2000 оны үест хадгаламж зээлийн хоршоод шил шилээ даран дампуурч, олон мянган иргэн эд хөрөнгөөрөө хохирч үлдсэн. Хохирогчдоос цөөнгүй нь амиа хорлож, гэр бүл салж, сарнисан гээд харамсалтай хэргүүд араас нь даган урган гарсан байдаг. Иргэд олноор ийн хохирч үлдсэний гол буруутан нь иргэдийн санхүүгийн боловсрол сул байгаатай холбоотой гэж төр үзсэн бол, иргэд төрийн зохион байгуулалтгүйгээс болж ийм зүйл болсон гэж өөр хоорондоо чулуу шидэлцсэн юм. Цаг хугацаа урсан өнгөрөхийн хэрээр аль алиных нь зохион байгуулалт сайжирсан боловч ойрын үеэс дахин нэг хадгаламж зээлийн хоршоо дампуурах буйг бор шувуу шивнэв. Энэ нь 1996 оноос үйл ажиллагаа явуулж байгаа Монкорд хадгаламж зээлийн хоршоо. Тус хоршооны гишүүдийн хэлснээр 2018 оноос хойш хоршооны үйл ажиллагаа доголдож эхэлсэн бөгөөд улмаар санхүүгийн тайлангаа ил болгохоос татгалзах болсон байна. Анх байгуулагдсан цагаасаа гишүүдийн тоо 8000-д хүрсэн гэх боловч сүүлийн мэдээгээр 3000 орчим гишүүнтэй юм байна. Хэрвээ эх сурвалжаас авсан мэдээлэл үнэх бол Монкордын 3000 гишүүн хадгалуулсан 12 тэрбум төгрөг салхинд хийсэх нь.  

Дэлхийн 117 оронд 89 мянга гаруй хадгаламж зээлийн хоршоо 260 сая гаруй гишүүнтэйгээр идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг гэж Олон улсын хадгаламж зээлийн хоршоодын холбооны хуудсанд мэдээлжээ. Америк, Канад Орос, Англи, Австрали, Шинэ Зеланд болон Ази, Латин Америк, Арабын олон оронд  хадгаламж зээлийн хоршоод ажиллаж, иргэдийнхээ санхүүгийн хэрэгцээнд үйлчилж тэр хирээрээ улсынхаа эдийн засаг, ажилгүйдэл ядуурлыг бууруулахад дэм болдог хэмээн үнэлэгддэг юм байна.

Монголд аливаа зүйл буруу замаар ордгоос тэр үү, эсвэл бид аливааг үргэлж муу талаас нь дүгнээд сурчихсаных уу мэдэхгүй. Ямартай ч Хадгаламж зээлийн хоршоо гэхээр л хэдэн шуналтай хүний мөнгө иддэг газар гэсэн ойлголттой байдаг. Уг нь зөв голдирлоороо явбал иргэд итгэлээрээ нэгдэн бие биедээ дэм болох энгийн л нэгэн зорилготой аж.

Тэгвэл “Монкорд” хадгаламж зээлийн хоршооны хувьд анх ингэж л үүссэн түүхтэй аж. Тэртээ 1996 онд Либерал эмэгтэйчүүдийн оюуны сангийн дэргэдэх эдийн засгийн клубын 15 эмэгтэй итгэл сэтгэл, мэдлэг хүчээ нэгтгэн бизнес эрхлэлтийг дэмжих, ядуурлыг бууруулах үйлст хувь нэмрээ оруулахаар  Монголын анхны хадгаламж зээлийн хоршоо болох “Монкорд”-ыг байгуулжээ. Улмаар итгэл даах ах дүү, найз нөхдөө элсүүлэх замаар гишүүдийн тоогоо өсгөж, хөрөнгө зээлийн хэмжээ нь ч тэр хирээр нэмэгдэн жижиг бизнес эрхлэгч болон санхүүгийн хэрэгцээ гарсан бусад гишүүддээ тус нэмэр болсоор ирсэн байдаг.

Олон улсын хадгаламж зээлийн хоршоодын үйл ажиллагааны зарчмуудаас суралцаж, Азийн хадгаламж зээлийн хоршоодын холбоо, Канадын хоршоодын холбоотой хамтран ажиллаж, сургалтанд хамрагдах, урьж ажиллуулж байснаас гадна бүтээгдэхүүнийг нь хоршоондоо нэвтрүүлэн их л өрнүүн үр бүтээлтэй ажиллан 15 жилийнхээ ойг 2011 онд тэмдэглэж байжээ.

Гишүүддээ сургалт явуулах, тэднийг хуримтлалтай болоход нь анхаарахын зэрэгцээ “Бяцхан зөгий”-гөөр дамжуулан үр хүүхэд, ач гуч нарынхаа ирээдүйн боловсролд хөрөнгө оруулах, хүүхдийг багаас нь хуримтлалтай байх дадалд сурахад нь тусалсаар иржээ. Тэдгээр бяцхан зөгийнүүд нь ирээдүйд Монкордын гишүүд болох замаар итгэлцэл дээр тогтсон сайхан хамт олон энэ жилүүдэд бий болсон байх юм.

