ХЗДХ-ийн сайдаас гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлын талаар зарим зүйлийг тодрууллаа.

-2021 оны төсөвт Гэр бүлийн хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх, хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр хэдий хэмжээний төсөв төсөвлөгдсөн бэ?

-Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх зөвлөлд 1.2 тэрбум төгрөгийг зарцуулахаар төлөвлөсөн. Энд маш олон хөтөлбөрүүд хамрагдаж байгаа. Тухайлбал, хүчирхийлэл, урьдчилан сэргийлэх, хар тамхи мансууруулах бодистой тэмцэх гэх мэт олон төрлийн төсөл хөтөлбөрүүд бүхэлдээ санхүүжихээр төсөвлөсөн. Уг төсвийн төсөл батлагдвал арванхоёрдугаар сард Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх зөвлөлийн зөвөлгөөнийг хийж, ирэх онд хийх төлөвлөгөөгөө хамтдаа гаргая гэж байгаа. Тухайн сумын хэсгийн байцаагч, хэсгиийн төлөөлөгч, нийгмийн ажилтан зэрэг хүмүүсийг багтаасан улсын зөвөлгөөнийг анх удаа зохион байгуулна. 1997 онд Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хууль батлагдсан. 2019 онд Гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хууль болж шинэчлэн найруулагдаж батлагдсан. Өнөөдрийн гэмт хэрэг, эрх зүйн зөрчилтэй тэмцэж байгаа арга барил 20-иод жилийн хугацаанд ерөөсөө өөрчлөгдөөгүй.

-Зөвлөлийг хэн хариуцаж хаанаас, яаж санхүүжих юм бэ?

Сум, дүүрэг, аймаг, нийслэлийн ИТХ Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх зөвлөлөө хариуцдаг. Зөвлөл нь хүү, торгуулийн орлогын 40 хувиар санхүүждэг. Төвлөрүүлсэн зардлаа гэмт хэргээ урьдчилан сэргийлэхэд зарцуулахын хажуугаар өөр төрлийн зөвлөгөөн томилолтоор явах гэх мэт зүйлд зарцуулна. Тиймээс ХЗДХЯ өөрсдөө манлайлал үзүүлж, төвлөрүүлсэн хөрөнгөнөөсөө тодорхой хэсгийг нь анхан шатанд ажиллаж байгаа хүмүүст  эргүүлд явахад нь зориулж зардалд нь зарцуулъя. Яг энэ жишгээр НИТХ, аймгийн ИТХ, бусад байгууллага зарцуулах ёстой. Яам нь өөрөө 1.2 тэрбум төгрөгөөр усын хэмжээнд урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохион байгуулна гэж байна. Гэтэл зөвхөн НИТХ гэхэд 9 тэрбумын гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх жилийн төсөвтэй. Аймгийнх хэд байдгийг нь мэдэхгүй байна. Дорноговь, Дорнод зэрэг аймгуудад мөн өндөр байдаг. Энэ мөнгийг зохистой гэмт хэрэгтэй тэмцэж байгаа чиглэл рүү зарцуулах ёстой.

Хоёрдугаарт, гэмт хэрэг, эрх зүйн зөрчилтэй тэмцэхэд зөвхөн төрийн байгууллага хийх ёстой гэдэг хандлагаа өөрчлөх хэрэгтэй. Энд иргэн, аж ахуын нэгж бүрийн оролцоо чухал. Адаглаад л дуудлага, мэдээллийг цаг алдалгүй хүргэж байх ёстой. 20 мянган хүнтэй хороонд хоёр хэсгийн байцаагч айл бүрд болж байгаа хэрүүл, зодооныг мэдэж, илрүүлэх боломжгүй. Энд хамгийн ойр хөршүүд цаг алдалгүй зохих байгууллагад мэдүүлж байх ёстой.

Гуравдугаарт, Эрх зүйн зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх хандлагыг хүүхдүүддээ тогтоож өгөх ёстой. Өнөөдөр 30, 40 настай гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдээд байгаа хүмүүсийг жил бүр 5, 6 мянгаар нь баривчлаад байдаг. Дараа жил нь нөгөө тоо нь буурдаггүй. Энэ мэт гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр арай өөр бодлого барьж ажиллая гээд эхний ээлжинд арванхоёрдугаар сард анхан шатанд ажилладаг хүмүүсээ цуглууж, зөвлөгөөн хийнэ.

-Яамны гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажилд зарцуулах мөнгө нийслэлээс хэд дахин бага төсөвтэй байдаг юм байна гэж ойлголоо?

-Нийслэлээс бараг 9 дахин бага улсын хэмжээнд зарцуулах мөнгөтэй. Энэ мөнгийг үйл ажиллагааных нь зардалд хуваарилна. Үүнийг аймаг, нийслэл, сум, дүүрэг нь дэмжиж ажиллах ёстой.

-Зориулалтаар бусаар зарцуулж байгаа тохиолдолд ямар хариуцлага тооцож юм бэ. Өмнө нь ийм асуудал гарч байв уу?

-Аудитын байгууллага жил бүр шалгаж зөрчилтэй, зөрчилгүй гээд гаргаад явж байгаа. Манай яамны шууд хариуцах ажил биш. Миний хэлээд байгаа зүйл нь гадаад, дотоодын томилолтод явахад зарцуулахаа болих хэрэгтэй гэж байгаа юм. Гэмт хэргийн эрх зүйн зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл явж байгаа. Энд хүү, тоггуулийн тодорхой хэсгийг камержуулалтад зориулъя гээд ярьж байгаа. БНСУ-ын Засгийн газартай байгуулсан зээлийн хэлэлцээрт өөрчлөлт оруулахаар ярьж байгаа. 40 тэрбумаар авах гэж байсан цахим гавыг 15-20 дахин бууруулж авахаар болсон. Ирэх оноос шийдэгдээд эхэлнэ. 

Б.Лхам