Тийм ээ, Н.Учралын Засгийн газарт улсаараа алга таших ёстой юм. Сангийн сайд З.Мэндсайханы ахалсан ажлын хэсэг хувь нийлүүлэгчдээс авсан зээлийн хүүг 10.4-өөс 7.9 рүү буулгасных нь төлөө... Долоон жилд нэг л удаа зээлийн хүүгийн нөхцөлийг хэлэлцдэг байсныг гурван жил тутамд болгосных нь төлөө... Ногдол ашгийг энэ жилээс монголчууд хүртэж эхлэхээр болсных нь төлөө... Уул уурхайн сайд Г.Дамдиннямын ахалсан ажлын хэсэг Менежментийн зардлыг бууруулсных нь төлөө... Бид бүгд Н.Учралын Засгийн газарт алга таших учиртай юм.
Монголын Засгийн газар Оюутолгойн хөрөнгө оруулагч Рио Тинтотой хэлэлцээ эхлүүлж байсан энэ оны тавдугаар сарын 31-ний байдлаар Оюутолгой компани 13.1 тэрбум ам.долларын зээлтэй, 6.9 тэрбум ам.долларын хуримтлагдсан хүүтэй, нийтдээ 20 орчим тэрбум долларын өртэй байлаа.
Зээлийн бүтцийг нь аваад үзвэл гаднын 14 банк санхүүгийн байгууллагаас босгосон зээлийг тэргүүн эгнээнд эрэмбэлсан байдаг юм. Энэ зээлийн хүү бол Оюутолгой төслийг гаднын экспертүүд үнэлээд хүүг нь тогтоосон, нэг ёсондоо бодит хүүтэй зээл гэж болно. Үүнийг зээлийн бүтцэд хамгийн түрүүнд төлөх зээл буюу тэргүүн эгнээнд эрэмбэлсэн байсан гэсэн үг. Үүний дараа спонсоруудын зээл, тэгээд мөнөөх 10.4 хувийн хүүтэй хувь нийлүүлэгчдийн зээлийг эрэмбэлсэн байсан юм. Хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүг ингэж өндөр тогтоохдоо “Энэ зээл нь хамгийн сүүлд төлөгдөх эрсдэл өндөр зээл учраас” хэмээсэн байдаг бөгөөд авсан цагаас эхлээд хэт өндөр энэ хүүг огт бууруулж чадаагүй байсан юм.
Сангийн сайд З.Мэндсайханы ахалсан ажлын хэсгийн хамгийн эхний даалгавар энэ зээлийн хүүг бууруулах байлаа. Тэд энэ даалгавраа амжилттай биелүүлж 10.4 хувийн хүүг 7.9 рүү буулгаж чадлаа. Энэ 7.9 нь жишиг хүү дээр нэмэх нь 4 гэж тогтсон байгаа.
Тэгэхээр АНУ-ын төв банк бодлогын хүүгээ буулгавал энэ хүү дахиад ч буух боломжтой гэсэн үг. Учир нь жишиг хүү гэдэг бол олон улсын санхүүгийн зах зээлд хэрэглэдэг АНУ-ын Төв банкны бодлогын хүүгээс хамаардаг хөвөгч хүү. Ийм хэлэлцээ хийж чадсанаар 6.2 тэрбум ам.доллар буюу 22 их наяд төгрөг хэмнэж чадлаа гэсэн үг. Дээр нь нэмээд Оюутолгой төсөл дээр авсан зээлийн хүүгийн бүтцийг эргэж харъя гэдэг дээр хоёр тал тохиролцож чадсан. 14 банкны зээлийг дахин санхүүжүүлж хүү багатай зээлээр солих боломжийг давхар бүрдүүлсэн гэсэн үг. Тэгээд энэ зээлиын хүүгээ жишиг болгоод цаашид бүх зээлээ тэр хүүгээрээ жишиг болгож явъя гэдэг дээр тохиролцож чадаж. Нэг үгээр бол цаашид хөрөнгө оруулагчид зээл өглөө ч өмнөх шигээ 10 гэсэн хүү тулгаад суух боломжийг хаалаа гэж болно. Үнэхээр алга ташмаар үйл явдал мөн биз.
З.Мэндсайхан сайдын хоёр дахь даалгавар долоон жил тутамд л хэлэлцэх боломжтой байдаг зээлийн хүүг гурван жил тутамд болгож чадлаа. 2009 онд эхэлсэн Оюутолгой төсөл 2017 онд зээлийн хүүг бууруулах хэлэлцээ анх удаа хийсэн ч үр дүнд хүрч чадаагүй. Харин энэ удаа зээлийн хүүг бууруулж чадсанаас гадна дахиад долоон жилийг хүлээх бус гурван жилийн дараа зээлийн хүүг бууруулах боломжийг нээж чадлаа. Хэлэлцээрийн ийм үр дүнд алга ташихаас өөр яах билээ.
Хэлэлцээ эхлэхэд Сангийн сайд З.Мэндсайханы өвөрьөлж орсон гурав дахь даалгавар нь ногдол ашиг авах хугацааг наашлуулах байсан.
Санхүүгийн тооцооллоороо энэ хугацааг 2039 он байсныг 2037 он болгож нааш татаж чадсан бол хэлэлцээрийн үр дүнгээр “Монголчууд энэ ондоо Оюутолгойн ногдол ашиг авна” гэж тохиролцож чадлаа. Далд уурхайн бүтээн байгуулалт 99.8 хувьтай эрсдэлгүй болсон, мөнгөн урсгал нь эерэг байгаа энэ үед “Ногдол ашгаа яг одоо авна” гэж хэлэх бүрэн эрх бидэнд бий.
Үүнийг Сангийн сайдаар ахлуулсан ажлын хэсэг сайн ашиглаж чадлаа. Дахин дахин алга ташин баяр хүргэх шалтгаан үнэхээр мөн байгаа биз.
Гурван даалгавраа амжилттай биелүүлсэн хүн “Би эх орондоо хайртай” хэмээн ам бардам хэлэхээс ч яахав. Хөшигний ард ямар ч нууц зүйл үлдээгүй гэсэн Сангийн сайд З.Мэндсайханы үгэнд би лав итгэж байгаа. Энэ хэлэлцээрийг амжилттай хийж дуусгахдаа элдэв янзын амлалт өгөөгүй гэдэгт нь...
А.Болдбаатар
