Оюутны хөгжлийн зээлтэй холбоотой дээд боловсролын салбарт үүсээд байгаа бухимдал, жилийн чөлөө авч байгаа оюутны тоо судалгаагаар огцом нэмэгдэх болсон шалтгааныг тодруулахаар Монголын оюутны хөгжлийн зөвлөлийн дарга Н.Лхагвадоржтой ярилцлаа.

-Сүүлийн үед дээд боловсролын салбарт үл ойлголцол гарч байгаа талаар оюутнууд сошиал орчинд дуугарах боллоо. Энэ талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?

-Тийм ээ. Төрөөс олгож байсан оюутны хөгжлийн зээлийг хоёр хичээлийн жил дамнан олгохгүй, оюутнуудыг тэргүүлэх зэрэглэлийн мэргэжил нэрийдлээр ялгаварлаж байгаатай холбоотой оюутнууд, ар гэрийнхэн, сургууль, Боловсрол Шинжлэх ухааны яам, Боловсролын зээлийн сан хооронд үл ойлголцол үүсээд байна.

-Оюутны хөгжлийн зээлийг яагаад олгохгүй байгаа юм бэ?

-Засгийн газар 2020 оны хоёрдугаар сарын 19-ны өдөр 70 дугаар тогтоол гаргаж, "Монгол Улсад шаардлагатай тэргүүлэх чиглэлийн мэргэжлийн жагсаалт”-ыг зааж өгсөнтэй шууд холбоотой. Учир нь, тус тэргүүлэх чиглэлд  гэж бакалавр, магистр, доктор нийлсэн 70 орчим мэргэжил оруулж, зөвхөн эдгээр мэргэжлийн оюутнуудад зээл олгохоо зарласан. Өнгөрсөн хаврын байдлаар Боловсролын зээлийн санд оюутнуудад зээл олгохоор 31 тэрбум төгрөг байсан ч шалтгаангүйгээр 10 тэрбум болгон бууруулсан байгаа юм. Бодвол дээрх тогтоолтой холбоотой байх. Мөнгө байсан хэрнээ олголгүй өнөөдрийн түвшинд авчирч байгаад оюутнууд дургүйцэж байгаа.

-Өнөөдрийн байдлаар яг ямар асуудлууд үүсээд байна вэ?

-Шулуухан хэлэхэд Ковидын энэ хүнд цаг үед ар гэрийнхнийх  нь орлого зогссон, төрдөө итгэж, найдаж гэрээ байгуулсан оюутнуудын итгэл талаар болж, жилийн чөлөө авах, сургуулиа орхихоос өөр замгүй болж байна. Үнэхээр харамсалтай. Ер нь бол дан ганц оюутнууд гэлтгүй их, дээд сургуулиуд ч дургүйцэж байгаа. Аргагүй л дээ. Төр мөнгө байна, оюутнаа дэмжинэ гэж гэрээ байгуулчихаад гэнэт гэрээгээ зөрчөөд ялгаварлаж, зээл олгохоо зогсоохоор оюутан, сургууль гэлтгүй аль аль талдаа гэнэтийн хүндрэл авчирч таарна.  

Оюутнууд төлбөр төлөх боломжгүй учир сургалтын төлбөрийн авлагууд сургуулиудад хуримтлагдан багш, ажилчдынхаа цалинг тавихад хүндрэлтэй болж, зарим сургууль эс хүссэн ч төлбөрөө нэхэж, хичээлд суулгахгүй, жилийн чөлөө олгох, хасах тухайгаа мэдэгдэж эхэлсэн байна. Ер нь ганц оюутны хөгжлийн зээл гэлтгүй бүр харамсмаар, дуугарахгүй байж чадахгүй байгаа бүлэг нь өнчин, хөгжлийн бэрхшээлтэй айлын хүүхдэд олгодог байсан буцалтгүй тусламжийг танаж, олгоогүйд нь их бухимдаж байгаа.

-Харьяа яам, холбогдох төрийн байгууллагад хандсан уу?

-Тийм ээ. Хамгийн эмгэнэлтэй нь БШУ-ны яам тодорхой шийдэл байхгүй, дээрээс гаргасан шийдвэр гэхээс өөр үггүй, сургалтын төлбөрөө оюутнуудаасаа нэхэж ав гэсэн чиглэлийг сургуулиудад өгч байна. Мөнгө байсаар атал байгуулсан гэрээгээ яагаад зөрчиж, оюутнуудын сургалтын төлбөрийг гацаав. Энэ хооронд сургалтын төлбөр төлөөгүйн улмаас өнгөрсөн хавар төгссөн олон зуун оюутан дипломоо авч чадаагүй, гэрээ байгуулсан бүх оюутан төрдөө хууртаж, хоёр хичээлийн жил дамнан хүнд байдалд  ар гэрээрээ орчихоод байна шүү дээ.

-Тэр 10 тэрбум төгрөг хайчсан гэдгийг холбогдох газрууд нь тайлбар хэлсэн үү?

