Тавантолгойг УИХ-аар хэлэлцүүлэх эсэхийг шийдэх ажлын хэсгийн ахлагч Л.Эрдэнэчимэг мэдээлэл хийж ажлын хэсгийн ажил хэр явагдаж байгаа талаар мэдээлэл өглөө.

Тавантолгойн ажлын хэсэг байгуулагдаад сар гаруйн хугацаа өнгөрч байна. Энэ хугацаанд ажлын хэсэг гурван удаа хуралдсан. Дэд хэсэг өдөр бүр хуралдаж, холбогдох материалуудыг нарийн судалж байгаа. Ажлын хэсэг тогтоолын төслийн 14 заалттай холбоотой дүгнэлт гаргах ёстой. Одоогоор 50 хуудас гаруй хуудас материал бүхий дүгнэлт гаргасан байна хэмээн Л.Эрдэнчимэг гишүүн мэдээллээ.

Тэрбээр, Ажлын хэсэг байгуулагдсанаас 20 хоногийн дараа гэрээний Англи хэл дээрх хувилбарыг авсан. Уг хувилбарыг ажлын хэсгийн хуулийн зөвлөх судлаж байгаа. Одоогоор Англи эх нь Монгол хэл дээрх материалтайгаа нэлээд зөрүүтэй байна гэсэн мэдээлэл ирүүлсэн гэв.

Мөн Ажлын хэсгийн зүгээс Засгийн газраас шаардсан хэд хэдэн материал ирээгүй байгаа.

Үүнд:

1. Засгийн 2014 оны 268-р тогтоолын хурлын протокол. Энэ тогтоолоор тендер зарлах шалгуур үзүүлэлтүүдийг батласан байдаг.

2. “Энержи ресурс” болон Шинхуа компанийн хооронд Хамтарсан компани байгуулах гэрээ, С.Баярцогт сайд хэлэхдээ “Компани хоорондын гэрээг тухайн компаниудаас нэхэж авах хэрэгтэй” гэсэн боловч ажлын хэсэг үзэхдээ Засгийн газар энэ гэрээг нэхэж авах үүрэгтэй гэж үзэж байгаа.

3. Сумитомо компанитай Худалдааны компани байгуулах гэрээ.

4. “Энержи ресурс” болон “Эрдэнэс Тавантолгой” хоорондын эрх шилжүүлэх гэрээ.

Эдгээр материалыг ирүүлсний дараа л Ажлын хэсэг дүгнэлтээ гаргах боломжтой гэж тэрбээр мэдэгдэв.

Түүнчлэн, “Уул уурхайн чиглэлээр дэлхий нийт ил тод байх зарчим баримталж эхэлсэн. Монгол Улс ч мөн уул уурхайн ил тод байдлыг хуулийг боловсруулж, батлуулахаар ажиллаж байгаа. УИХ уул уурхай, ашигт малтмалтай холбоотой бүх асуудлыг нээлттэй хэлэлцэх ёстой гэж үзэж байгаа. Энэ сарын 14-15-ны өдөр ажлын дэд хэсэг Эрдэнэс Тавантолгой компани дээр ажиллаад ирсэн. Өнөөдрийн байдлаар тус компанийн агуулахад 2.3 сая тонн нүүрс хадгалагдаж байна. Мөн хоёр сая тонн нүүрс олборлоход бэлэн болсон байна. Нийт  4.3 сая тонн нүүрс бэлэн байна гэсэн үг. Нүүрсний ханш 140 сая ам.доллар болж байгаа. Эрдэнэс Тавантолгой компани Чалкод 142 сая ам.долларын өртэжй. Энэхүү өрийг дарах хэмжээний нүүрс бэлэн байна гэсэн үг” гэлээ.

Тэрбээр мэдээллийнхээ дараа тэрбээр сэтгүүлчдийн сонирхосон асуултад хариулт өглөө.

-Англи хэл дээрх хувилбарт ямар зөрүү гарсан бэ?

