2009 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн ирц 73.59 хувьтай байсан. Харин энэ жилийнх урьдчилсан байдлаар нэгж амлаад 63.89 хувьтай гарав. Гэхдээ бид иргэн бүрээ санал өгүүлэхийн тулд хамгийн түрүүнд албан ёсоор авлигал өгч сургалаа. Иргэд сайн дураараа төрөө байгуулах гэж биш нэгж авах гэж очдог боллоо. Төр тийм болголоо. Иргэн бүр санал өгөх хуулиар хүлээсэн үүрэгтэй байхад тэр үүргийг нь авлигал болгож хувиргалаа. Монголын төр иргэддээ анх удаа авлигал өгч байж саналыг нь өгүүлэв. Энэ удаа яахав нэгж өгсөний хүчинд ирц хүрлээ гээд хөөрөөд өнгөрнө. Угаасаа бүх сонгуулийн түүхийг харахад ерөнхийлөгчийн сонгууль хамгийн өндөр ирцтэй байдаг. Ийм өндөр ирцтэй байдаг сонгуулийг нэгжээр хахуульдах хэрэг байсан уу? Ямар сөрөг үр дагавартай болохыг нь урьдчилж тооцсоно уу?

Энэ удаагийн сонгуулиар иргэдэд 1000 нэгж өглөө. Харин 2016 оны УИХ-ын сонгуулиар хэдэн нэгж өгөх вэ? Иргэд 2013 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулиар 1000 нэгж өгсөн. Одоо хэдийг өгөх вэ гэж асуувал юу гэж хариулах вэ эрх баригчид аа? Мэдээж нэгэнт муу занд сурсан иргэд дахиад 1000 нэгжид хууртахгүй. Юмны үнэ өслөө. Эдийн засаг өслөө. Инфляци өслөө. Дөрвөн жилийн өмнө өгсөн нэгжнийхээ хэмжээг нэм гэж шаардана. Эсвэл 2000 болгож өгөх үү? Тэгвэл хамгийн бага ирцтэй байдаг орон нутгийн сонгуулийг дахихгүйн тулд нэгжээ 3000 болгож өгөх үү? Ингээд бид нэг хэсэг иргэдийнхээ сонголтыг утгагүй болгох эхлэлийг тавьчихлаа.

    Иргэн бүртээ ингэж хахууль өгөх ямар хэрэг байсан бэ? Нөгөө талаасаа иргэдийнхээ саналыг 1000 нэгжээр үнэлж доромжлох хэрэг байсан уу? Ирээдүйг хорлосон, иргэдэд ил цагаан хахууль өгсөн, иргэдийн үүргийг мөнгөөр үнэлсэн ийм  санаачилгыг хэн анх гаргасан бэ? Үүнийг өнөөдөр олон хүн мэдэж авах ёстой. Тэр хүмүүсийн нэрсийг сонгууль бүрээр зарлаж олонд сонордуулж байх хэрэгтэй. Цаашид иргэдийн ирц хүрэхгүй бол, иргэд илүү их хэмжээний мөнгө нэхэж саналаа худалдах гэвэл энэ хүмүүс 2013 онд та нарыг хахуульдсан юмаа, төр засаг дандаа ингэж мөнгөөр иргэдийнхээ саналыг үнэлж авах боломжгүй юмаа гэж хэлэх өдрүүд ирнэ. Тэр цагт хариуцлага хүлээх нэрс тодорхой байх ёстой. Бас ийм саналыг дэмжсэн өнөөгийн Сонгуулийн ерөнхий хорооныхон хариуцлага хүлээх ёстой. Ийм үйл явцыг хөхиүлэн дэмжсэн Засгийн газар бас ирээдүй үеийнхэний өмнө хариуцлага хүлээх хэрэгтэй боллоо.

Аль ч сонгуулиар Монгол Улсын иргэн бүр сонгох,  сонгогдох эрх үүрэгтэй. Ийм эрх үүргийг нь авлигал болгож ирээдүйг хорлогчид ард түмнээс уучлал гуйх ёстой. Дэлхийн аль ч улс оронд сонгуулийн ирцийг хүргэх гэсэн толгойны өвчин бий. Гэхдээ аль ч орон иргэдээ ингэж ил цагаанаар авлигалдаж байгаагүй. Иргэдийн саналыг өгүүлэхийн тулд сурталчилгааны том багийг л ажиллуулдаг. Олны танил хүмүүс уриалдаг. Үлгэрлэн саналаа өгдөг. Нийгмийн давхарга бүр хариуцлагаа ухамсарлах ёстойг сануулдаг. Зарим дарангуйлагч орнууд хэдий муухай ч гэсэн хүчээр саналыг нь өгүүлдэг. Гэхдээ манайх шиг ингэж бүх иргэдээ хахуульдаж байсангүй. Удахгүй Монголын энэ муухай түүхийг дэлхийн хэвлэлүүд шагшин шуугих байлгүй. Монголчууд бүх иргэддээ нэгж тараалаа. Монгол сонгуулиа ингэж өгдөг орон боллоо. Иргэд нь төрөө байгуулах хүсэлгүй. Иргэддээ албан ёсоор авлигал өгч байна. Иргэд нь ч угаасаа нэгж өгнө гэхээр хүрч ирээд саналаа өгчихдөг юм байна гээд доромж агуулсан мэдээлэл хөврөх байх. Яг үнэндээ манай ард түмэн тийм биш. Төрөө байгуулах асар их хүсэл эрмэлзэлтэй. Сэтгэлийн дуудлагатай ард түмэн. Ийм ард түмнийг муухай юманд сургалаа даа.

Нэгж тараасан үйл явцыг олон хүмүүс дургүйцэн хүлээж авлаа. Тэдний нэг УИХ-ын гишүүн асан Д.Энхбат “Төрийнхөн 2 зүйл зэрэг хийж байна. Хахууль өгч байна. Мөн холбооны компаниудыг дарамталж хийлгэж байна. Энэ бол ямар төрийн үйлдэл вэ” хэмээн асууж байна. Үнэхээр үүрэн холбооны компаниудыг дарамталж нэгж тараалгасан бол бүүр ч ноцтой юм. Цаашлаад бусад компаниудыг дараагийн сонгуулиар юм өгүүлдэг болгох шинэ жишгийн эхлэл л дээ.

Уг нь хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалд “Ард түмний хүсэл зориг төрийн эрх мэдлийн үндэс болох ёстой. Энэ нь хуурамч бус сонгуулиар илэрлээ олно” гэж бичсэн байдаг. Гэтэл бид ард түмнийхээ хүсэл зоригийг нэгжээр хэмжээд байж болох уу? Энэ нь том утгаараа Монгол Улс хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг зөрчиж байна гэсэн үг юм.

Сонгууль сайхан боллоо. Харамсалтай нь бүх нийтийг албан ёсоор авлигалдаж санал өгүүлдэг муухай жишиг тогтоолоо. Ард түмнээ муухай зүйлд сургалаа.