Тигран Погосян, ОУВС-гийн Монгол дахь Суурин төлөөлөгч

Худалдааны тарифын зөрчилдөөн нь Азийн эдийн засгийн төлөвт сөргөөр нөлөөлж байна.

АНУ-ын тарифын хувь хэмжээ сүүлийн зуун жилийн түүхэндээ дээд түвшинд хүрсэн бөгөөд хамгийн өндөр тарифын дийлэнх нь Азийг чиглэж байна. Өнгөрсөн 2024 онд дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн 60 орчим хувийг бүрдүүлсэн энэ бүс нутгийн худалдаанд суурилсан хөгжлийн загвар ийнхүү сорилттой тулгарлаа. АНУ-БНХАУ-ын худалдааны зөрчилдөөн байдал, дэлхийн худалдааны бодлогын тодорхой бус байдлаас үүдэн эдийн засгийн өсөлт нь олон жилийн турш чөлөөт худалдаа, олон улсын өртгийн сүлжээнээс ихээхэн хамааралтай байсан Азийн улсууд томоохон сорилтуудтай нүүр тулж эхэллээ. Хэдийгээр зарим тарифыг түр зогсоосон байгаа ч, дотоодын үйлдвэрлэлийг хамгаалах протекционист бодлогo газар авч, дэлхийн хэмжээнд эрэлт буурч байгаа нь бүс нутгийн цаашдын хөгжлийн боломжид сөргөөр нөлөөлж байна. 

Ийм нөхцөл байдалд, Ази, Номхон далайн бүсийн эдийн засгийн төсөөлөл эрс буурлаа. Тус бүсийн эдийн засгийн өсөлт 2024 онд 4.6 хувьтай байсан бол 2025 онд 3.9 хувь болж саарах төсөөлөл гарсан нь цар тахлаас хойших хамгийн огцом буурсан төсөөлөл болж байна. Азийн хөгжингүй орнуудын эдийн засаг дөнгөж 1.2 хувь, хурдацтай хөгжиж буй болон хөгжиж буй орнуудын эдийн засаг 4.5 хувийн өсөлттэй болж өмнөх төсөөлөл буурч гарлаа. БНХАУ нь эдийн засгийг дэмжих арга хэмжээ авч хэрэгжүүлж байгаа хэдий ч өсөлт нь 4.0 хувь орчимд хадгалагдах төсөөлөлтэй байна. Худалдааны тарифын зөрчилдөөн АСЕАН-ы гишүүн орнуудад илүү нөлөөлөх магадлалтай тул гадаад шок болон дотоод эрэлт сул байгаа нь эдийн засагт сөргөөр нөлөөлж, эдийн засгийн өсөлтийг нь 4.1 хувьтай байхаар бууруулж тооцлоо. Энэтхэгийн хувьд гадаад худалдаанаас хамаарах хамаарал бага учраас өсөлт нь саарах хэдий ч харьцангуй утгаараа өндөр өсөлттэйд тооцогдохоор байна.

Азийн олон улс орнуудын эдийн засаг нь экспортоос ихээхэн хамааралтай бөгөөд дотоод эрэлт сул байгаа учир тариф, худалдааны саад нэмэгдэж байгаа нь бүс нутгийн эдийн засгийн цар тахлын дараах өсөлтийн хурдацад сөргөөр нөлөөлж байна. Өрийн ачаалал болон санхүүжилтийн өртөг өсөж байгаа нь олон улс орнуудад дотоодын хэрэглээг бууруулж байна. Азийн улсуудын өндөр технологийн, тухайлбал хиймэл оюун ухаантай холбоотой экспортын эрэлт нь АНУ болон бусад хөгжингүй орнуудтай хийх худалдааг дэмжиж ирсэн хэдий ч АНУ-ын гадаад эрэлт буурсан болон дотоодын үйлдвэрлэлийг хамгаалах бодлого эрчимжсэн нөхцөлд Азийн улсуудад сөрөг үр дагавар авчрахаар байна.

Монгол Улсын эдийн засагт тодорхой үр дагавар гарна.