-Өнгөрсөн хавар оюутнуудын дунд бухимдал үүсгэн байж төгсөх курсийн 1971 оюутанд олгосон. Холбогдох сайд нь түүнийгээ төгсөх ангийн бүх хүүхдэд олгосон мэтээр ярьж байна билээ. Бодит байдалд аваагүй маш олон оюутан байгаа. Сайд нь салбараа сайн мэдэхгүй, бодит байдлыг огт мэдрэхгүй байгаад гайхаж байгаа.

-Та бүхэн Засгийн газарт хүсэлт гаргасан уу. Төр оюутнуудаа сонсож байна уу?

-Өнгөрсөн хавраас хойш оюутнууд харьяа яамандаа хүсэлт гаргасан. Дээрээс гаргасан шийдвэр гээд нэг ч гэрэл ассан хариу өгөөгүй. Сүүлийн өдрүүдэд бид бүх сайд, УИХ-ын гишүүдэд туслалцаа хүссэн мессэж явуулж, сошиал орчинд идэвхжиж эхэлж байна.

-Ерөнхий сайдаас хариу ирэв үү. Ер нь хариу өгч байгаа төрийн түшээд бий юу?

-Ерөнхий сайдаас хариу ирүүлсэн. Гэхдээ сонслоо гэхээс өөр үггүй автомат хариулагч шиг л байсан. Өнөөдрөөс Ерөнхий сайдыг оюутнуудтайгаа цахимаар уулзалт хийхийг уриалах ажлыг эхлүүлж байгаа. Харин УИХ-ын гишүүд дэмжихээ илэрхийлж, маш сайн хариу өгч, зарим нь УИХ-ын чуулган дээр хүртэл дэмжиж, бидний дуу хоолойг хүргэсэн. Жишээ нь, УИХ-ын гишүүн Ц.Туваан, С.Амарсайхан, Б.Пүрэвдорж, С.Одонтуяа, Ц.Даваасүрэн, Ш.Адьшаа гээд олон байна. Онцгойлон Ц.Туваан гишүүн болон УИХ-ын дарга Г.Занданшатар нарт баярлалаа гэж хэлмээр байна. Чуулганаар БШУ-ны сайдад оюутнуудын асуудлыг шийдэхийг сануулж байсан.

-Оюутны хөгжлийн зээлийг хэнд олгодог юм бэ?

-Би товчхон хариулъя. Анх Засгийн газрын 2018 оны 46 дугаар тогтоолоор “Дээд боловсролын сургалтын байгууллагын оюутан, суралцагчид оюутны хөгжлийн зээл олгох, эргэн төлүүлэх журам”-ыг баталснаар жилд дунджаар 30 тэрбум орчим төгрөг төсөвлөж, дүнгийн голч нь 2,8-аас дээш бакалавр, 3,2-оос дээш магистр, докторантурын хүсэлт гаргаж, гэрээ байгуулсан оюутанд олгож эхэлсэн байдаг. Зээл олгохоор шийдвэрлэсэн оюутны төлбөрийг дүнгийн голчоос хамаарч улирлаар нь олгодог бөгөөд авсан зээлийг төгсөөд 6 жилийн дотор буцаан төлөх нөхцөлтэй байдаг.   Онцгойлон хэлэхэд, оюутнууд зүгээр мөнгө авах гээгүй шүү. Төрөөс гаргасан журам, байгуулсан гэрээнийхээ дагуу буцааж төлөх нөхцөлтэйгөөр энэ хүнд цагт сургалтын төлбөрөө төлүүлэхийг хүсэж байгаа.

-Танд нэмж хэлэх зүйл байна уу?

-Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийг бидэнтэй цахимаар ярилцаж, бодит байдлыг сонсохыг уриалмаар байна. Оюутнууд, тэдний ар гэр үнэхээр хүнд нөхцөл байдалд орсон. Төр өгсөн амлалт, байгуулсан гэрээндээ эзэн болж, олон мянган оюутны амьдралд хар толбо үлдээх өндөр эрсдэлийг харж, яаралтай оюутны хөгжлийн зээл, буцалтгүй тусламжийг гэрээ байгуулсан бүх оюутанд олгоогүй хугацааг нь нөхөж олгохыг хүсэж байна. Ер нь төрийн холбогдох албан тушаалтнууд чадахгүй, судлаагүй зүйлдээ худлаа амлалт өгөлгүй, бодитоор нь хэлдэг байгаасай гэж боддог. Энэ нь учирч болох олон эрсдэлийг хаана. Энэ цаг үед сургуулиуд ч хүнд байдалд орсон. Гэхдээ оюутны нөхцөл байдлыг ойлгож, хуулиа дагаж, төрөөс холбогдох шийдвэр эцэслэн гартал сургалтын төлбөрөө нэхэх, оюутныг сургалтаас завсардуулахыг үйлдэл гаргахгүй байхыг уриалж байна.