Олон хадгаламж зээлийн хоршоо дампуурч байсан санхүүгийн бэрхшээлтэй үеийг ч Монкорд ажрахгүй давсан нь олны итгэлийг улам далласан байх. “Монкорд” нэр нь бараг л брэнд болох шахсан уу, түүнд итгэсэн олон хүн гишүүнд элсэн, хуримтлалаа банканд бус энд хадгалуулж, зээлээ банкнаас бус эндээс авах болжээ. Мөнгөө хуримтлуулж буй хэсэг нь ч хэрэгцээ гарсан нэгэндээ тусалж байна гэсэн өөдрөг хандлагатай явжээ.  

Гэтэл 2016 оноос хоршооны үйл ажиллагааны доголдол ил гарч гишүүддээ мөнгийг нь өгч чадахгүйд хүрчээ. Гэсэн ч гишүүд нь захиралдаа итгэл хүлээлгэсээр 2018 оны намар аргагүйн эрхээр цагдаа болон Санхүүгийн зохицуулах хороонд хандсан байна.

Санхүүгийн зохицуулах хорооны даалгавраар бүх гишүүдийн ээлжит бус хурал зарлаж, хорооны тайлан зөвөлгөөг сонсох гэсэн боловч удирдлагууд нь ирсэнгүй. Үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрлийн хугацааг Санхүүгийн зохицуулах хорооноос сунгаагүй байхад орж ирсэн мөнгийг дур мэдэн тарааж тайланг нуун дарагдуулсаар байгаа аж.

Түүнчлэн Монкордын нэр дээрх олон үл хөдлөх хөрөнгө, гишүүд хөгжлийн төв бүгд салхинд хийссэн сурагтай. Сүүлийн жилүүдэд хоршоо санхүүгийн зөв удирдлага, бодлогогүй явж ирснээс гадна сүүлдээ хоршооны үндсэн зарчмаас гажуудан мөнгө хүүлэх санхүүгийн пирамид чиглэл рүү орчихсон гэж гишүүд нь дүгнэж байна лээ.

Нөгөөтэйгүүр хэт өндөр хүү амлаж, мөнгө татах ажлыг эрээ цээргүй хийсэн гэх. Уг нь бол Монкорд  олон жил тогтвортой, зах зээлийн дундаж хүүгээр гишүүддээ үйлчилж байсан нь түүний амжилтын нэг үндэс байсан юмсанж. Гэтэл дээр хэлсэнчлэн өндөр хүү амлаж, мөнгө татах ажлыг зохион байгуулалтгүй хийсэн, давхар данс хөтлөхөөс өгсүүлээд санхүүгийн ноцтой зөрчлүүд олон гаргажээ.

Хоршооны бүх компьютерыг цагдаагийн байгууллагын алба хаагчид аваад явсан нь одоо хаана ямар хамгаалалтанд байгаа, хэн нэвтэрч юу хийж байгаа, санхүүгийн мэдээллийн бүрэн бүтэн байдал нь алдагдсан эсэхээс өгсүүлээд олон асуудал сэтгэл түгшүүлж байгааг тус хоршооны гишүүд хэлсэн юм.

2018 оны зургадугаар сарын шалгалтаасаа хойш Санхүүгийн зохицуулах хороо шуурхай арга хэмжээ авалгүй удаасаар гишүүдийн удаа дараагийн гомдлын дүнд дөнгөж өнгөрөгч арваннэгдүгээр сард аргагүйн эрхээр шалгалт оруулсан бйана. Гэтэл онулирч 2019 оны хоёрдугаар сар шувтарч байхад тайлангаа одоо болтол гаргаж чадаагүй л байна. Мэргэжлийн аудит оруулж өгөхийг хүссэн боловч таг. Гэтэл гишүүд нь Санхүүгийн зохицуулах хорооны шалгалтын тайлангүйгээр ямар ч мэдээлэлгүй тул найдлага тээн хүлээсээр.

Канадын хоршоодын холбооноос сэргээн босгоход туслах мэргэжилтэн урьж ирүүлсэн боловч хорооны тайланг хүлээгээд, удирдлагатай уулзах гээд чадалгүй байсаар буцав.

Үнэн зөв тайлангүй, мэдээлэлгүй Монкордын гишүүд асуултаас өөр юу ч үгүй хоцрох бололтой. Үйл ажиллагаагүй найман сар орчим болсны эцэст Санхүүгийн зохицуулах хорооноос хурлаа хий, өөрсдөө шийд гэхээс өөр хариу өгч чадахгүй байна. Санхүүгийн зохицуулах хороон ирж тайлангаа танилцуулж, шийдвэр зөвөлгөөгөө өгөхгүй бол гишүүд нь хэнд итгэж, ямар алхам хийхээ мэдэхгүй байсаар байгаа аж. Ингэж тодорхойгүй байдалд байсаар нэг мэдэх нь ээ нэг жил болгоод татан буулгах төлөвлөгөө яваад эхэлжээ. Баттай эх сурвалжийн өгүүлснээр Монкордод гишүүдийнх нь хадгалуулсан мөнгө 10 тэрбум орчим гэх. Хэрвээ Монкорд татан буугдвал гишүүдийн хохирлыг хэн төлөх вэ. Эсвэл төрийн бас нэг алдаатай шийдвэр гээд нүдээ аниад өнгөрөх үү.

Г.Алимаа