Монгол Улс нь өрнөж буй тарифын дайнд шууд оролцоогүй боловч олон улсын худалдааны зөрчилдөөн, тухайлбал АНУ-БНХАУ-ын худалдааны тарифын зөрчилдөөний дам нөлөөнд өртөх эрсдэл өндөр байна. Монгол Улсын экспортын 90 гаруй хувийг БНХАУ эзэлдэг бөгөөд дийлэнх нь нүүрс, зэс зэрэг эрдэс бүтээгдэхүүнээс бүрддэг. Тарифын бодлого, үйлдвэрлэлийн идэвхжил суларсны улмаас БНХАУ-ын эрэлт, дотоодын үйлдвэрлэл буурах нь Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт болон төсөвт шууд сөргөөр нөлөөлнө. Дэлхийн хэмжээнд тодорхой бус байдал нэмэгдсэнээс шалтгаалж түүхий эдийн үнэ унаснаар үндэсний орлого буурч, төсвийн орлого тасарч, гадаад секторын тэнцвэр алдагдахаар байна.

Дэлхийн зах зээл дээрх тодорхой бус байдал нэмэгдэж байгаа нь Монгол Улс шиг түүхий эдийн экспортоос өндөр хамааралтай, жижиг эдийн засагт хөрөнгө оруулагчдын итгэлд сөргөөр нөлөөлөхөөр байна. Гадаадын хөрөнгө оруулалт буурах нь хамтарсан засгийн газрын хөгжлийн хөтөлбөрийн гол зорилт болох дэд бүтэц, уул уурхай, эдийн засгийг төрөлжүүлэх төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд саад учруулахаар байна. Экспортын орлого болон хөрөнгийн дотогшлох урсгал багасах нь Монгол Улсын гадаад секторын үзүүлэлтүүдэд сөргөөр нөлөөлж, санхүүгийн эрсдэл даах чадварыг бууруулна.

Энэ нөхцөл байдал нь төгрөгийн гадаад валюттай харьцах ханшийн өөрчлөлтөөр аль хэдийнээ мэдрэгдэж эхэлжээ. Гадаад валютын орох урсгал татарсан нь төгрөгийн ханшийг сулруулж, түлш, машин тоног төхөөрөмж, хэрэглээний бараа гэх мэт импортын өртгийг нэмэгдүүлж байна. Цаашид Монгол Улсад инфляц нэмэгдэж, өрхийн худалдан авах чадвар буурах эрсдэлтэй бөгөөд энэ нь төв банк мөнгөний бодлогоо улам чангаруулахаас өөр гарцгүй болгохоор байна. Ийнхүү хүүгийн түвшин нэмэгдэж, дотоод эрэлт буурснаар эдийн засгийн өсөлт саарах нөхцөл бүрдэж болзошгүй байна.

Тэнцвэрийг хадгалах бодлого

Гадаад болон дотоод тэнцвэрийг сэргээх бодлогыг нэн тэргүүнд баримтлах шаардлагатай. Мөн ирээдүйд үүсэж болзошгүй хүндрэлүүдэд бэлтгэлтэй байх үүднээс бодлогын орон зай, нөөцийг огцом зарцуулахгүй байх нь зүйтэй.

Төсвийн тусгай шаардлагуудыг дагаж мөрдөх, төсвийг илүү хариуцлагатай удирдах шаардлагатай. Бодлогын орон зай, нөөц шавхагдаж, гадаад тэнцвэргүй байдал нэмэгдэхээс зайлсхийх үүднээс засгийн газар нь импортын эрэлтийг бууруулах шаардлагатай байна. Энэ хүрээнд төсвийн урсгал зардлыг танах, уул уурхайн бус татварын орлого хураалтыг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй. Уул уурхайн бус татварын ачааллыг бууруулахаар төлөвлөж байгааг эргэж харах шаардлагатай. Улмаар төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын тогтолцоон сул тал их, эдийн засгийн шингээх чадвар хязгаарлагдмал байгаа зэргийг харгалзан үзэж мега төслүүдийн хэрэгжилтэд няхуур хандахыг зөвлөж байна.

Инфляц болон зээлийн өсөлт нэмэгдэж байгаа энэ үед Монголбанк дотоодын санхүүгийн захын нөхцөлийг хатуу хэвээр хадгалах нь зүйтэй. Инфляцыг тогтоон барьж, хүлээлтийг удирдах зорилгоор бодлогын хүүг дахин өсгөх шаардлагатай бөгөөд заавал байлгах нөөцийн үзүүлэлтийг чөлөөт үлдэгдлийг удирдахад чиглүүлэх нь оновчтой байна. Мөн банк бус санхүүгийн салбарын өр, орлогын харьцааг банкны салбарын үзүүлэлттэй нийцүүлж, хэрэглээний зээлийн хэт их өсөлтийг хазаарлан, зохицуулалтын орчинд байгаа ялгаатай байдлыг ашиглах явдлыг бууруулах шаардлагатай. 