-Ажлын хэсгийн хуулийн зөвлөх одоогоор дүгнэлтээ танилцуулаагүй байгаа. Энэ долоо хоногт Англи болон Монгол эхийн зөрүүг ажлын хэсгээр хэлэлцэх болно. Гэрээ анх Англи хэл дээр боловсруулагдсан. Уг гэрээг Монгол хэл рүү хэн гэдэг хүн, хэрхэн орчуулсан бэ гэдэг нь тодорхойгүй байгаа.

-УИХ-ын даргын захирамжаар байгуулагдсан ажлын хэсэг хэр хугацаанд ажиллаж дүгнэлтээ гаргах ёстой вэ?

-Ерөнхий сайд УИХ-ын чуулганы хуралдаанд мэдээлэл хийхдээ Тавантолгойн ажлын хэсэг 14 хоногийн дотор дүгнэлтээ боловсруулж өгнө үү гэсэн хүсэлт илэрхийлсэн. УИХ-ын даргын захирамжид тодорхой хугацаа заагаагүй. Энэ асуудал 60 жилийн хугацаанд 60 тэрбум ам.доллар Монгол Улсын төсөвт оруулах томоохон ордтой холбоотой асуудал тул маш нухацтай хандах ёстой. Одоогоор 3000 гаруй хуудас материалтай танилцан, дүгнэлтээ боловсруулж байна. Тиймээс яарах шаардлагагүй. Японы Засгийн газраас Тавантолгойн хэвтээ тэнхлэгийн төмөр замд хөрөнгө оруулалт хийх гэрээнд гарын үсэг зурах гэж байгаа гэсэн мэдээлэл байгаа. Ажлын хэсгээс хэвтээ болон босоо тэнхлэгийн төмөр замд нэг хөрөнгө оруулалт хийсэн компанид Тавантолгой ордод олборлолт хийх эрх өгөх асуудлыг тогтоолын төсөлд оруулсан. Тиймээс бусад хөрөнгө оруулагчийг татан оролцуулах замаар Монгол Улсын эрх ашигт  нийцсэн гэрээ хийх ёстой. Тийм учраас энэ хаврын чуулганаар заавал хэлэлцэх ёстой гэсэн шахалтад автагдахгүй.

-"Чалько"-ийн өр юу болсон гэсэн үг вэ?

-Чалько компанид 350 сая ам.долларын өртэй байсан. Өнгөрсөн гурван жилд дарсаар байгаад 140 сая ам.долларын өртэй үлдсэн.

-Өнгөрсөн намар очиход ерөөсөө дарагдахгүй байгаа юм уу?

-Нүүрс олборлолт өдөр тутам 24 цагаар хийгдээд, гаргасан нүүрсийг Чалько компани уурхайн амнаас өөрийнхөө авто машинаар зөөж байгаа юм билээ. Сардаа 600 мянган тонн нүүрсийг өрөндөө авч байгаа. “Эрдэнэс тавантолгой” компанийн ажил зогсоогүй. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд. 2011, 2012 онд нэлээн ашигтай ажилласан байгаа.

-Ажлын хэсэг дүгнэлтээ гаргаад УИХ-д оруулаад ирэхээр хууль бус гэсэн асуудал хөндөгдөх юм биш үү?

-УИХ-ын даргын Тамгын газрын асуудал. Дэгийн тухай хуульд заасан заалтын дагуу Ажлын хэсэг байгуулагдсан. Оюутолгойн гэрээ байгуулахын өмнө яг ийм ажлын хэсэг байгуулагдаж, ажиллаад УИХ-д Оюутолгойн гэрээг оруулж ажиллаж байсан юм билээ. Тийм учраас энэ ажлын хэсэг хууль ёсны ажлын хэсэг.

-Ажлын хэсэг Засгийн газарт тогтоол хүргүүлнэ гэж байсан. Ямар учиртай тогтоол юм бэ?

