх сонгуулийг ажиглахад иргэд иргэний үнэмлэхээ мартах тохиолдол их гарч байсан. Тиймээс урьд орой нь иргэнийхээ үнэмлэхийг бэлдээд сонгууль өгөхдөө бэлтгэлээ хангаж очих хэрэгтэй. Санал өгөхдөө өөрийн дэмжиж буй нэг л нэр дэвшигчийн өмнөх дугуйг бөглөнө. Хоёр эсвэл гурван хүнийг сонгож болохгүй. Хуулиараа нэг л хүнийг сонгох ёстой юм. Тэгэхээр та нямбай, нухацтай сонгуулиа өгөөрэй. Сүүлийн үед сонгогчдын ирц буурч байгаа учраас энэ удаагийн сонгуульд сонгогчдыг идэвхтэй оролцуулахын тулд СЕХ болон хэсгийн хороодоос сонгуулийн талаар шаардлагатай мэдээллийг багтаасан сонгуульд оролцох урилгыг айл өрхүүдэд хүргүүлсэн.

-    Сонгуулийн ирцийг бүрдүүлэх тал дээр хэрхэн ажилласан бэ?

-   Ирцийг бүрдүүлэхийн тулд СЕХ-оос төлөвлөгөө гаргаад өнгөрсөн гуравдугаар сараас хойш ажилласан. Сонгогчиддоо зориулсан мэдээллийг айл өрхүүдэд тараасан байгаа.

-    Сонгуульдаа идэвхтэй оролцсон хүмүүст 1000 нэгжийн урамшуулал олгоно гэсэн. Нэгжийг яаж өгөх вэ?

-    Санал өгөхөд бүртгэлийн хуудас өгнө. Хурууныхаа хээгээр очоод бүртгүүлэхэд бүртгэлийн хуудас гарч ирдэг. Энэ хуудсан дээр сонгогчдын овог нэр, регистрийн дугаар, оршин суугаа хаяг нь байгаа. Үүний доор нэг код байгаа юм. Тэр кодыг утасны дугаартайгаа явуулаад нэгжээ авах юм. Энэ ажлын талаар СЕХ-оос үүрэн телефоны төлөөлөгч нартай уулзсан.

-    Ихэнхи нутгаар их хэмжээний бороо орж байна. Тэгэхээр малчид саналаа өгөхөд их төвөгтэй болж байна. Энэ байдлыг хэрхэн зохицуулах вэ? 

-   Ихэнхи нутгаар бороо их орж байгаа учраас малчдын саналыг авахад бэрхшээл учирч болзошгүй байна. Тиймээс аймгийн онцгой байдлын газартай хамтарч ажиллаж үертэй байгаа газруудын иргэдийг санал өгөх бололцоогоор хангаж ажиллана. Өмнө нь УИХ, орон нутгийн сонгуулиар үертэй байсан газруудад онцгой байдлын техник хэрэгсэл ашиглаж сонгогчдыг саналаа өгөх бололцоогоор хангаж байсан. Үүнийгээ бид энэ удаад дахин хэрэгжүүлнэ.

- Сонгуулийн төсвийн мөнгийг хэрхэн хянаж байгаа вэ?

-   Сонгуулийн бүх ажилд 15.8 тэрбум төгрөгийг УИХ-аас баталж өгсөн. Энэ журмын дагуу аймаг, нийслэлийн сонгуулийн хороонд төсвөө хуваасан. Аймаг болон нийслэлийн сонгуулийн хороо цааш нь сум, дүүргийн сонгуулийн хороонд хуваарилдаг. Сум, дүүргийн сонгуулийн хороо батлагдсан журмын дагуу нийт 1896 хэсгийн хороонд төсвөө хуваарилсан. Энэ явцад сонгуулийн ерөнхий хороо хяналтаа тавьдаг. Зөвлөмжөө өгдөг. Энэ дагуу ажил явагдаж байна.

-    Сонгуулийн явцын мэдээллийг яаж өгөх вэ?

-    Мэдээллийг өглөөний 11.00 өдрийн 15.00 оройн 19.00 цагт өгнө.

-    Сонгуулийн нэгдсэн дүнг хэрхэн танилцуулах вэ?

-   Хуулинд аймаг, нийслэлийн сонгуулийн дүнг нэгтгээд СЕХ нийтэд нь мэдээлнэ гэсэн хуулийн заалттай. Энэ заалтыг анхааруулаад гурван намын сонгууль эрхэлсэн байгууллагуудад мэдэгдэл хүргүүлсэн байгаа. Өмнөх сонгуулиудаас ажиглахад СЕХ-оос дүн мэдээлээгүй байхад та бүхэн урьдчилж мэдээлсэн. Үүнээс болж үймээн, жагсаал цуглаан болох асуудал гарч байсан. Үүнийгээ анхаарахыг гурван намын сонгуулийн байгууллагад анхааруулсан.

-    Энэ удаагийн сонгуулийг гадны маш олон ажиглагч нар ирж ажиглаж байна. Энэ талаар?

-    Тиймээ. Энэ удаагийн сонгуулийг гадаадын маш олон ажиглагч нар ирж ажиглаж байна. Өмнө нь 40-50 ажиглагч ирдэг байсан. Энэ жил 400 гаруй ажиглагч ажиллахаар  бүртгүүлээд үнэмлэхээ авчихаад байна.

-    Ажлаа хийж байгаа төрийн албан хаагчид саналаа яаж өгөх вэ?

-    Тухайн хэсгийн хороодод ажиллаж байгаа хүмүүсийг саналыг нь өгүүлэхийн тулд урьдчилсан бэлтгэл ажлыг хангасан. СЕХ-оос сонгуулийн хорооддоо нилээн олон хоногийн өмнөөс зөвлөсөн байгаа. Өмнөх сонгуулиадаар  хэсгийн хороон дээр ажиллаж байдгаа хүмүүсийн үндсэн анги нь өөр хэсгийн хороонд байдаг бэрхшээл гарсан. Энэ удаад ийм алдаа гаргахгүй байх зөвлөмжийг нийт сонгуулийн хороодод СЕХ-оос өгсөн.

-    Хөдөө ажиллаж байгаа иргэдийн саналыг өгүүлхээр СЕХ-оос ямар зохион байгуулалт хийсэн бэ?

-    СЕХ аймаг, нийслэлийн сонгуулийн хороодын дарга, нарийн бичгийн даргад зөвлөмж хүргүүлсэн. Ялангуяа уул уурхайд ажиллаж байгаа хүмүүс саналаа өгч чадахгүй бэрхшээл гарч байсан. Үүнийг анхаарч тэнд ажиллаж байгаа хүмүүсийнхээ бүртгэлийг гаргах, санал авах өдөр уул уурхай дээрээ байх уу, үндсэн ажил дээр байх уу гэдэг судалгааг нь авсан. Яг энэ дагуу зохицуулалт хийсэн.