Төв банкны тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтүүд, тэр дундаа төв банкийг дахин хөрөнгөжүүлэх төлөвлөгөө нь Монголбанкны үйл ажиллагааны бие даасан, хараат бус байдлыг бэхжүүлж, улмаар бодлогын үр нөлөө, төв банканд итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байна.

Эцэст нь, төгрөгийн гадаад валюттай харьцах ханшийн уян хатан байдлыг нэмэгдүүлэх нь гадаад шокийн эрсдэл даах чадварыг бэхжүүлэхээр байна.

Mongolia needs to adopt greater fiscal prudence and enhance exchange rate flexibility to counter mounting trade tensions 

Tigran Poghosyan (IMF Resident Representative for Mongolia)

Asia’s Outlook Dims Amid Trade Tensions

US tariffs have reached their highest levels in a century, with many of the steepest aimed at Asia. The region, which contributed nearly 60% of global growth in 2024, is now seeing its trade-led development model tested. Long reliant on liberalized trade and deep integration into global value chains, Asia faces mounting challenges as US-China tensions escalate and global trade policy becomes increasingly uncertain. While some tariffs have been paused, the overall climate of protectionism and weaker global demand is weighing heavily on regional prospects.

Against this backdrop, the economic outlook for Asia and the Pacific has dimmed significantly. Regional growth is forecast to slow to 3.9% in 2025, down from 4.6% in 2024—the sharpest downgrade since the pandemic. Advanced Asian economies are projected to grow by just 1.2%, while growth in emerging and developing Asia is expected to reach 4.5%, both reflecting downward revisions. China’s growth is set to remain around 4% despite fiscal stimulus, and ASEAN economies are particularly exposed, with growth downgraded to 4.1% amid external shocks and soft domestic demand. India, less reliant on trade, is expected to slow moderately but remain a relative outperformer.

Tariffs and rising trade barriers threaten to dent the region’s post-pandemic momentum, especially as many Asian economies depend on exports amid subdued domestic demand. High debt burdens and rising borrowing costs have also curbed consumer spending in several countries. While demand for high-tech exports—especially those linked to AI—has supported trade with the US and other advanced economies, this has also increased Asia’s vulnerability to shifts in US demand and the risks of intensifying protectionism.

Mongolia’s Economy Will Feel the Impact

While Mongolia is not directly involved in the ongoing tariff wars, it remains highly vulnerable to the ripple effects of escalating global trade tensions—particularly those between the United States and China. As China absorbs over 90 percent of Mongolia’s exports, mostly in minerals like coal and copper, any slowdown in Chinese demand due to tariffs or weakened industrial activity poses a direct threat to Mongolia’s economic growth and budget. Lower commodity prices, driven by heightened global uncertainty, could further erode national income, reduce government revenue, and widen external imbalances.

The growing uncertainty in global markets is likely to dampen investor confidence, especially in small, resource-dependent economies such as Mongolia. Weaker foreign investment would hinder progress on critical infrastructure, mining, and diversification projects—many of which are central to the coalition government’s development agenda. A decline in both export earnings and capital inflows would strain Mongolia’s external accounts and weigh heavily on its financial resilience.

These pressures are already felt through the exchange rate. Reduced foreign currency inflows have weakened the tugrik, raising the cost of imports such as fuel, machinery, and consumer goods. Mongolia could face rising inflation, eroding household purchasing power and forcing the central bank to tighten monetary policy further. In turn, higher interest rates could dampen domestic demand, compounding the economic slowdown.

Balancing Act for Policies to Counter the Vicious Cycle

The policy priority is to restore both external and internal balances and avoid a rapid erosion of policy buffers to prepare for future shocks. 

Greater fiscal prudence and adherence to fiscal rules are needed. To avoid buffers from eroding and external imbalances from widening, the government should  restrain demand for imports by containing current spending and strengthening collections of non-mining tax revenues. The planned cuts to non-mining taxation need to be reconsidered. The government needs to proceed cautiously on mega projects given existing weaknesses in public investment management and constraints in absorption capacity.  

With rising inflation and credit growth, the BOM needs to maintain tight domestic financial conditions. A further increase in the policy rate is warranted to contain inflation and manage inflation expectations, while reserve requirements should aim to manage liquidity. The debt service-to-income limits of the non-bank financial sector should be harmonized with those of the banking sector to contain excessive growth in consumer credit and reduce regulatory arbitrage.

Amendments to the central bank law, including recapitalization plans, are critical to boost the BOM's operational independence, thus its effectiveness and credibility. 

Finally, greater exchange rate flexibility would strengthen resilience against external shocks.