Улстөрчид, бизнесийн хүрээллийнхний авлига, хээл хахуулиа хэрэгжүүлдэг гол арга нь төсвийн хөрөнгөөр хэрэгжүүлж буй тендер болсон гэх хардлага нийгэмд бий болсон.
Үнэхээр ч тендер гэдэг нэр өнгөрсөн хугацаанд яг л булхай, будлиан, луйвар гэдэг үгтэй адил сонсогддог болчихсон нь маргахааргүй үнэн. Иймээс тендерийн будлиан, авлига, хээл хахуулийг халах зорилгоор төсвийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах үйл ажиллагааг 100 хувь цахим хэлбэрт шилжүүлж, иргэд, олон нийтийн хяналт дор ил тод явуулахын тулд tender.gov.mn сайтыг ашиглалтад оруулсан. Төрийн худалдан авах ажиллагааны цахим систем ашиглалтад орсноор тендер тойрсон иргэд олон нийтийн хардлага бүрэн арилаагүй юм. Учир нь, төрийн худалдан авах ажиллагаанд буюу тендерт шалгарч буй аж ахуйн нэгжүүдийн холбогдох мэдээлэл нээлттэй байгаа ч тухайн компани улс төр болон бизнесийн ямар бүлэглэлийг санхүүжүүлж байгаа нь тодорхой бус байгаа юм.
Харин Улсын бүртгэлийн ерөнхий газраас хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийг олон нийтэд ил болгосноор тендер оролцож, төрийн мөнгөөр бараа үйлчилгээ үзүүлж байгаа аж ахуйн нэгжүүдийн мэдээллийг олох боломж бүрдсэн хэмээн үзсэн. Иймд Авлигатай тэмцэх газарт хөрөнгө орлогын мэдүүлэг гаргаж өгдөг төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас сонгож, “Ашиг хүртэгч жинхэнэ эздийн эрэл” судалгааг хийсэн юм. Судалгааны хүрээнд УИХ-ын гишүүн, Эрчим хүчний сайд Ц.Даваасүрэнгийн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан аж ахуйн нэгжүүд төрийн мөнгөөр бараа үйлчилгээ үзүүлж байсан эсэхийг илрүүлэхийг зорив. Тэрбээр “Ди Эл Өү” ХХК-ийн 100 хувь, “Өег мебель” ХХК-ийн 50 хувь, “Цолмон хээр дэлгүүр” ХХК-ийн 50 хувь, “НЭМҮТ” ХХК-ийн 20 хувийг эзэмшдэг хэмээн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан байна.
“Нээлттэй нийгэм форум” сангийн санхүүжилтээр хэрэгжсэн энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд Ц.Даваасүрэнгийн эзэмшдэг аж ахуйн нэгжүүд тендерт шалгарч төрийн мөнгөөр бараа үйлчилгээ үзүүлдэг эсэх нь тодорхойгүй байна. Авлигатай тэмцэх газар, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар болон tender.gov.mn сайтад байршсан мэдээлэл өөр хоорондоо уялдахгүй байгаа юм. Угтаа бол түүний хувьцаа эзэмшдэг зарим аж ахуйн нэгжийн тендер шалгарч, тэр бүү хэл Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газраас зарласан хар жагсаалтад багтаж байсан талаар хэвлэл мэдээллийн сайтууд дээр дурдсан байна.
Үүнээс гадна Улсын бүртгэлийн ерөнхий газраас олон нийтэд ил болгосон хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн мэдээлэл өөр хоорондоо уялдахгүй байгаа юм. Тухайлбал, Ц.Даваасүрэнгийн хувьцаа эзэмшдэг “НЭМҮТ” ХХК-ийг 2005 оны 06 дугаар сарын 08-ны өдөр улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн байдаг. Тус компанийн үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигчээр Санждорж овогтой Мөрөн, Алтан говь интернэшнл, Адистит болон Рагчаа овогтой Гансүх нар бүртгэгдсэн байдаг. Үүнээс Адистит гэдэг хуулийн этгээд нь 2005 оны 06 дугаар сарын 08-ны өдөр “НЭМҮТ” ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигчээр бүртгэгдсэн байна. Гэвч Адистит хуулийн этгээд нь 2006 оны 06 дугаар сарын 08-ны өдөр улсын бүртгэлд бүртгүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, улсын бүртгэлд бүртгүүлэхээс өмнө “НЭМҮТ” ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигчээр бүртгэгдсэн байна.
Товчхондоо, Төрийн худалдан авах ажиллагааны цахим систем болох www.tender.gov.mn сайтад тендерийн бүх мэдээллийг тавихгүй байна. Ингэснээр тендер нэрийдлээр жинхэнэ ашигч хүртэж байгаа эздийг олон нийтэд ил болгох боломж хомс байна.
“Гурав арван нэг сэтгүүлчдийн клуб” ТББ