-Ажлын хэсэг УИХ-ын тогтоолын төсөл боловсруулаад дуусч байна. Засгийн газар ТТ-н тогтоолын төслөө буцааж татах хэрэгтэй гэсэн дүгнэлтийг тогтоолын төсөлд тусгана. Хоёрдугаарт, тогтоолын төсөлдөө иргэдийн эзэмшиж байгаа 1072 ширхэг хувьцааг эдийн засгийн эргэлтэд оруулна гэж тусгах ёстой. Гуравдугаарт, хөндлөн чиглэлийн 1800 км төмөр замыг урагшаа явж байгаа хөндлөн төмөр замтай хамтад нь хөрөнгө оруулалт хийх, Монголын төрийн өмчит төмөр зам компани нь төмөр замынхаа 51 хувийг заавал эзэмших. Энэ хөрөнгө оруулалтыг хийсэн хөрөнгө оруулагч талд Тавантолгойн олборлох эрхийг өгөх нь зүйтэй гэсэн заалт оруулж байгаа. Энэ долоо хоногт Засгийн газарт санал авахаар хүргүүлнэ.

-Нэмж оруулах хөрөнгө оруулагч байгаа юм уу. Төмөр зам барихад Чингис бондоос  200 гаруй тэрбум төгрөг зарцуулсан. Үүнээс болоод зарим эсэргүүцэлтэй тулаад байгаа юм уу?

-2010 онд Тавантолгойн хөрөнгө оруулагчийг шалгаруулах тендэр зарлаад зургаан компани шалгараад явж байсан. 2014 оны наймдугаар сард дахин сонгон шалгаруулалт хийхдээ 2010 онд шалгарсан зургаан компанийн дотор хаалттай тендэр зарласан. Энэ бүхний материалтай ажлын хэсэг танилцсан. Пи Бо Ди сүүлчийн өдөр хүртэл энэ консерциумд багтаж, хамтран ажиллах хүсэлтээ илэрхийлсээр байсан, Засгийн газар шалгаруулаагүй. Дээр нь Японы нэлээн том консерциум орж ирээд 2010 онд шалгараад явж байсан. Тэдний зүгээс Иточу компани Тавантолгойд 10 гаруй жилийн хугацаанд ажиллаж байсан юм билээ. Тийм учраас Хятад, Монголын консерциумд Иточу компанийг оруулж өгөөч ээ, Японы хөрөнгө оруулагч нар сонирхож байна гэсэн ч Засгийн газар хүлээж аваагүй юм. ОХУ-ын Якунинаас ирсэн захидалтай танилцсан. 2010 онд яригдаж байсан. Тэр хэмжээндээ биш сонгон шалгаруулалтын шалгуур үзүүлэлт өөрчлөгдөж орж ирсэн. Өөрөөр хэлбэл, хөндлөн чиглэлийн төмөр зам байхгүй, зөвхөн урагшаа гарцтай  төмөр зам бариулахаар Тавантолгойн сонгон шалгаруулалт хийгдэж байгаа нь ОХУ-ын эрх ашигт нийцэхгүй байна. ОХУ-ын ерөнхийлөгч В.Путин Монголд айлчлах үеэр хийгдсэн яриа хэлэлцээрээс эсрэг байдалтай сонгон шалгаруулалт хийгдсэн. Бусад компанийн тухайд маш богино хугацаа өглөө. 2014 оны есдүгээр сард сонгон шалгаруулалт зарлаад арванхоёрдугаар сард шалгаруулсан. Гурван сарын хугацаанд тухайн компаниуд Монголын талтай гэрээ хэлэлцээрт орох боломж үүсээгүй. Ялангуяа 268 дугаар тогтоолд заасан долоон үзүүлэлт болох, 5-аас доошгүй жил нүүрсний олборлолт, борлуулалт хийх компани нь Монголын талын компани байна гэж заасан нь ганц л компани бий. Энержи ресурс л болж байгаа. Тус компани нь Хятадын Шиньхуа компанитай тохиролцоонд орчихоор бусад компани шаансгүй болсон. Тэгэхээр цаанаасаа бодлогоор бусад компанийг оруулахгүйн тулд ийм шалгуур үзүүлэлт тавьсан гэж үзэж байгаа.

Т.Энхэлээ