МАН бол эрх баригч хүчин. Харин баригч хүчин дотроо хагаралдана гэдэг эрх мэдэл цаашлаад эрх зүйт төр маань хуваагдаж, гацааны байдал ордогийг бид нүдээрээ харж байна. Засгаа дотроо хуйвалдаж байгаад унагаана, унагасан “засаг” нь дараа нь шантааж хийнэ. Шинээр гарсанууд нь ажлаа хийх гэж асуудал дэвшүүлдэг ч шилнээс татагсад нь хажуу хавиргынхантайгаа нийлж ходрох жишээний.  Ийм улс төр нүдэнд бараг дасал болох нь. Уг нь МАН түүхэнд ховор олдох завшаанаа өөрсдийн гараар баллах хүчин биш байлтай. Дуугарвал дуу нэг, дугтарвал хүн нэг хэмээх имижтэй тус намынхан дотроо ярьсан жижиг сажиг асуудлаа хүртэл гадагшаа задруулалгүй хадгалж, намын даргынхаа үгийг үйлдэлээрээ дагадаг байсан гээд тоочвол өнөөгийн МАН хэр танигдахааргүй өөрчлөгдсөнийг харж болно. Үүний буруутан нь бодвол мөнгө цагаан, нүд улаан гээч биз.

Бараг 100 жилийн түүхтэй тус нам их ой дээрээ унах уу босох уу гэдгээ тун удахгүй шийдэх нь. Өөрөөр хэлбэл 10 гаруйхан хоногийн дараа тэд удирдагчаа сонгоно. Тэр удирдагч нь хэн байхаас, хэрхэн ажиллахаас МАН-ын ирэх жилүүдийн ирээдүй тодорхойлогдох бөгөөд дараагийн парламентийн суудлын тоо ч хэмжигдэж мэднэ. Навс уначихсан намын рейтингд, навсайтал “зодолдож” буй гишүүдийн ааш аягт, улс төрийн соёлыг уландаа гишгэсэн үйл явдлуудад иргэд тооцоо бодох цаг ирэхэд тэд бэлэн байх ёстой. Тиймээс намынхаа эвдрэл, хагарлыг эвлүүлчих удирдагч сонгох нь гишүүдийн хувьд тулгамдсан асуудлын нэг болоод байна.

Уг нь МАН-ын даргын марафон өнөө үед хэвлэлээр аль хэдийнэ эхэлчихсэн, элдэв амлалтаар дүүрэн яриа хөөрөө болчихсон байх цаг үе. Гэвч Бага хурлын нүргээнээ ч давж чадахгүй чимээгүй байгаа нь албан тушаалын асар том наймаа далдуур явагдаж байна уу гэх харыг өөрийн эрхгүй төрүүлнэм. Ямар ч аавын хүү УИХ-д 65 суудалтай үнэмлэхгүй олонх намын дарга болж, амбициа дээшлүүлэхийг хүснэ. Хажуугаар нь эрх мэдэл гээчийг утгаар нь эдлэж, эргэлдэх мөнгөний хажууд инээмсэглэн зогсохыг мөрөөднө. Харин тэр хүн нь хэн байх вэ?

Намын даргад хамгийн түрүүнд өрсөлдөх хүнээр У.Хүрэлсүх тодорсон. Тэрбээр өмнөх Засгийн газрыг өвдөг шороодуулахдаа л даргад өрсөлдөнө гэдгээ илэрхийлсэн бөгөөд өдгөө өөрсдийн хүмүүсээр “Засаг”-аа байгуулчихаад зангараг зааж яваа. Түүний хувьд намын дарга болох хамгийн өндөр магадлалтай хүмүүсийн тоонд нэрлэгдэж байгаа ч хэд хуваагдаад байгаа МАН-ынхан яаж ч мэдэх. Уг нь түүнийг Засаг удирдсан цагаас эхлэн УИХ дахь МАН-ыг эвлэрүүлэх арга хэмжээ авна хэмээн олон хүн харж байсан. Гэвч ч эсрэгээр нь чуулганы танхимд  УИХ-ын гишүүн Ж.Мөнхбаттай идсэн ууснаараа дуудалцсан нь энэ тал дээр дорвитой арга хэмжээ авч чадаагүй байгаа, чадахгүй байгааг илтгэх шиг. Түүнд уг нь боломж байсан. Өөрийн танхимдаа өрсөлдөгч талынхаа төлөөлөгчдийн оруулж, эрх мэдлийн тэгш хуваарилалтыг хийж байс гээд л гацдаг, ганхуулдаг улс төрийг өөрийнхөө удирдлагад оруулж болох байсан ч өөр сонголт хийсэн нь магадгүй түүний намын дарга болох замд улаан гэрэл болж мэдэх юм.

УИХ дахь 32-ын бүлэг У.Хүрэлсүхтэй өрсөлдүүлэх хүнээ хайж ядаж байгаа талаарх мэдээллийг хэвлэлийнхэн сэм онцолсоор. Гомдолтойгоор “Засаг”-аа огцруулсан Ж.Эрдэнэбат, түүний өрсөлдөгчөөр эхний удаад тодроод буй. Эхний удаад ялагдсан тэрбээр энэ удаад ялах уу гэдэг сонирхолтой. УИХ дахь 33 гишүүнээ өөрийн талд урвуулж үл чадсан хүмүүс Их хурлынхаа хэдэн зуун төлөөлөгчдийг лоббидох нүсэр ажлаа эртнээс л эхлүүлэхгүй бол алдаа дахин давтагдаж мэднэ. Учир нь У.Хүрэлсүхийн рейтинг тэднийхээс хол давуу байгаа гэдгийг санах хэрэгтэй.

Гэхдээ 32-ынхонд бас нэгэн хувилбар байгаа нь М.Энхболдыг хэвээр нь үлдээх тактик. М.Энхболдын зүгээс ч энэ намыг атгаж, цэгцэлж чадна гэх мессэжээ тараагаад эхэлчихсэн гэх. Гэвч үнэндээ энэ хүний үед МАН өнөөдрийн уналт хүртлээ нэр хүндээ бараад байгаа биш билүү. УИХ-д 65, Нийслэлд 34 суудалтай байж сөрөг хүчнээсээ хамааралтай аятай ярьж суух эрх баригчдыг ёстой "ичиг ичиг" гэнэ  биз дээ.  Гэхдээ Михальд нэг бодол бий гэдэг шиг М.Энхболдод бас бодсон бодол байгаа бололтой. Өнгөрсөн Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр Монгол улсаас Их Британи Умард Ирландын нэгдсэн вант улсад суух элчин С.Баяр ирж түүнд стратегийн зөвлөгөө өгсөн нь тэдний харилцаа жирийн нэг ах дүүгээс гүнзгий гэдгийг илтгэсэн. Тэгвэл М.Энхболд өөрөө барахгүй бол С.Баярыг ч зүтгүүлэх хувилбар 32-ынхонд байгаа аж. Өмнө нь МАН-ын удирдаж аргандаа оруулж байсан түүний туршлагад өнөөгийн удирдлагууд ийн найджээ. 

Ямартай ч одоогоор тодроод байгаа МАН-ын даргын марафон нэг иймэрхүү. Харин намын гишүүд нь намд эвдрэл хагарлыг нь эвлүүлчих шийртэй удирдагч байна уу хэмээн асуусаар байгаа нь нэг л өөрийн хүнийг эрэлхийлсэн мэт... Их хурал болтол зай ч байна даа.

Б.Ариун