УИХ-ын өнөөдрийн чуулганаар ХЭҮК-ийн гишүүдийг томилох эсэх асуудлыг хэлэлцэж байна. Хууль зүйн байнгын хорооноос Ж.Хунан, Б.Энхболд, Х.Мөнхзул, Г.Нарантуяа, Д.Сүнжид нарын таван хүнийг томилохыг дэмжсэн билээ.

Ингээд УИХ-ын гишүүд нэр дэвшигчдээс үг асууж, хариулт авлаа.

Л.Энх-Амгалан: Манайх цаасан дээр хүний эрхийг хамгаалах хуультай сайн орон Олон Улсын хөдөлмөрийн байгууллагаас баталсан 50 гаруй гэрээнд нэгдсэн. 2010 оноос эхлэн НҮБ-д хүний эрхийн зөвлөл байгуулагдсанаас тайлангаа хүргүүлдэг болсон ийм сайн зүйл байна. Гэтэл бодит байдал дээр Үндсэн хууль дээр дурдсан 18 эрх хангагдаж чадахгүй байна. Тухайлбал, хүний амьд явах эрх. Хүмүүс зам тээврийн ослын улмас амиа алдаж, тахир дутуу болж байна. Мөн жилд үйлдвэрлэлийн ослоод 400-500 хүн өртөж байна. Хөдлөх, үл хөдлөх эрх шударгаар олж авах, өв залгамжлуулах эрх маш их зөрчигдөж байна. Өнгөрсөн хугацаанд хүмүүс залилуулах явдал хэрээс хэтэрсэн байна. 2019 онд цахим гэмт хэргийн залилангийн улмаас 13 тэрбум төгрөг алдсан байна. Энэ мэт 18 эрх хангагдаж чадахгүй байна. Бид анх удаа шинээр хуулиар та бүгдийг томилох гэж байна. Зөрчигдөж байгаа эрхүүдийг шинэ түвлшинд гаргах, хамгаалах чиглэлээр ямар алхам хийх вэ. Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан 18 эрхийн хамгийн их зөрчигдөж байгаа эрх нь аль нь вэ. Эрэмбэлээд хэлэхгүй юу?

Нэр дэвшигч Ж.Хунан: Хүний эрхийн нөхцөл байдал таагүй байгаа нь үнэн. Хууль эрх зүйн орчноор сайн боловч хэрэгжилтийн шатанд зөрчил байгаа. Хүлээн зөвшөөрч байна. Монгол Улс энхийн цагт нас барж байгаа хүнээр дэлхийд дээгүүр ордог. Тиймээс зам тээврийн осол, хүүхэд эндэгдлийн тоог бууруулна. Монгол Улс маш олон хүний эрхийн гэрээ конвенцид нэгдэн орсон байдаг. Үүнийг дотоодын хууль эрх зүйд хэрхэн нийцүүлэх зэрэг асуудал бий.

Нэр дэвшигч Д.Сүнжид: 1992 онд Үндсэн хуульд хүний эрх, эрх чөлөөг тунхагласан. 18 хэсэгт заасан, задалбал 54 түүнээс олон эрх агуулагддаг. Энэ эрхийн хэрэгжилтийг зөвхөн ХЭҮК хариуцах төдийгүй Засгийн газар, олон улсын байгууллага үнэлгээ, дүн шинжилгээ хийдэг.

Нэр дэвшигч Х.Мөнхзул: Монгол Улс хүний эрхийг хамгаалах тогтолцоо, эрх зүйн орчноо хангалттай бүрдүүлчихсэн. Гагцхүү хэрэгжилтийн асуудал хангалтгүй байна. Хууль тогтоомжид тавих хяналт сул байгаа учраас сайжруулах асуудал чухал байна. Тухайлбал, хүүхэд эсрэг хүчирхийллийн асуудалд маш олон байгууллагад үүрэг өгсөн. Гол нь үүрэг хүлээж байгаа байгууллагууд уялдаа холбоогүй ажилладаг.

Нэр дэвшигч Б.Энхболд: Монгол Улсад хүн бүрд хамааралтай, эрх, эрх чөлөө нь хөндөгдөж байгаа гол асуудал нь эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрх. Үүнд гадаад талбай, гэр бүл, ажлын байр зэрэг хамаардаг. Хоёрдугаарт, төрийн байгууллага, албан тушаалтанд өргөдөл, мэдээлэл гаргаж шийдвэрлүүлэх асуудал хүн бүрийг санааг зовоодог. Эрх тэгш байх зарчмыг хангасан шийдвэр гаргах нь төдийлөн ховор байна. Гуравдугаарт, өмчлөх эрхийн асуудал тулгамдаж байна. Манай улсад бүртгэгдэж байгаа гэмт хэргийн 37 орчим хувь нь өмчлөх эрхэд халдсан гэмт хэрэг эзэлдэг. Мөн хувийн эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой асуудал өндөр үзүүлэлттэй байгаа учраас дээрхийг шийдвэрлэхэд санаачилга гаргаж ажиллана.

Нэр дэвшигч Г.Нарантуяа: Монгол Улсын нийгэм, эдийн засаг, орлого багатай иргэдийн эрх, эрх чөлөө хамгийн их зөрчигддөг. Үүний улмаас авултай хөдөлмөр эрхлэх, хоол тэжээлийн асуудал, гэр бүлийн орчны асуудал гээд олон асуудал тулгардаг. Тогтолцооны хувьд байгууллаг хоорондын уялдаа, төсөв зэрэг дээр нэр дэвшигчдийн хэлсэн зүйлтэй санал нэг байна.

А.Сүх