Энэ сарын 10-ны морин цагт Монгол улсын дөрөв дэхь Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Сүхбаатарын талбайд ард түмнийхээ өмнө тангараг өргөнө.

    Үе үеийн Ерөнхийлөгчид тангараг өргөхдөө уламжлал соёлоо хүндэтгэн үндэсний хувцсаар “гангардаг” жишиг тогтоод удаж байгаа. Манай өмнөх ерөнхийлөгчид тангараг өргөхдөө хэдий хэр хэмжээний хөрөнгө зарцуулж байсан нь хүмүүсийн сонирхдог сэдвийн нэг. Үүнийг тодруулах үүднээс өмнөх Ерөнхийлөгчдийн тангараг өргөх ёслолын зардал ямар байсныг сонирхлоо. Манай улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат 1993 онд сонгогчдын 57.78 хувийн саналыг авч төрийн тэргүүнээр сонгогдож байжээ. Гэхдээ тэр тангараг өргөх ёслолоо сүр дуулиан багатай хийж байсан учраас түүний тангараг өргөхөд чухам хэдэн төгрөг зарцуулсан талаарх мэдээлэл одоо ч бүрхэг хэвээр байдаг.

    Харин хоёрдахь Ерөнхийлөгч Н.Багабанди нийт сонгогчдын 60.81 хувийн саналаар ялалт байгуулж 1997 оны зургадугаар сарын 20-нд тангарагаа өргөж байв. Н.Багабандийн Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөхөд зориулагдсан ёслолын дээл 80.000, бүс 200.000, малгай 170,000, гутал 200.000, цамц 40.000 төгрөгөөр тус тус үнэлэгдэж байжээ. Мөн алтан үсгээр бичсэн тангарагийн хавтас, урилга хэвлэх, хувцасны загвар зохиогчид, оёдолчдын хөлс, бөхийн барилдаан, хэвлэл мэдээллийн сурталчилгаа, баримтат кино, төрийн ордны хуралдааны их танхимын чимэглэл зэрэг ёслолын ажиллагаатай холбогдсон зардалд нийт 7 сая гаруй төгрөг зарцуулсан баримт байна.

    Харин Н.Энхбаяр нийт сонгогчдын 53.44 хувийн санал авч 2005 оны зургадугаар сарын 24-нд тангарагаа өргөсөн. Түүний тангараг өргөх ёслол тун бийлэгжүү боллоо гэж тухай үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр мэдээлж байв. Н.Энхбаяр Ерөнхийлөгчийн дээл хувцас, гоёл чимэглэлд 15 сая, хүчит бөхийн барилдааны бай, бэсрэг наадам хүндэтгэлийн концертонд 8.5 сая, хүлээн авалтанд 6 сая, ёслолын бэлтгэл болгож Сүхбаатарын талбайг засч тохижуулахад 30 сая төгрөг түүнчлэн зочид төлөөлөгчдийн суух 700 ширхэг сандлыг худалдан авахад 31 сая төгрөг гээд нийт 108 сая төгрөг төлөвлөсөн ч УИХ-аар эсэргүүцэн зардлыг танасан учраас 67 сая төгрөгөөр ёслолын үйл ажиллагааг хийж байжээ.

    Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр  тангарагаа өргөхдөө 1940 онд Энэтхэгт гар аргаар урласан дахин давтагдашгүй цор ганц торгоор дээл хийлгэн өмсч байжээ. Тэрээр  шовгор оройтой,   дөрвөн талтай, 32 ширээсээр урласан жанжин малгай өмсч байсан юм.

    Харин өнөөгийн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж дөрвөн жилийн сонгогчдын 51,21 хувийн санал авч ялалт байгуулж 2009 оны зургадугаар сарын  18-ны  хөх морь өдрийн морин цаг буюу 12.06 цагт тангарагаа өргөж байжээ. Ингэхдээ 200 гаруй сая төгрөгийг зарцуулна гэж байсан ч Засгийн газрын ээлжит бус хуралдаанаар танаж 137 сая төгрөгөөр тогтоожээ. Тухайн үед энэ мөнгийг их, бага гэсэн яриа чих дэлсэж байсан. 2005 онд Н.Энхбаярыг тангараг өргөж байх үеэс хойш бараа таваарын үнэ бараг 2-3 дахин өсчихсөн. Түүнчлэн шинэ Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолд 1000 орчим хүн урилгаар оролцож гадаадын 120 гаруй зочин төлөөлөгч ирэхээс гадна  Ерөнхийлөгчид  өмсүүлэх ёслолын хувцас, малгай, дээл мөн хүчит бөхийн барилдаан, хүндэтгэлийн концерт, хүлээн авалт, гадаад, дотоодын төлөөлөгч урих, хэвлэл мэдээллээр сурталчилгаа явуулах, цэргийн жагсаал зохион байгуулах бэлтгэл ажлыг хангах зэрэг 12 зүйл бүхий арга хэмжээнд зарцуулах учраас зардал бага хэмжээгээр өссөн нь тодорхой байв.

    Ингээд үзвэл Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн тангараг өргөхдөө зарцуулсан зардал нь  2009 оны мөнгөний ханштай харьцуулахад урьд урьдны Ерөнхийлөгчдийн тангараг өргөхдөө зарцуулсан мөнгөнөөс хэтэрсэн зүйл алга байна хэмээн эдийн засагчид ярьж байна.

    Харин Монгол улсын Ерөнхийлөгчид улиран сонгогдоод буй Ц.Элбэгдоржийн энэ удаагийн тангараг өргөх ёслолын зардал одоогоор тодорхой болоогүй байна.

    Ямартай ч нийт зардлын тал хувийг Ерөнхийлөгчийн тамгын газраас гаргаж байгаа бол талыг нь УИХ-ын тамгын газраас гаргаж байгаа аж. Түүнчлэн Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолын журамд өөрчлөлт оруулж, ёслолыг ард түмэнтэйгээ ойр Чингис хааны хөшөөний өмнө хийх нь зүйтэй гэж УИХ-аар баталсан билээ. Чингисийн хөшөөний өмнөх шатан дээр УИХ-ын чуулган хуралдах тусгай талбай бэлдэж, Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолыг хийх бөгөөд мөн цэргийн жагсаал зохион байгуулахаар болоод байгаа.

    Ёслолын хувцасны хувьд Ц.Элбэгдорж  энгийн даруу, үнэ багатайг сонгодог. Одоогоор энэ удаагийн Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолын нийт зардлыг албаныхан тооцоолж байгаа бөгөөд удахгүй тодорхой болно гэлээ. Ямартай ч төсвийн мөнгийг хэмнэсэн сүр дуулиан багатай тангараг өргөх ёслол болох болов уу гэж  иргэд ярьж байна.